Polski
Bajki Krasickiego
Poznasz pięć bajek Ignacego Krasickiego: „Kruk i lis”, „Ptaszki w klatce”, „Jagnię i wilcy”, „Wół minister” i „Przyjaciele”. Nauczysz się, czym jest bajka i morał, odróżnisz bajkę epigramatyczną od narracyjnej, a także objaśnisz dawne wyrazy z bajek.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
36 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Bajka i jej autor
Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Kruk i lis, ptaszki, jagnię
Etap 2 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Wół minister i Przyjaciele
Etap 3 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Dawne wyrazy z bajek
Etap 4 · 8 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Ignacy Krasicki
Polski poeta i biskup żyjący w XVIII wieku, autor wielu bajek. Nazywano go księciem poetów polskich.
2.Zbiory bajek Krasickiego
„Bajki i przypowieści” (m.in. „Ptaszki w klatce”, „Jagnię i wilcy”, „Wół minister”) oraz „Bajki nowe” (m.in. „Kruk i lis”, „Przyjaciele”).
3.Bajka
Krótki utwór, najczęściej wierszem, w którym bohaterami są zwykle zwierzęta z ludzkimi cechami. Bajka zawiera pouczenie, czyli morał - najczęściej na początku albo na końcu.
4.Morał
Pouczenie, które wynika z bajki. Może stać na początku albo na końcu bajki, a czasem nie jest podany wprost i trzeba go odczytać samemu.
5.Bajka epigramatyczna
Bardzo krótka bajka, zwykle kilka wersów, bez opisów, często oparta na krótkiej rozmowie i zakończona puentą. Przykłady: „Ptaszki w klatce”, „Jagnię i wilcy”.
6.Bajka narracyjna
Dłuższa bajka z rozbudowaną akcją, opisami i dialogami bohaterów. Przykłady: „Kruk i lis”, „Przyjaciele”.
7.Uosobienie w bajce
Nadanie zwierzętom lub rzeczom ludzkich cech: zwierzęta w bajkach mówią, myślą i czują jak ludzie. Dzięki temu bajka mówi o ludziach.
8.„Kruk i lis”
Chytry lis chwali urodę próżnego kruka, który trzyma w dziobie ser, i namawia go do śpiewu. Gdy kruk otwiera dziób, ser wypada, a lis go porywa. Pomysł bajki pochodzi od Ezopa, starożytnego greckiego bajkopisarza.
9.Morał „Kruka i lisa”
Morał stoi na początku bajki: kto lubi być chwalony, łatwo daje się oszukać. Bajka przestrzega przed pochlebcami.
10.„Ptaszki w klatce”
Młody czyżyk urodził się w klatce i dziwi się, że stary czyżyk płacze. Stary odpowiada, że był kiedyś wolny, a teraz siedzi w klatce. Można odczytać morał: wolność jest cenniejsza niż wygody.
11.„Jagnię i wilcy”
Dwa wilki spotykają w lesie jagnię. Ono pyta, jakim prawem chcą je zjeść, a wilki odpowiadają, że jest smaczne, słabe i w lesie, po czym je zjadają.
12.„Jagnię i wilcy” - morał
Morał stoi na początku bajki: kto pragnie zdobyczy, zawsze znajdzie powód, by ją zabrać. Silniejszy krzywdzi słabszego bez prawdziwej przyczyny.
13.„Wół minister”
Wół rządzi rozsądnie, ale nudzi lwa. Lew daje urząd zabawnej małpie i powstaje bałagan. Potem lis zdradza pana i poddanych. Na koniec znowu rządzi wół i wszystko naprawia.
14.Czego uczy „Wół minister”?
Morał nie jest podany wprost. Można go odczytać tak: rządzić powinien ktoś rozsądny i uczciwy, nawet jeśli nie jest zabawny. Lew to król, a wół, małpa i lis to jego ministrowie.
