Ja i rodzina: narrator, opis pokoju, pozdrowienia i list - Nowe Zamieńmy słowo 4

Kontrast (inaczej przeciwieństwo) to sprzeczność między zestawionymi ze sobą osobami, przedmiotami, zjawiskami albo cechami. Powstaje wtedy, gdy obok siebie stawiamy coś bardzo różnego.

Kontrast rozpoznasz po przeciwnych cechach zestawionych obok siebie, np. pracowity i leniwy, wesoły i smutny. Przeciwieństwa często łączy wyraz „a” albo „natomiast”, np. „Starsza siostra wstaje o świcie, a młodszy brat śpi do południa”.

Kontrast pomaga wyraźnie pokazać, czym różnią się bohaterowie albo członkowie rodziny. Może też dotyczyć miejsc, np. gwarnego miasta i spokojnej wsi.

Nie myl kontrastu z porównaniem. Porównanie pokazuje podobieństwo i często zawiera wyraz „jak”, np. szybki jak wiatr.

Narracja to sposób opowiadania o wydarzeniach w tekście literackim albo w filmie. Opowiada narrator, czyli postać wymyślona przez autora. Narrator nie jest autorem, nawet gdy mówi o sobie „ja”. Autor to prawdziwa osoba, która napisała utwór.

Rodzaj narracji rozpoznajemy po formach czasowników w zdaniach narratora:

• narracja pierwszoosobowa - narrator jest jednym z bohaterów i mówi o sobie, np. „Zgubiłem klucz i długo go szukałem”;
• narracja trzecioosobowa - narrator opowiada z boku o innych osobach (on, ona, oni), np. „Marek zgubił klucz i długo go szukał”.

Opis pokoju przedstawia pomieszczenie tak, żeby czytelnik mógł je sobie wyobrazić. Nie opowiada o wydarzeniach, tylko pokazuje wygląd pokoju. Ważny jest układ, czyli kompozycja.

Opis ma trzy części. Wprowadzenie podaje zwykle wielkość i kształt pokoju. Rozwinięcie opisuje wyposażenie i miejsce przedmiotów, a każda grupa mebli i dekoracji to osobny akapit. Zakończenie to krótkie podsumowanie z opinią: co robisz w pokoju i jak się w nim czujesz. Pisząc, trzymaj się planu z pięciu punktów.

Miejsce przedmiotów wskazują wyrażenia: na prawo, na lewo, na wprost, pośrodku, nad, pod, obok, pomiędzy, w pobliżu. Zamiast powtarzać „jest”, dobieraj czasownik do przedmiotu: stoi, wisi, leży, znajduje się, np. „Nad biurkiem wisi tablica korkowa, a na parapecie stoją doniczki z kwiatami”.

Podmiot mówiący to fikcyjna osoba, która wypowiada się w wierszu. Nazywamy go też osobą mówiącą w wierszu albo podmiotem lirycznym. Mówi o swoich uczuciach i przeżyciach. Może je nazwać wprost albo opisać jakąś sytuację i przez nią przekazać swoje przemyślenia. Nie musi mieć imienia i nazwiska. Nie jest też autorem wiersza.

Kim jest ta osoba, zdradzają formy wyrazów. Gdy w wierszu czytamy „zmarzłem”, mówi chłopiec albo mężczyzna. Forma „zmarzłam” wskazuje dziewczynkę albo kobietę. O wieku i sytuacji osoby mówiącej wnioskujemy z tego, o czym mówi i do kogo się zwraca.

Fikcja literacka to sposób pokazania świata wymyślonego przez autora. Nawet historia bardzo podobna do prawdziwego życia jest w utworze wymyślona. Warto rozróżniać trzy określenia:

• realny - prawdziwy, rzeczywiście istniejący, np. miasto, w którym mieszkasz;
• prawdopodobny (realistyczny) - wymyślony, ale podobny do prawdziwego; takie historie mogłyby się zdarzyć naprawdę;
• nieprawdopodobny (fantastyczny) - wymyślony i niemożliwy w rzeczywistości, magiczny.

Jak rozpoznać świat w utworze? Zapytaj: czy to mogłoby zdarzyć się naprawdę? Jeśli tak, świat jest prawdopodobny. Jeśli są w nim czary albo zwierzęta mówiące ludzkim głosem, świat jest nieprawdopodobny.

Optymista skupia się na dobrych stronach, a przykre sprawy uważa za chwilowe. Pesymista skupia się na tym, co przykre, i spodziewa się najgorszego. Mówi się, że optymista widzi szklankę do połowy pełną, a pesymista - do połowy pustą.

Obie postawy opisujemy związkami frazeologicznymi, czyli zwrotami o znaczeniu przenośnym:

• optymista: patrzy na świat przez różowe okulary (widzi go piękniejszym, niż jest), widzi światełko w tunelu (ma nadzieję na poprawę), zachowuje pogodę ducha i nie traci ducha (jest spokojny i nie poddaje się mimo kłopotów);
• pesymista: maluje wszystko w czarnych barwach i tworzy czarne scenariusze (spodziewa się najgorszego).

Przykłady użycia: „Choć drużyna przegrywała, Tymek nie tracił ducha”. „Natalia przed każdą klasówką tworzy czarne scenariusze”.

Pozdrowienia to krótki tekst z wyrazami pamięci. Tradycyjnie piszemy je na widokówce, czyli kartce pocztowej, i wysyłamy z podróży. Kartkę wysyła nadawca, a otrzymuje ją adresat, czyli odbiorca.

Na kartce zapisujemy miejsce i datę, zwrot grzecznościowy (np. „Droga Kuzynko!”), krótką wiadomość i podpis nadawcy. Po podpisie możemy dodać postscriptum (PS), czyli dopisek.

Obok tekstu piszemy adres odbiorcy. Każdą część zapisujemy w osobnej linijce, w stałej kolejności: zwrot grzecznościowy z imieniem i nazwiskiem, ulicę z numerem domu i mieszkania, kod pocztowy z nazwą miejscowości. Gdy wysyłamy kartkę za granicę, dopisujemy nazwę kraju. Znaczek naklejamy w prawym górnym rogu. Numer domu i mieszkania zapisujemy np. 4 m. 2 albo 4/2.

Przykład adresu:

• Pani Maria Lis
• ul. Słoneczna 4 m. 2
• 34-500 Zakopane

List to pisemna wypowiedź nadawcy skierowana do adresata. Nadawca opowiada w nim o wydarzeniach, dzieli się przeżyciami i przemyśleniami albo do czegoś namawia. Listy są najczęściej prywatne. Chroni je tajemnica korespondencji: cudzy list czytamy tylko za zgodą adresata.

Nagłówek i zakończenie dobieramy do adresata. Do bliskich piszemy serdecznie, np. „Drogi Wujku!”, „Cześć, Olu!”, a na końcu „Gorąco pozdrawiam”. Do dorosłej osoby, do której mówimy „pan” lub „pani”, piszemy np. „Szanowny Panie Trenerze!”. List oficjalny możemy zakończyć zwrotem „Z wyrazami szacunku”.