Dwudziestolecie międzywojenne, liryka i reportaż - NOWE Słowa na start 8

1.Dwudziestolecie międzywojenne

Epoka w kulturze polskiej od 1918 do 1939 r., czyli między I a II wojną światową. Zaczęła się odzyskaniem niepodległości po 123 latach niewoli, a zakończył ją wybuch II wojny światowej. Był to czas wolności, nowoczesności i szybkiego rozwoju; twórczość nie musiała już służyć sprawie narodowej.

2.Kabaret

Teatrzyk rozrywkowy, w którym wykonuje się piosenki, skecze i monologi. W dwudziestoleciu był bardzo popularny, a teksty pisali dla niego zdolni literaci, m.in. Julian Tuwim, Marian Hemar i Jan Brzechwa.

3.Grupy poetyckie dwudziestolecia

Grupy pisarzy, którzy się znali albo mieli podobne założenia artystyczne. Odrzucali tematy narodowe i patos, a pisali o teraźniejszości, nowoczesności i żywiołowości życia. Najbardziej znane to Skamander i Awangarda Krakowska.

4.Skamander (skamandryci)

Warszawska grupa poetycka założona w 1919 r. Skamandryci za duchowego ojca uważali Leopolda Staffa, twórcę poezji codzienności. Pisali o radości życia i zachwycie nad tym, co tu i teraz, językiem zrozumiałym dla zwykłego człowieka. Należeli do niej m.in. Julian Tuwim, Jan Lechoń i Kazimierz Wierzyński.

5.Awangarda Krakowska

Grupa poetycka działająca w latach 1922-1927, zafascynowana współczesną cywilizacją. Jej hasło to „miasto, masa, maszyna”: rozwijające się miasta, rozrastające się społeczeństwa i maszyna jako symbol techniki. Awangardziści szukali nowych środków wyrazu i tematów.

6.Wielka Awangarda

Rewolucja w sztuce europejskiej początku XX w. Awangarda to działania twórców, którzy buntują się przeciw tradycji, łamią kanony i żądają wolności. Szukali nowych tematów, form i tworzyw, a czasem bawili się sztuką i chcieli oburzyć odbiorców.

7.Ekspresjonizm

Kierunek w sztuce, który wyraża emocje i osobiste odczucia artysty. Ekspresjoniści używali wyrazistych, kontrastowych barw oraz zdeformowanych, uproszczonych kształtów, tworząc świat niepokojący i dziwny. Nazwa pochodzi od słowa ekspresja, czyli uzewnętrznianie.

8.Kubizm

Kierunek w sztuce, w którym postacie i przedmioty pokazuje się za pomocą uproszczonych figur geometrycznych, często z kilku punktów widzenia jednocześnie. Przykład: „Panny z Awinionu” Pabla Picassa (1907).

9.Abstrakcja

Sztuka, która nie przedstawia realnych postaci ani przedmiotów, tylko tworzy własny świat i przemawia językiem kształtów i kolorów. Do Polski sprowadzili ją Katarzyna Kobro i Władysław Strzemiński. Jest popularna do dziś.

10.Dadaizm, surrealizm i ready made

Kierunki awangardy, których twórcy bawili się sztuką, żartowali z widzów i jako pierwsi organizowali publiczne wydarzenia: kabarety, spektakle i manifestacje. Zamiast typowych dzieł tworzyli ready made, czyli dzieła z gotowych, zwykłych przedmiotów, którym artysta nadał nową funkcję i znaczenie - zapoczątkował je dadaista Marcel Duchamp. Znanym surrealistą był Salvador Dalí.

11.Modernizm w architekturze

Kierunek w architekturze, którego zasadą jest dostosowanie formy budynku do jego funkcji. Moderniści projektowali przestronne i dobrze oświetlone wnętrza, w których wygodnie się mieszka i robi zakupy. Przykład: dom handlowy Ericha Mendelsohna we Wrocławiu (1927).

12.Liryka

Jeden z trzech rodzajów literackich (obok epiki i dramatu). Obejmuje utwory, w których podmiot liryczny wyraża uczucia, myśli, przeżycia i wrażenia, m.in. za pomocą środków stylistycznych. Utwory liryczne zwykle dzielą się na strofy zbudowane z wersów.

13.Liryka bezpośrednia i pośrednia

W liryce bezpośredniej podmiot liryczny ujawnia się i mówi wprost o sobie, swoich uczuciach i przeżyciach, zwykle w 1. osobie, np. Tęsknię za domem. W liryce pośredniej podmiot się nie ujawnia: opisuje krajobraz, przedmioty albo innych ludzi, a uczucia odczytujemy z opisu.

14.Refren

Wers albo kilka wersów powtarzanych w utworze w stałym miejscu, np. po każdej strofie. Podkreśla najważniejszą myśl, porządkuje utwór i nadaje mu rytm; jest typowy dla piosenek.

15.Neologizm artystyczny

Nowy wyraz utworzony przez pisarza, aby nazwać przedmiot, osobę lub zjawisko w sposób niebanalny i wyrazisty, np. wypuklejszość, odwyzdychanie. Neologizmy budują nastrój, wprowadzają dodatkowe znaczenia, nadają tekstowi żartobliwy lub baśniowy charakter i mają zadziwić czytelnika. Słynął z nich poeta dwudziestolecia Bolesław Leśmian.

16.Alegoria

Postać, przedmiot lub zdarzenie, które oprócz znaczenia dosłownego ma jedno, stałe znaczenie przenośne, np. kobieta z wagą i przepaską na oczach to sprawiedliwość, a kościotrup z kosą - śmierć. W odróżnieniu od symbolu alegorię odczytujemy jednoznacznie.

17.Reportaż

Dziennikarska relacja z rzeczywistych wydarzeń. Autor obserwuje je sam albo opisuje na podstawie relacji świadków i dokumentów. Reportaż może być bezstronny albo pokazywać stanowisko autora; jego głównym celem jest żywe i obrazowe pokazanie wycinka rzeczywistości.

18.Cechy reportażu

Aktualny temat, prawdziwe postacie i miejsca, wiarygodny opis wydarzeń i relacje świadków oparte na faktach, różne formy wypowiedzi (opis, opowiadanie, dialog) oraz styl publicystyczny.

19.Gawęda

Swobodna opowieść o przeszłości, urozmaicona anegdotami, zabawnymi historiami i charakterystykami ciekawych osób. Formę gawędy przypominają reportaże Melchiora Wańkowicza, np. zbiór wspomnień „Tędy i owędy”.