Muzyka, artykuł, norma językowa, nazwy własne - NOWE Słowa na start 8

1.Rodzaje muzyki

Trzy główne rodzaje: muzyka poważna (klasyczna) - m.in. symfoniczna, kameralna, fortepianowa, organowa i chóralna, grana w filharmoniach, salach koncertowych i operach, do XX w. podstawowa; muzyka rozrywkowa - rozwija się od połowy XX w., m.in. pop (proste, melodyjne piosenki), rock (mocno zaznaczony rytm), rap (rytmiczna melorecytacja rymowanych tekstów); muzyka etniczna - związana z kulturą ludową, towarzyszy obrzędom i świętom.

2.Środki wyrazu w muzyce

Kompozycja - dźwięki połączone w zorganizowaną całość; melodia - uporządkowany układ dźwięków o różnych wysokościach; rytm - organizacja dźwięków w czasie (długość brzmień i chwil ciszy); harmonia - współbrzmienie różnych dźwięków; barwa i głośność - zależą od instrumentu lub głosu i od natężenia brzmienia.

3.Ocena dzieła muzycznego

Najpierw ustalamy, do której odmiany muzyki należy utwór. Potem oceniamy m.in.: oryginalność melodii, harmonijność składników, spójność kompozycji, aranżację (dobór brzmień i instrumentów), umiejętności wykonawców, tekst (jeśli jest) i wrażenie, jakie utwór wywarł na słuchaczach.

4.Artykuł

Tekst publicystyczny w prasie lub internecie na temat spraw społecznych, politycznych, ekonomicznych, kulturalnych albo sportowych. Dostarcza opinii publicznej informacji o bieżących wydarzeniach, ludziach, zjawiskach i problemach. Artykuły różnią się tematyką i celem.

5.Artykuł o charakterze informacyjnym

Artykuł, którego celem jest przede wszystkim powiadomienie. Obiektywnie opisuje wydarzenia, skupia się na faktach (daty, miejsca, nazwiska) z różnych źródeł, a autor nie faworyzuje żadnego punktu widzenia i nie ujawnia własnego stanowiska.

6.Artykuł o charakterze publicystycznym (problemowy)

Artykuł, który przybliża wybrany problem, pogłębia jego rozumienie i kształtuje poglądy odbiorców. Autor podaje fakty i ujawnia swoje stanowisko, konfrontuje różne punkty widzenia, stawia pytania. Tekst zawiera tezę (lub hipotezę) uzasadnioną argumentami i potwierdzoną przykładami.

7.Lid

Akapit wprowadzający na początku artykułu, zapisany powiększoną lub wytłuszczoną czcionką. Wprowadza w temat, często zawiera tezę i razem z ciekawym tytułem przyciąga uwagę czytelnika.

8.Research

Dziennikarskie poszukiwanie informacji przed napisaniem artykułu: ustalanie faktów, zbieranie opinii, wywiady i ankiety, przegląd mediów społecznościowych, czasopism, książek i stron internetowych oraz stanowisk autorytetów. Źródło każdej informacji trzeba starannie opisać.

9.Budowa artykułu publicystycznego

Tytuł i lid przyciągają uwagę, a śródtytuły dzielą tekst na części i podtrzymują zainteresowanie. Wstęp sygnalizuje temat: pojęcia kluczowe, tezę, pytania. Rozwinięcie przedstawia zjawisko, argumenty, fakty i opinie zwykłych ludzi oraz ekspertów. Zakończenie przypomina główną myśl, odpowiada na pytania ze wstępu, podaje wnioski lub rozwiązania; tekst zamyka puenta. Język dostosowujemy do adresata.

10.Norma językowa

Zbiór wyrazów, ich form i połączeń oraz reguł tworzenia, pisania i wymawiania uznany przez większość użytkowników języka za poprawny. Norma wzorcowa (staranna) jest uzasadniona historią, tradycją i gramatyką i obowiązuje w sytuacjach oficjalnych, np. „weź tę teczkę”. Norma użytkowa (potoczna) jest dopuszczalna tylko w kontaktach swobodnych, np. „weź tą teczkę”.

11.Błąd językowy

Nieświadome i nieuzasadnione odstępstwo od obowiązującej normy językowej. Błędy wewnętrznojęzykowe dotyczą samego języka: gramatyczne, leksykalne, fonetyczne i stylistyczne. Zewnętrznojęzykowe dotyczą zapisu: ortograficzne i interpunkcyjne. Formy błędnej nie przyjmuje ani norma wzorcowa, ani użytkowa, więc błędów unikamy w każdej sytuacji.

12.Błędy gramatyczne: fleksyjny i składniowy

Błąd fleksyjny to niepoprawna odmiana wyrazu albo odmienianie wyrazu nieodmiennego, np. „daj kość psowi” zamiast „psu”. Błąd składniowy to złe łączenie wyrazów w związki: zła forma, błędny szyk albo niewłaściwy przyimek, np. „potrzebuję nowy plecak” zamiast „nowego plecaka”.

