Angielski
Angielskie słowotwórstwo: przyrostki i przedrostki
autor: Kreatywna
Poznasz przyrostki tworzące rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i przysłówki oraz przedrostki zmieniające znaczenie słów na przeciwne. Przećwiczysz dobieranie właściwej części mowy, rozróżnianie podobnych form i zmiany pisowni.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Rzeczowniki i czasowniki
Etap 1 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Tworzenie przymiotników
Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 3: Przysłówki i przeciwieństwa
Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Jaką funkcję pełnią przyrostki w angielskim słowotwórstwie?
Przyrostki dodaje się na końcu słowa podstawowego, aby tworzyć nowe wyrazy, m.in. rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i przysłówki.
2.Przyrostki rzeczownikowe: -ance, -ence i -ion
Przyrostki -ance i -ence tworzą rzeczowniki od przymiotników zakończonych na -ant lub -ent, zastępując te końcówki. Przyrostek -ion zwykle tworzy rzeczowniki od czasowników.
3.Przyrostki rzeczownikowe: -ity, -ment i -ship
Przyrostki -ity, -ment i -ship służą do tworzenia rzeczowników. Powstała forma nazywa pojęcie, zamiast określać cechę jak przymiotnik lub czynność jak czasownik.
4.Tworzenie czasowników za pomocą -ate i -ise
Przyrostki -ate i -ise służą do tworzenia czasowników. Taka forma wyraża czynność, a nie nazwę pojęcia ani cechę.
5.Jakie czasowniki tworzymy za pomocą -en?
Przyrostek -en dodaje się zwykle do przymiotników i rzeczowników oznaczających miarę, aby utworzyć czasownik wyrażający zmianę danej cechy lub wymiaru.
6.Do czego służy przyrostek -ify?
Przyrostek -ify tworzy czasowniki. Forma z tym przyrostkiem nazywa czynność lub zmianę, a nie samą cechę.
7.Przyrostek przymiotnikowy -able
Przyrostek -able służy do tworzenia przymiotników.
8.Jaką funkcję pełnią formy zakończone na -ed?
Formy zakończone na -ed mogą pełnić funkcję przymiotnika. Odpowiadają polskim formom zakończonym na -ony, -ona lub -one.
9.Jaką funkcję pełnią formy zakończone na -ing?
Formy zakończone na -ing mogą pełnić funkcję przymiotnika. Odpowiadają polskim formom zakończonym na -ący, -ąca lub -ące.
10.Co oznacza przyrostek -ful?
Przyrostek -ful tworzy przymiotniki i często wskazuje na obecność cechy lub na to, że coś jest czegoś pełne. Zwykle nadaje znaczenie pozytywne.
11.Co oznacza przyrostek -less?
Przyrostek -less tworzy przymiotniki i wskazuje na brak czegoś lub określonej cechy. Często nadaje znaczenie negatywne.
12.Inne przyrostki przymiotnikowe: -ive, -ous, -ic i -al
Przyrostki -ive, -ous, -ic i -al służą do tworzenia przymiotników, czyli wyrazów określających cechy.
13.Jak zwykle tworzymy przysłówki od angielskich przymiotników?
Do większości przymiotników dodajemy przyrostek -ly, aby utworzyć przysłówek.
14.Tworzenie przysłówków od przymiotników zakończonych na -le lub -y
W przymiotnikach zakończonych na -le zastępujemy tę końcówkę przez -ly. W przymiotnikach zakończonych na -y zamieniamy y na i i dodajemy -ly.
15.Jak przedrostek zmienia znaczenie przymiotnika?
Przedrostek dodany na początku przymiotnika może nadać mu znaczenie przeciwne lub negatywne. Taką funkcję pełnią m.in. un-, im-, in-, il-, ir- i dis-.
16.Przedrostki un- i im-
Un- tworzy przymiotniki o znaczeniu przeciwnym. Im- pełni tę samą funkcję i najczęściej występuje przed przymiotnikami zaczynającymi się na b, m lub p.
17.Przedrostki il- i ir-
Il- najczęściej tworzy przymiotniki o znaczeniu przeciwnym przed podstawami zaczynającymi się na l, a ir- przed podstawami zaczynającymi się na r.
18.Przedrostki in- i dis-
Przedrostki in- i dis- mogą nadawać przymiotnikom znaczenie przeciwne lub negatywne. Właściwy przedrostek trzeba dobrać do konkretnego wyrazu.
Notatka
Jak działa słowotwórstwo?
Słowo podstawowe może dać początek wyrazom należącym do różnych części mowy. Przyrostek dopisuje się na końcu podstawy, a przedrostek na jej początku.
W rodzinie wyrazów poszczególne formy pełnią różne funkcje: rzeczownik nazywa pojęcie, czasownik wyraża czynność, przymiotnik określa cechę, a przysłówek może opisywać sposób wykonania czynności.
