Ja i nauka: rzeczownik, przypadki, rz i ż, źródła wiedzy - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.Rzeczownik

Odmienna część mowy, która odpowiada na pytania kto? co? Nazywa osoby (kto? lekarz), a także zwierzęta, rośliny, miejsca, rzeczy, zjawiska i pojęcia (co? kot, tulipan, park, plecak, deszcz, radość).

2.Liczba rzeczownika

Rzeczowniki odmieniają się przez liczby. Liczba pojedyncza oznacza jedną osobę, jedno zwierzę lub jeden przedmiot (np. uczeń, kot, jabłko), a liczba mnoga - więcej niż jedną (uczniowie, koty, jabłka). Niektóre rzeczowniki mają nietypową liczbę mnogą, np. człowiek - ludzie, dziecko - dzieci, zwierzę - zwierzęta.

3.Rodzaj rzeczownika

Rzeczowniki mają zwykle stały rodzaj. Ustalamy go na podstawie mianownika liczby pojedynczej, dodając wyraz ten, ta albo to: rodzaj męski (r.m.) - ten kot, rodzaj żeński (r.ż.) - ta lampa, rodzaj nijaki (r.n.) - to jabłko.

4.Przypadki rzeczownika i deklinacja

Rzeczownik zmienia formę zależnie od tego, z jakim wyrazem się łączy. Te formy to przypadki - każdy ma swoją nazwę i pytania. Jest ich siedem: mianownik (M.), dopełniacz (D.), celownik (C.), biernik (B.), narzędnik (N.), miejscownik (Ms.), wołacz (W.). Odmiana rzeczownika przez przypadki to deklinacja.

5.Mianownik i dopełniacz

Mianownik (M.) odpowiada na pytania kto? co? - pomocne słowo: jest, np. jest kot. Dopełniacz (D.) odpowiada na pytania kogo? czego? - pomocne słowo: nie ma, np. nie ma kota.

6.Celownik i biernik

Celownik (C.) odpowiada na pytania komu? czemu? - pomocne słowo: przyglądam się, np. przyglądam się kotu. Biernik (B.) odpowiada na pytania kogo? co? - pomocne słowo: widzę, np. widzę kota.

7.Narzędnik i miejscownik

Narzędnik (N.) odpowiada na pytania kim? czym? - pomocne słowo: interesuję się, np. interesuję się kotem. Miejscownik (Ms.) odpowiada na pytania o kim? o czym? - pomocne słowo: myślę, np. myślę o kocie. Miejscownik zawsze występuje z przyimkiem, np. o, w, na, przy.

8.Wołacz

Przypadek, którego używamy, gdy zwracamy się bezpośrednio do kogoś (pomocne słowo: halo), np. Zosiu!, kocie!, panie doktorze! W zdaniu oddzielamy go przecinkiem lub przecinkami, np. Tato, pomożesz mi? Po wołaczu możemy też postawić wykrzyknik, aby pokazać emocje.

9.Przypadku czy przypadka?

Rzeczownik przypadek odmienia się różnie, zależnie od znaczenia. Gdy oznacza nieprzewidziane zdarzenie, w dopełniaczu ma formę przypadku, np. To nie było dziełem przypadku. Gdy oznacza formę w odmianie, ma formę przypadka, np. Podaj nazwę tego przypadka.

10.Rz po spółgłoskach

Rz piszemy po spółgłoskach: b, p, d, t, g, k, ch, j, w, np. brzoza, przygoda, drzewo, trzy, grzmot, krzak, chrząszcz, spojrzeć, wrzesień. Wyjątki (piszemy sz): kształt, pszczoła, Pszczyna, pszenica.

11.Rz w zakończeniach -arz, -erz, -mierz, -mistrz

Rz piszemy w wyrazach zakończonych na -arz, -erz, -mierz, -mistrz, np. malarz, piekarz, pasterz, pancerz, ciśnieniomierz, burmistrz.

12.Rz wymienne i rz niewymienne

Rz piszemy, gdy w innych formach wyrazu wymienia się na r, np. w jeziorze - jezioro, na papierze - papier, (on) pierze - prać. To rz wymienne. W wielu wyrazach rz się nie wymienia - ich pisownię trzeba zapamiętać, np. rzeka, warzywo, wierzba. To rz niewymienne.

13.Ż wymienne

Ż piszemy, gdy w innych formach wyrazu lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na g, dz, h, z, ź albo s, np. nóżka - noga, pieniężny - pieniądz, każę - kazać, mrożę - mroźny, bliżej - blisko.

14.Ż po l, ł, n, r

Ż piszemy po literach l, ł, n, r, np. małżonek, inżynier, rżeć (koń rży).

15.Ż w zakończeniach -aż, -eż

Ż piszemy w zakończeniach -aż, -eż rzeczowników rodzaju żeńskiego, np. wyprzedaż, grabież. Wyjątek: twarz - rodzaj żeński, a piszemy rz.

16.Ż w wyrazach obcego pochodzenia

Ż piszemy w wyrazach, które przyszły do polszczyzny z innych języków, np. masaż, pejzaż, makijaż, reportaż.

17.Ż niewymienne

W licznych wyrazach ż się nie wymienia na inną głoskę - ich pisownię trzeba zapamiętać albo sprawdzić w słowniku ortograficznym, np. żaba, żółw, żuraw, żurek.

18.Źródła informacji

Miejsca i osoby, od których czerpiemy wiedzę: książki (zwłaszcza naukowe i popularnonaukowe), prasa, radio i telewizja, biblioteki, muzea i izby pamięci, archiwa, internet oraz inni ludzie - świadkowie wydarzeń i specjaliści.

19.Wiarygodna informacja

Wiarygodny znaczy: niebudzący wątpliwości, sprawdzony, potwierdzony, taki, któremu można zaufać. Sprawdzaj, czy autor jest specjalistą w danej dziedzinie, sięgaj po uznane tytuły prasy, porównuj kilka źródeł, a z internetu korzystaj ostrożnie, bo informacje często nie są w nim sprawdzone.

20.Muzeum, izba pamięci i archiwum

W muzeum i izbie pamięci obejrzysz przedmioty, zdjęcia i wystawy o historii miejsc i ludzi - to dobre źródło wiedzy o przeszłości. W archiwum znajdziesz dokumenty urzędowe, akta sądowe, spisy ludności, mapy, kroniki i fotografie.