Romantyzm - idee, sztuka i bohater

Irracjonalizm podważa kult rozumu i wskazuje inne drogi poznania: intuicję, wiarę, uczucia oraz wyobraźnię. Mistycyzm skupia się natomiast na duchowym, wewnętrznym doświadczeniu, które ma umożliwiać kontakt z absolutem.

Indywidualizm zwraca uwagę na niepowtarzalne wnętrze człowieka. Z wyjątkowością jednostki wiąże przekonanie, że może ona głębiej rozumieć rzeczywistość.

Bohater romantyczny łączy wybitność z samotnością. Często sprzeciwia się światu, a w swoich wyborach podąża za emocjami i przeczuciem.

Natura jest przestrzenią, w której człowiek może szukać kontaktu z absolutem oraz ucieczki od cywilizacji. Nie ogranicza się do otoczenia materialnego: przypisuje się jej duchowość i przenikającą ją boskość.

Panteizm utożsamia Boga ze światem i przyrodą. W romantyzmie naturę ujmuje się również jako zwierciadło uczuć: odzwierciedla ona ludzkie emocje i przeżycia. Takie przedstawianie natury nie jest jednak definicją panteizmu.

Ludowość i orientalizm kierują uwagę ku różnym kulturom. W pierwszym przypadku ważne są wierzenia, moralność i tradycje ludu; w drugim - tajemniczość, egzotyka oraz duchowość Wschodu.

Zasada winy i kary oznacza przekonanie, że sprawiedliwość wiąże przewinienie z karą. Zainteresowanie ludem obejmuje więc również jego sposób oceniania ludzkiego postępowania.

Naród łączą wspólna historia, język i kultura. W romantycznym ujęciu przynależność do tej wspólnoty daje poczucie tożsamości oraz siłę do dążenia ku wolności.

Mesjanizm nadaje narodowi szczególną rolę wybrańca. Jego cierpienie ma prowadzić do wolności i odkupienia innych narodów, a więc służyć nie tylko własnej wspólnocie.

Synteza sztuk i synkretyzm oznaczają łączenie, ale dotyczą innych obszarów. Aby je rozróżnić, trzeba ustalić, czy spotykają się różne dziedziny artystyczne, czy cechy form literackich w jednym utworze.

Celem syntezy sztuk jest pełniejszy wyraz artystyczny. W rozpoznawaniu synkretyzmu decydujące jest współwystępowanie cech różnych rodzajów i gatunków w obrębie tego samego dzieła literackiego.