Biologia jako nauka i obserwacje mikroskopowe

1.Czym zajmuje się biologia?

Biologia bada budowę i czynności życiowe organizmów, zależności między organizmami oraz między organizmami a ich środowiskiem.

2.Jakie dwie podstawowe cechy są wspólne wszystkim organizmom?

Wszystkie organizmy mają budowę komórkową i wykonują czynności życiowe, m.in. odżywiają się, oddychają, wydalają, poruszają się, rozmnażają się, rosną i rozwijają się oraz reagują na bodźce.

3.Odżywianie się

Odżywianie się polega na dostarczaniu organizmowi składników pokarmowych. Są one źródłem energii oraz materiałem do budowy komórek.

4.Oddychanie

Oddychanie polega na uwalnianiu z pokarmu energii potrzebnej do życia. U większości organizmów, także u roślin, wymaga tlenu; podczas niego powstaje tlenek węgla(IV).

5.Wydalanie

Wydalanie polega na usuwaniu z organizmu substancji niepotrzebnych i szkodliwych.

6.Ruch organizmów

Ruch to zmiana położenia całego ciała lub jego części. Wykonują go zarówno zwierzęta, jak i rośliny.

7.Czym różni się wzrost od rozwoju?

Wzrost polega na zwiększaniu rozmiarów i masy ciała. Rozwój obejmuje wszystkie zmiany wyglądu i sposobu funkcjonowania organizmu w ciągu jego życia.

8.Rozmnażanie się

Rozmnażanie się polega na wydawaniu potomstwa. Większość organizmów rozmnaża się płciowo, z udziałem męskich i żeńskich komórek rozrodczych; niektóre mogą rozmnażać się bezpłciowo.

9.Reakcja na bodźce

Reagowanie na bodźce, takie jak światło, zapach i dźwięk, umożliwia organizmom dostosowanie się do zmian zachodzących w środowisku.

10.Komórka

Komórka jest podstawową jednostką budowy i funkcjonowania każdego organizmu oraz najniższym poziomem budowy organizmów wielokomórkowych.

11.Organizmy jednokomórkowe i wielokomórkowe

Organizm jednokomórkowy jest zbudowany z jednej komórki, a wielokomórkowy - z wielu komórek. Oba rodzaje organizmów wykonują te same czynności życiowe.

12.Tkanka

Tkanka to grupa komórek o podobnej budowie, które wykonują określone zadania.

13.Narząd lub organ

Narząd u zwierząt lub organ u roślin to część ciała zbudowana z tkanek wyspecjalizowanych w pełnieniu określonych funkcji.

14.Układ narządów i system organów

Układ narządów tworzą narządy zwierzęcia uczestniczące w wykonywaniu określonych czynności życiowych. U roślin organy łączą się w systemy. Współpracujące układy lub systemy tworzą organizm.

15.Poziomy budowy organizmu wielokomórkowego

Od najmniejszego do największego: komórka, tkanka, narząd lub organ, układ narządów lub system organów, organizm.

16.Dziedziny biologii wyróżniane ze względu na obiekt badań

Zoologia bada zwierzęta, botanika - rośliny, a mikrobiologia - mikroorganizmy.

17.Czym zajmują się anatomia, fizjologia i ekologia?

Anatomia bada budowę wewnętrzną organizmów, fizjologia - ich czynności życiowe, a ekologia - m.in. zależności między organizmami a środowiskiem.

18.Obserwacja biologiczna

Obserwacja polega na uważnym przyglądaniu się organizmom lub procesom biologicznym bez wpływania na nie.

19.Doświadczenie biologiczne

Doświadczenie polega na celowej zmianie jednego czynnika wpływającego na badany organizm lub proces, aby sprawdzić hipotezę.

20.Problem badawczy

Problem badawczy to pytanie, na które chcemy znaleźć odpowiedź podczas doświadczenia.

21.Hipoteza

Hipoteza to jedna z możliwych odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Sprawdzamy ją podczas doświadczenia.

22.Próba badawcza i próba kontrolna

W próbie badawczej zmieniamy wybrany czynnik, a w kontrolnej go nie zmieniamy. Pozostałe warunki obu prób muszą być takie same.

23.Co trzeba ustalić podczas planowania doświadczenia?

Trzeba wybrać potrzebne materiały, określić czas trwania doświadczenia, zaplanować próbę badawczą i kontrolną oraz ustalić sposób notowania wyników.

