Wiersze poetów XX wieku - Baczyński, Herbert, Szymborska, Leśmian

1.Krzysztof Kamil Baczyński

Poeta pokolenia Kolumbów, autor wierszy o wojnie i okupacji. Zginął w powstaniu warszawskim w 1944 r.

2.Pokolenie Kolumbów

Pokolenie młodych ludzi urodzonych około 1920 r., których młodość przypadła na II wojnę światową. Walczyli w konspiracji i w powstaniu warszawskim; wielu z nich zginęło.

3.Elegia

Utwór liryczny o smutnym, poważnym nastroju, w którym osoba mówiąca wyraża żal z powodu śmierci, straty albo przemijania.

4.Osoba mówiąca i adresat „Elegii o… [chłopcu polskim]”

Osoba mówiąca to ktoś bliski chłopcu - można ją odczytać jako matkę - która czule zwraca się do niego („syneczku”, „synku”). Adresatem jest młody chłopiec, któremu wojna odebrała dzieciństwo i który ginie w walce.

5.Obrazy poetyckie w „Elegii o… [chłopcu polskim]”

Wojna odbiera chłopcu sny dzieciństwa, jego oczy „haftuje” krwią, a krajobraz - pożarami i drzewami z wisielcami. Chłopiec dorasta w ciemności i strachu, wychodzi nocą z bronią i ginie, żegnając ziemię znakiem krzyża.

6.Środki stylistyczne w „Elegii o… [chłopcu polskim]”

Apostrofa i zdrobnienie („syneczku”) wyrażają czułość i żal. Przenośnie haftowania i wyszywania krwią zestawiają delikatną, domową pracę z okrucieństwem wojny. Kontrast jasny chłopiec - czarna broń i końcowe pytanie retoryczne podkreślają tragizm jego śmierci.

7.Zbigniew Herbert

Poeta XX wieku, twórca postaci Pana Cogito, który pojawia się w wielu jego wierszach.

8.Wiersz wolny

Wiersz bez rymów i bez stałej liczby sylab w wersach, często bez znaków interpunkcyjnych; wersy mają różną długość. Takim wierszem napisany jest „Pan od przyrody” Herberta.

9.Osoba mówiąca w „Panu od przyrody”

Dorosły mężczyzna, który w 1. osobie wspomina swojego nauczyciela przyrody ze szkolnych lat. Mówi o nim z wdzięcznością, czułością i humorem.

10.Obraz nauczyciela w „Panu od przyrody”

Uczeń nie pamięta twarzy nauczyciela, tylko to, co widział z dołu: długie nogi, łańcuszek, surdut, chudą szyję. Pamięta za to lekcje, na których nauczyciel pokazywał cuda przyrody, np. kiełkujący kasztan.

11.„Łobuzy od historii”

Przenośne określenie tych, którzy w drugim roku wojny zabili nauczyciela z „Pana od przyrody”. Szkolne słowo „łobuzy” zestawione z „panem od przyrody” można odczytać tak: wojna i historia niszczą dobrego człowieka.

12.Zakończenie „Pana od przyrody”

Osoba mówiąca wyobraża sobie, że nauczyciel po śmierci poszedł do nieba albo zamienił się w żuka. Pomaga więc żukowi na leśnej ścieżce i zwraca się do niego „panie profesorze”, co wyraża pamięć i czułość wobec nauczyciela.

13.Wisława Szymborska

Poetka XX wieku, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w 1996 r.

14.„Nic dwa razy” - temat

Wiersz Szymborskiej o niepowtarzalności każdej chwili: żaden dzień, noc ani spojrzenie się nie powtarzają, a życia nie można przećwiczyć. Można go odczytać jako zachętę, by doceniać każdą chwilę, bo przemija.

15.Kobieta i ukochany w „Nic dwa razy”

Osoba mówiąca to kobieta, która najpierw mówi w imieniu wszystkich ludzi („my”), a potem zwraca się do ukochanego („ty”). Zwraca się też do „złej godziny” - to apostrofa.

16.Obrazy poetyckie w „Nic dwa razy”

„Szkoła świata”, w której nie można repetować, to życie, którego nie da się powtórzyć. Róża wpadająca przez okno to radość na dźwięk imienia ukochanego, a pytanie, czy róża to kwiat, czy kamień, można odczytać jako oddalenie i obojętność.

17.Porównanie w „Nic dwa razy”

Na końcu wiersza ludzie różnią się „jak dwie krople czystej wody”. To odwrócenie związku frazeologicznego „podobni jak dwie krople wody”: pokazuje, że nawet bardzo bliscy ludzie są różni, a każdy człowiek jest niepowtarzalny.

18.Bolesław Leśmian

Poeta XX wieku, znany z tworzenia neologizmów, czyli nowych słów.

19.Neologizm

Nowy wyraz utworzony przez autora, którego wcześniej nie było w języku, np. imię Dusiołek utworzone od czasownika dusić. Neologizmy nadają wierszowi oryginalność i często humor.

20.„Dusiołek”

Ballada Bolesława Leśmiana o wędrowcu Bajdale, który zasnął pod lasem. Wylazł z rowu brzydki Dusiołek, siadł mu na piersi i dusił, aż Bajdała się zbudził i miał pretensje do szkapy, wołu i Boga.

21.Pretensja Bajdały do Boga

Na końcu ballady Bajdała pyta Boga, po co stworzył takiego Dusiołka. Można to odczytać jako żartobliwie postawione poważne pytanie: dlaczego na świecie istnieje zło.

22.Język i humor „Dusiołka”

Leśmian używa języka ludowego i potocznego (np. „Słuchajta”, „O, rety - olaboga!”), wyrazów dźwiękonaśladowczych (warkło, trzasło) i zabawnych porównań, np. Dusiołek siadł jak kruk na snopie. Dzięki temu straszna zmora staje się komiczna.