15.„Przyjaciele”
Młody zajączek, miły dla wszystkich, ucieka przed psami i myśliwymi. Prosi o pomoc swoich przyjaciół, ale każdy wymyśla wymówkę. W końcu psy zjadają zająca.
16.Łańcuch wymówek w bajce „Przyjaciele”
Koń mówi, że nie może. Wół spieszy się do jałowicy. Kozioł ma twardy grzbiet. Owca boi się, że psy zjedzą oboje. Cielę mówi, że starsi nie pomogli, i ucieka.
17.Czego uczą „Przyjaciele”?
Morał nie jest podany wprost. Można go odczytać tak: prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie, a ten, kto jest przyjacielem wszystkich, w potrzebie może zostać sam.
18.Zwiedziony
Dawne słowo: oszukany, wprowadzony w błąd.
19.Zawżdy
Dawne słowo: zawsze.
20.Nadybać
Dawne słowo: natknąć się na kogoś, spotkać przypadkiem.
21.Niezabawem
Dawne słowo: wkrótce, zaraz, bez zwłoki.
22.Kontent
Dawne słowo: zadowolony.
23.Przeto
Dawne słowo: dlatego.
24.Strzelce
Dawna forma: strzelcy, czyli myśliwi.
25.Monarcha
Władca państwa, np. król. Zwykle rządzi aż do śmierci. W bajce „Wół minister” monarchą jest lew.
Notatka
Ignacy Krasicki i jego bajki
Ignacy Krasicki żył w XVIII wieku. Był biskupem i jednym z najważniejszych polskich poetów. Z powodu talentu nazywano go księciem poetów polskich.
Krasicki napisał dwa zbiory bajek. Wcześniejszy to „Bajki i przypowieści”, a późniejszy to „Bajki nowe”. Z pierwszego pochodzą „Ptaszki w klatce”, „Jagnię i wilcy” i „Wół minister”. Do drugiego należą „Kruk i lis” oraz „Przyjaciele”.
Niektóre pomysły Krasicki wziął od dawnych bajkopisarzy. Bajkę o kruku i lisie opowiadał już Ezop, starożytny Grek. Krasicki opowiedział ją po swojemu, polskim wierszem.
Bajka, uosobienie i morał
Bajka to krótki utwór, najczęściej wierszem. Jej bohaterami są zwykle zwierzęta. Dzięki uosobieniu mówią one, myślą i czują jak ludzie. Zwierzę ma zwykle jedną wyraźną cechę, np. lis jest chytry. Tak naprawdę bajka opowiada więc o ludziach i ich wadach.
Morał to nauka, która wynika z bajki. Jak go znaleźć? Najpierw sprawdź pierwsze i ostatnie wersy. Jeśli nie ma tam pouczenia, zastanów się, co spotkało bohatera i dlaczego.
| Bajka | Gdzie jest morał |
|---|---|
| „Kruk i lis” | na początku |
| „Jagnię i wilcy” | na początku |
| „Ptaszki w klatce” | nie wprost, wynika z rozmowy |
| „Wół minister” | nie wprost, wynika z zakończenia |
| „Przyjaciele” | nie wprost, wynika z zakończenia |
Bajka epigramatyczna i narracyjna
Bajki dzielimy według długości i sposobu opowiadania. Żeby je odróżnić, policz wersy i sprawdź, czy są opisy.
| Cecha | Bajka epigramatyczna | Bajka narracyjna |
|---|---|---|
| Długość | kilka wersów | wiele wersów |
| Opisy | brak | są, np. przyrody i bohaterów |
| Akcja | jedno zdarzenie | kilka zdarzeń po kolei |
| Zakończenie | szybka, celna puenta | rozwiązanie po dłuższej historii |
Bajkami epigramatycznymi są „Ptaszki w klatce” i „Jagnię i wilcy”. Każda z nich ma tylko cztery wersy. Bajkami narracyjnymi są „Kruk i lis” oraz „Przyjaciele”. W „Przyjaciołach” poznajemy najpierw spokojne życie zająca, a potem długą ucieczkę.