24.Wyniki doświadczenia

Wyniki to rezultaty uzyskane podczas wykonywania próby badawczej i kontrolnej. Zbieramy je i analizujemy przed sformułowaniem wniosku.

25.Wniosek z doświadczenia

Wniosek to potwierdzenie lub odrzucenie hipotezy na podstawie wyników doświadczenia.

26.Kolejne etapy metody naukowej

Obserwacja, sformułowanie problemu badawczego, postawienie hipotezy, zaplanowanie i przeprowadzenie doświadczenia, analiza wyników, sformułowanie wniosku.

27.Jakie cechy powinien mieć dobry badacz?

Szacunek dla przyrody - nie niszczy roślin i nie płoszy zwierząt; ostrożność - chroni skórę i oczy; cierpliwość - realizuje plan mimo długiego czasu badań i powtórzeń; systematyczność - regularnie zapisuje wyniki; rzetelność - bada dokładnie i dobrze dokumentuje pracę.

28.Źródła wiedzy biologicznej inne niż obserwacje i doświadczenia

Należą do nich m.in. przewodniki i atlasy, książki i czasopisma popularnonaukowe, filmy przyrodnicze, edukacyjne strony internetowe oraz wycieczki do muzeów przyrodniczych, ogrodów zoologicznych i botanicznych.

29.Do czego służy mikroskop optyczny?

Mikroskop optyczny pozwala oglądać bardzo małe obiekty w powiększeniu nawet do tysiąca razy. Można obserwować obiekty żywe i martwe, przygotowane w postaci preparatów.

30.Funkcje obiektywu i okularu

Obiektyw powiększa obraz oglądanego przedmiotu. Okular dodatkowo powiększa obraz wytworzony przez obiektyw.

31.Funkcje rewolweru i tubusu

Rewolwer umożliwia zmianę obiektywu. Tubus to element, w którym umieszczony jest okular.

32.Funkcje stolika, źródła światła i lusterka

Na stoliku umieszcza się preparat. Źródło światła oświetla obiekt obserwacji. Lusterko w niektórych mikroskopach kieruje światło tak, aby oświetlić pole widzenia.

33.Śruba makrometryczna i śruba mikrometryczna

Obie służą do ustawiania ostrości obrazu. Śrubą makrometryczną uzyskujemy wyraźny obraz, a mikrometryczną dokładnie regulujemy jego ostrość.

34.Preparat mikroskopowy

Preparat mikroskopowy to obiekt przygotowany do oglądania pod mikroskopem. Prosty preparat wykonuje się, umieszczając obiekt w kropli wody na szkiełku podstawowym i przykrywając go szkiełkiem nakrywkowym.

35.Do czego służą zakraplacz, pęseta i igła preparacyjna?

Zakraplaczem nanosi się kroplę wody na szkiełko podstawowe. Pęseta i igła preparacyjna służą do przygotowania obiektu do obserwacji.

36.Etapy przygotowania prostego preparatu mikroskopowego

Nanieś kroplę wody na szkiełko podstawowe, przygotuj obiekt, umieść go w kropli wody, ostrożnie przykryj szkiełkiem nakrywkowym przykładanym ukośnie, a następnie umieść preparat na stoliku mikroskopu.

37.Od jakiego powiększenia zaczyna się obserwację mikroskopową?

Obserwację zaczyna się od najmniejszego powiększenia. Następnie stopniowo wybiera się obiektywy o większym powiększeniu i ponownie reguluje ostrość.

38.Jak bezpiecznie ustawić ostrość obrazu pod mikroskopem?

Wybierz obiektyw o najmniejszym powiększeniu. Patrząc z boku, śrubą makrometryczną ostrożnie zbliż obiektyw do preparatu, nie dotykając go. Następnie patrz przez okular i powoli oddalaj obiektyw od preparatu tą śrubą, aż uzyskasz wyraźny obraz. Dopracuj ostrość śrubą mikrometryczną.

39.Jak oblicza się powiększenie obrazu w mikroskopie?

Powiększenie obrazu obliczamy, mnożąc powiększenie okularu przez powiększenie używanego obiektywu: $P = O \cdot B$, gdzie $O$ oznacza powiększenie okularu, a $B$ - obiektywu.

40.Po co barwi się preparaty mikroskopowe?

Barwienie preparatu sprawia, że obserwowane komórki są lepiej widoczne.