Ważne
W zadaniu słowotwórczym sprawdzaj zarówno potrzebną część mowy, jak i znaczenie zdania. Samo podobieństwo wyrazów nie wystarcza.
Tworzenie rzeczowników
Przyrostki -ance i -ence mogą zastępować zakończenia przymiotnikowe -ant i -ent. Tak powstaje np. important - importance, czyli ważny - ważność.
Przyrostek -ion zwykle tworzy rzeczownik od czasownika, np. decide - decision: decydować - decyzja. Trzeba zapamiętać pełną pisownię nowej formy, ponieważ nie zawsze wystarczy dopisać sam przyrostek.
Inne przyrostki rzeczownikowe to:
- -ity: stupid - stupidity, czyli głupi - głupota.
- -ment: develop - development, czyli rozwijać - rozwój.
- -ship: relation - relationship, czyli związek - związek lub relacja.
Rzeczownik nazywa pojęcie, dlatego nie zastępuje automatycznie czasownika z tej samej rodziny. Forma development nazywa rozwój, natomiast develop wyraża rozwijanie.
Tworzenie czasowników
Przyrostki -ate, -en, -ify i -ise pozwalają tworzyć wyrazy nazywające czynności. Przykładowo local - localise to miejscowy - zlokalizować, a simple - simplify to prosty - upraszczać.
Przyrostek -en dodaje się zwykle do podstaw związanych z miarą lub wymiarem. Powstały czasownik opisuje zmianę tej właściwości, np. deep - deepen: głęboki - pogłębić, oraz length - lengthen: długość - wydłużyć.
Przykład
W parze legal - legalise pierwsza forma określa cechę: legalny. Druga nazywa czynność: zalegalizować.
Przymiotniki i znaczenie przyrostków
Przyrostki przymiotnikowe tworzą określenia cech. Do tej grupy należą -able, -ive, -ous, -ic i -al. Nie każdy z nich można swobodnie dołączyć do dowolnej podstawy: trzeba znać właściwą rodzinę wyrazów.
Formy zakończone na -ed i -ing również mogą działać jak przymiotniki. Pierwsze odpowiadają polskim formom na -ony, -ona, -one, a drugie formom na -ący, -ąca, -ące.
Przyrostki oznaczające obecność i brak cechy warto uczyć się w parach:
| Przyrostek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| -ful | obecność cechy | hopeful - pełen nadziei |
| -less | brak cechy | hopeless - beznadziejny |
Zapamiętaj
Przyrostek -ful często nadaje znaczenie pozytywne, a -less często wskazuje brak i ma znaczenie negatywne.
Przysłówki i zmiany pisowni
Większość przysłówków tworzymy od przymiotników za pomocą -ly. Przykładowo honest - honestly oznacza uczciwy - uczciwie, a absolute - absolutely to absolutny - absolutnie.
Przy tworzeniu przysłówka ważne jest zakończenie przymiotnika:
| Zakończenie | Sposób tworzenia | Przykład |
|---|---|---|
| -le | zastąp przez -ly | possible - possibly |
| -y | zamień y na i, dodaj -ly | angry - angrily |
Zmiana części mowy zmienia funkcję wyrazu: przymiotnik nazywa cechę, natomiast przysłówek może określać, jak ktoś coś robi. Dlatego przy uzupełnianiu zdania trzeba odróżnić określenie osoby lub rzeczy od określenia sposobu działania.
Przedrostki tworzące przeciwieństwa
Przedrostki un-, im-, in-, il-, ir- i dis- mogą zmieniać znaczenie przymiotnika na przeciwne lub negatywne. Powstały wyraz nadal jest przymiotnikiem, np. familiar - unfamiliar: znajomy - obcy.
Początek podstawy często pomaga dobrać przedrostek:
- im- najczęściej występuje przed b, m lub p, np. balanced - imbalanced oraz mature - immature.
- il- najczęściej występuje przed l, np. legal - illegal.
- ir- najczęściej występuje przed r, np. responsible - irresponsible.
Dobór przedrostka trzeba zapamiętywać razem z wyrazem. Przykłady sensitive - insensitive i respectful - disrespectful pokazują użycie odpowiednio in- oraz dis-.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Present Simple: budowa zdań i określenia częstotliwości18 fiszek uczy się 4
Dom i mieszkanie - słownictwo angielskie40 fiszek uczy się 1
Praca i zawody - przyszłość, plany i wyrażanie opinii40 fiszek uczy się 1
Zakupy, usługi i finanse - słownictwo angielskie40 fiszek uczy się 1
Present Simple: zastosowanie, budowa i określenia czasu18 fiszek uczy się 3
Present Simple - zastosowanie i budowa zdań12 fiszek uczy się 5