Ważne
Krótka bajka też ma morał. Długość nie decyduje o tym, czy jest pouczenie.
Pochlebca, wolność i prawo silniejszego
W „Kruku i lisie” lis nie walczy o ser. Zdobywa go podstępem, czyli przesadnymi pochwałami. Kruk ufa miłym słowom i sam traci zdobycz. Lis to pochlebca, a kruk to osoba próżna.
W „Ptaszkach w klatce” rozmawiają dwa czyżyki. Młody zna tylko klatkę i ceni wygodę. Stary pamięta wolność i za nią tęskni. Różnica między nimi wynika z tego, co przeżyli.
W „Jagnięciu i wilkach” słabe jagnię pyta o sprawiedliwość. Wilki nie podają prawdziwej winy, bo nie muszą. Wystarcza im to, że są silniejsze. To tak zwane prawo silniejszego.
Przykład
Ktoś zachwyca się rysunkiem kolegi tylko po to, żeby pożyczyć od niego kredki. Zachowuje się jak lis z bajki.
„Wół minister” - kto powinien rządzić
W tej bajce lew jest królem, czyli monarchą. Wół, małpa i lis są kolejno jego ministrami. Każdy z nich przedstawia inny typ urzędnika.
Wół rządzi powoli, ale porządnie. Królowi się to nudzi, więc oddaje urząd małpie. Na początku wszyscy się cieszą, ale szybko znika porządek. Biedni ludzie cierpią. Wtedy władzę dostaje lis, który okazuje się zdrajcą. Na końcu wraca wół i naprawia szkody.
Bajka jest zbudowana jak koło: zaczyna się i kończy rządami wołu. Można to odczytać tak: władca nie powinien wybierać doradców dla zabawy. Lepszy jest nudny, ale uczciwy minister niż wesoły i nieudolny.
„Przyjaciele” - przyjaźń w potrzebie
Zajączek był miły dla wszystkich i uważał wszystkich za przyjaciół. Pewnego dnia uciekał przed psami i myśliwymi. Prosił kolejne zwierzęta, żeby go uniosły.
Większość zwierząt mówiła miłe słowa, ale każde znajdowało wymówkę i odsyłało zająca dalej. Ostatnie, cielę, nikogo nie wskazało i po prostu uciekło. W końcu psy dopadły zająca.
Ostatni wers jest ironiczny. Nazywa zwierzęta „serdecznymi” przyjaciółmi, choć żadne z nich nie pomogło. Można odczytać morał: przyjaźń sprawdza się dopiero w trudnej chwili. Kto ma wielu znajomych, nie zawsze ma prawdziwego przyjaciela.
Dawne wyrazy w bajkach
Bajki powstały ponad dwieście lat temu. Dlatego są w nich wyrazy, których dziś nie używamy. Warto znać ich znaczenie, bo bez tego trudno zrozumieć bajkę.
- zwiedziony - oszukany, wprowadzony w błąd,
- zawżdy - zawsze,
- nadybać - natknąć się na kogoś,
- niezabawem - wkrótce, zaraz,
- kontent - zadowolony,
- przeto - dlatego,
- strzelce - strzelcy, czyli myśliwi.
Ważne
Dawny wyraz może brzmieć jak współczesny, a znaczyć coś innego. Zwiedziony nie ma nic wspólnego ze zwiedzaniem, a niezabawem - z zabawą.
Przy trudnym wyrazie przeczytaj całe zdanie. Sens zdarzeń często podpowiada, co ten wyraz znaczy.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 1
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasicki
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek
Wojna, Zagłada i człowieczeństwo w literaturze i filmie20 fiszek uczy się 1
Język polski: literatura, gramatyka i kultura wypowiedzi40 fiszek uczy się 2