13.Błędy leksykalne

Błąd słownikowy (wyrazowy) - użycie wyrazu zbędnego albo o innym znaczeniu, np. „cofnąć się do tyłu”. Błąd frazeologiczny - zmiana formy związku frazeologicznego lub użycie go w złym kontekście, np. „bez dwóch słów” zamiast „bez dwóch zdań”. Błąd słowotwórczy - zwykle niewłaściwy formant, np. „zaginienie” zamiast „zaginięcie”.

14.Błąd fonetyczny

Niepoprawna wymowa wyrazu lub połączenia wyrazów albo niewłaściwe akcentowanie, np. [robio] zamiast [robią] albo [czysta] zamiast [tszysta] w wyrazie „trzysta”.

15.Błąd stylistyczny

Użycie środków językowych, które nie pasują do sytuacji komunikacyjnej, np. urzędowe „uprzejmie informuję o moim przybyciu na boisko” w rozmowie z kolegą.

16.Przecinek - najczęstsze błędy interpunkcyjne

Nie stawiamy przecinka wewnątrz połączeń: mimo że, dlatego że, chyba że, zwłaszcza że, tylko że. Oddzielamy przecinkiem dopowiedzenia, które często zaczynają się od słów: na przykład, nawet, zwłaszcza. Przed „jak” stawiamy przecinek tylko przed zdaniem podrzędnym albo dopowiedzeniem, nie w prostym porównaniu. Przydawki równorzędne oddzielamy przecinkiem, nierównorzędnych - nie.

17.Nazwy osobowe

Nazwy własne konkretnych osób, m.in.: imiona (osobiste, nierodowe), nazwiska (rodowe, wspólne dla rodziny), pseudonimy (nadane sobie samemu, by ukryć tożsamość, np. Jan Brzechwa), przydomki (od cechy charakterystycznej, np. Lwie Serce) i przezwiska (złośliwe lub żartobliwe, np. Rudy).

18.Odmiana nazwisk

Męskie odmieniamy jak podobne rzeczowniki (Wróbel - Wróbla) albo przymiotniki (Zawadzki jak polski), a niektóre na -o - jak rzeczowniki żeńskie (Matejko - Matejki). W jednosylabowych zachowujemy e (Pies - Piesa). Nazwiska na samogłoskę u są nieodmienne. Żeńskie odmieniamy tylko wtedy, gdy kończą się na -a (z Anną Lis, z Anną Lisowską). Przymiotnikowe mogą mieć dla kobiet formę męską lub żeńską (Ewa Wesoły lub Wesoła). Małżeństwo to np. państwo Kowalczykowie.

19.Apostrof w odmianie nazwisk obcych

Apostrofem oddzielamy końcówkę, gdy obce imię lub nazwisko kończy się niewymawianą literą (Wilde - Wilde'a) albo literą y oznaczającą samogłoskę (Harry - Harry'ego, ale w narzędniku i miejscowniku bez apostrofu: z Harrym). Bez apostrofu piszemy, gdy końcowe y oznacza spółgłoskę j. Aby dobrze zapisać formę, trzeba znać wymowę.

20.Nazwy miejscowe

Nazwy własne miejsc: miast, wsi, dzielnic, osiedli, a także mórz, rzek, jezior, gór, lasów i nizin. Według pochodzenia są m.in.: topograficzne (od właściwości miejsca, np. Podgórze), kulturowe (od wytworów kultury, np. mostu czy targu), od imienia właściciela (Pawłów - osada Pawła), od potomków lub poddanych (często na -ice), pamiątkowe (dla uczczenia osoby) i służebne (od zajęcia mieszkańców, np. Bartniki).

21.Odmiana nazw miejscowych

Zwykle jak rzeczowniki pospolite (Gdańsk - Gdańska). Nazwy na -a jak przymiotniki (Biała - Białej) albo rzeczowniki (Warszawa - Warszawy). Na -e jak przymiotniki (Zakopane - w Zakopanem) albo rzeczowniki (Zabrze - w Zabrzu). Męskie w dopełniaczu mają -a (Szczecina) albo -u (Brzegu). Nazwy w liczbie mnogiej mają w dopełniaczu końcówkę zerową (Karpat) albo -ów (Andów). W razie wątpliwości - słownik.

22.Dwuczłonowe nazwy miejscowe

Gdy oba człony są równorzędne, piszemy łącznik i odmieniamy oba człony, np. Konstancin-Jeziorna, w Konstancinie-Jeziornie. Łącznika nie piszemy, gdy jeden człon określa drugi, np. Stara Wieś.

23.Nazwy mieszkańców i narodowości

Tworzymy je formantami -anin (Krakowianin, Rzymianin), -czyk (Japończyk), -ak (Kujawiak), -ec (Niemiec), -in (Białorusin) albo przez skrócenie nazwy państwa lub regionu (Szwed - Szwecja). Nietypowe formanty: -ik, -ysz, -ata (Anglik, Łotysz, Azjata). Nazwy żeńskie mają -ka lub -anka (Szwedka, Krakowianka). W dopełniaczu liczby mnogiej: Rzymian, ale z k przed -anin - Afrykanów.