Kim jestem? Sylaby, słownik, ó i u, bezpieczna sieć - Nowe Zamieńmy słowo 4

1.Samogłoski

Głoski: a, ą, e, ę, i, o, u (zapisywane też jako ó), y. Przy ich wymawianiu powietrze przepływa przez narządy mowy bez przeszkód. Słyszymy je jako pojedyncze dźwięki i możemy przedłużać ich wymowę.

2.Spółgłoski

Wszystkie pozostałe głoski, np. b, c, ć, cz, dź. Przy ich wymawianiu narządy mowy zbliżają się do siebie lub stykają. Gdy wymawiamy spółgłoskę dłużej, słyszymy więcej niż jeden dźwięk.

3.Sylaba (zgłoska)

Część wyrazu zawierająca samogłoskę albo sama samogłoska, np. u-li-ca. Zwykle ile samogłosek, tyle sylab. Wyraz z jedną samogłoską ma jedną sylabę, np. kot.

4.Kiedy litera i tworzy sylabę?

Jeżeli i stoi przed samogłoską, nie tworzy osobnej sylaby, np. bia-ły, zie-mia. Jeżeli i stoi przed spółgłoską albo na końcu wyrazu, tworzy sylabę, np. ki-no, ki-wi.

5.Czego nie dzielimy przy przenoszeniu?

Nie dzielimy wyrazów jednosylabowych, np. kot, chleb, pies. Nie rozdzielamy liter oznaczających jedną głoskę: ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz, np. ka-sza, kur-czak (nie: kas-za, kurc-zak).

6.Podwojone spółgłoski i grupa spółgłosek

Identyczne spółgłoski stojące obok siebie rozdzielamy, np. lek-ki, wan-na. Grupę różnych spółgłosek dzielimy na ogół dowolnie, ale w drugiej sylabie musi zostać spółgłoska, np. lam-pa albo la-mpa (nie: lamp-a).

7.Dzielenie wyrazów z cząstkami bez-, pod-, roz-

Wyrazy zaczynające się m.in. od cząstek: bez-, nad-, naj-, pod-, prze-, przed-, roz-, wez-, ekstra-, dzielimy po tej cząstce, np. pod-skok, roz-bić, przed-szko-le.

8.Wizerunek

Sposób, w jaki ktoś postrzega sam siebie lub inne osoby. To także obraz, jaki ktoś tworzy w sieci - celowo albo nieświadomie - przez zdjęcia, filmy, wpisy i komentarze.

9.Awatar i nick

Awatar to grafika zastępująca zdjęcie, np. rysunek postaci przy profilu. Nick to nazwa użytkownika - może być zupełnie inna niż imię i nazwisko, np. Zielony_Smok7.

10.Dane osobowe

Informacje o konkretnej osobie, które pozwalają ją rozpoznać (zidentyfikować), np. data urodzenia, adres, numer telefonu, numer PESEL - niepowtarzalny numer każdego obywatela. Nie ujawniamy ich bez ważnego powodu.

11.Bezpieczny wizerunek w sieci

W sieci nie podajemy adresu, numeru telefonu ani innych danych osobowych i nie piszemy, że jesteśmy sami w domu. Sprawdzamy, co widać na zdjęciach i filmach, np. nazwę ulicy. Nie wiemy, kto ogląda nasze relacje, a opublikowane zdjęcie może zostać w sieci na zawsze.

12.Słownik i kolejność alfabetyczna

Słownik to zbiór wyrazów ułożonych według określonych zasad, zwykle alfabetycznie. Gdy pierwsze litery są takie same, porównujemy drugie, potem trzecie. Litery ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś stoją zaraz po a, c, e, l, n, o, s, a ź i ż - na końcu, po z.

13.Słownik ortograficzny

Podaje poprawną pisownię wyrazów i trudniejsze formy odmiany. Często wskazuje też miejsca podziału wyrazów na sylaby, a zwykle zawiera zasady ortograficzne i interpunkcyjne.

14.Słownik języka polskiego

Wyjaśnia znaczenie słów: podaje definicję i zwykle poprawne formy odmiany. Niektóre słowniki, np. internetowy Wielki słownik języka polskiego, pokazują też poprawne połączenia wyrazowe, czyli z jakimi słowami łączy się dany wyraz.

15.Ó wymienne (ó wymienia się na o, a, e)

Ó piszemy, gdy w innych formach wyrazu albo w wyrazach pokrewnych (mających wspólną cząstkę znaczeniową) wymienia się na o, a lub e, np. stół - stoły, zamówić - zamawiać, wiózł - wiezie.

16.Ó w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna

Ó piszemy w wyrazach zakończonych na -ów, -ówka, -ówna, np. Tarnów, domów, kreskówka, Kowalówna. Wyjątki pisane przez u: skuwka, zasuwka, wsuwka - bo skuwać, zasuwać, wsuwać.

17.Ó niewymienne

Ó, które nie wymienia się na o, a ani e w żadnej formie ani w wyrazach pokrewnych. Pisownię takich wyrazów trzeba zapamiętać albo sprawdzić w słowniku ortograficznym, np. mózg, tchórz, kłótnia, który.

18.Ó czy u na początku wyrazu?

Na początku wyrazów piszemy u, np. ucho, upał, uśmiech. Ó piszemy na początku tylko w wyjątkach: ów, ówczesny, ówdzie, ósemka, ósmy, ósmoklasista.

19.U w czasownikach (-uję, -ujesz, -uje)

U piszemy w czasownikach zakończonych na -uję, -ujesz, -uje, -ujemy, -ujecie, -ują, np. rysuję, gotujesz, pracujemy, malują.

20.U w zakończeniach i na końcu wyrazu

U piszemy w wielu zakończeniach, m.in. -uch, -ula, -ulec, -un, -unek, -usia, -us, -uszek, -utki, np. maluch, hamulec, biegun, rysunek, babusia, lizus, okruszek, milutki. U piszemy też na końcu wyrazów, np. domu, menu.