Polski
Treny Kochanowskiego
Zestaw do „Trenów” Jana Kochanowskiego. Poznasz okoliczności powstania cyklu i cechy trenu, a dokładnie utrwalisz Tren VII i Tren VIII: rzeczy i wspomnienia po Urszulce, uczucia ojca oraz epitety, apostrofy, pytania retoryczne i kontrast z ich funkcją.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
32 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Cykl „Treny” i tren jako gatunek
Etap 1 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Tren VII - rzeczy po córce
Etap 2 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Tren VIII - dawniej i teraz
Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Środki stylistyczne i funkcja
Etap 4 · 3 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Jan Kochanowski
Polski poeta żyjący w XVI wieku (1530-1584), który mieszkał w Czarnolesie. Autor fraszek, pieśni i trenów.
2.„Treny”
Cykl 19 utworów żałobnych Jana Kochanowskiego, wydany w 1580 r. Poeta napisał go po śmierci swojej małej córki Urszuli, która zmarła w 1579 r.
3.Urszulka (Orszula)
Córka Jana Kochanowskiego, która zmarła jako małe dziecko, mając ok. dwa i pół roku. W trenach ojciec wspomina ją jako radosną, rozśpiewaną i kochaną dziewczynkę.
4.Tren
Utwór żałobny, w którym autor opłakuje zmarłego, wyraża żal po jego stracie i chwali jego zalety. Gatunek wywodzi się ze starożytności.
5.Nowość „Trenów” Kochanowskiego
Wcześniej treny pisano po śmierci ważnych, zasłużonych osób. Kochanowski jako pierwszy poświęcił cały cykl trenów małemu dziecku i własnemu, prywatnemu bólowi ojca.
6.Osoba mówiąca w „Trenach”
Zrozpaczony ojciec, który po śmierci córki mówi w 1. osobie o swoim bólu. Można go utożsamić z samym poetą.
7.Tren VII - ubranka po córce
Tren, w którym ojciec patrzy na ubranka po zmarłej córce i każda z tych rzeczy przypomina mu o niej, wzmagając żal. Zamiast wesela i ślubnej wyprawy, które obiecywała jej matka, był pogrzeb.
8.Letniczek i uploteczki
Rzeczy po Urszulce wymienione w Trenie VII: letniczek (letnia sukienka), uploteczki (wstążki do włosów) i złocone paski - dary matki - oraz giezłeczko (koszulka), w którym dziewczynkę pochowano.
9.Wyprawa i posag w Trenie VII
Matka chciała kiedyś dać córce wyprawę i posag na wesele, a dała jej tylko koszulkę do trumny. Posag i dziewczynka zostały zamknięte razem w jednej skrzynce, czyli trumnie - ślub zastąpił pogrzeb.
10.Zdrobnienia
Wyrazy o odcieniu czułości lub małości, np. członeczki, letniczek, uploteczki, giezłeczko, tkaneczka, bryłeczka. Podkreślają, że zmarła była małym dzieckiem, i wyrażają czułość ojca.
11.„Sen żelazny”
Przenośnia oznaczająca śmierć w Trenie VII. Epitety żelazny, twardy, nieprzespany pokazują, że z tego snu nie można się obudzić.
12.Tren VIII - pustka w domu
Tren o pustce, jaką zostawiła w domu zmarła Urszulka. Ojciec porównuje, jak wesoło było w domu dawniej, gdy żyła, z ciszą i smutkiem teraz.
13.Dawniej w Trenie VIII
Gdy Urszulka żyła, mówiła i śpiewała za wszystkich, biegała po wszystkich kątach domu, obejmowała rodziców, rozśmieszała ich i nie pozwalała im się martwić.
14.Teraz w Trenie VIII
Po śmierci córki w domu wszystko umilkło, są tylko pustki i nikt się nie śmieje. Z każdego kąta ogarnia ojca żal, a serce na próżno szuka pociechy.
15.Uczucia ojca w Trenie VIII
Ojciec czuje smutek, żal, tęsknotę za córką i poczucie pustki. Wspomnienie radości dziecka sprawia, że jego ból jest jeszcze większy.
16.Wspomnienia ojca w obu trenach
W obu trenach ojciec opłakuje Urszulkę. W Trenie VII przypominają mu ją rzeczy - ubranka i ozdoby, a w Trenie VIII - pustka w domu i brak jej głosu, śpiewu i śmiechu.
17.Epitet
Wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik, np. żałosne ubiory, smutne oczy, ucieszny śmiech. W trenach epitety wyrażają uczucia ojca i pokazują, jaka była Urszulka.
18.Apostrofa
Uroczysty zwrot do osoby, rzeczy albo pojęcia, np. „Moja droga Orszulo” w Trenie VIII czy zwrot do ubrań córki w Trenie VII. W trenach wyraża czułość i rozpacz ojca, który mówi do zmarłej, jakby była obok.
19.Pytanie retoryczne
Pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, bo ma wyrazić uczucia albo skłonić do myślenia, np. „Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie?” W Trenie VII wyraża bezradność i ból ojca.
20.Kontrast
Zestawienie przeciwieństw. W Trenie VIII: dawniej radość i śmiech - teraz pustka; „Pełno nas, a jakoby nikogo nie było”. W Trenie VII: obiecane wesele - pogrzeb. Kontrast pokazuje ogrom straty.
Notatka
Jak powstały „Treny”
Jan Kochanowski był poetą polskiego renesansu. Mieszkał w Czarnolesie. W 1579 r. zmarła jego mała córka Urszula. Miała około dwóch i pół roku.
Po jej śmierci ojciec napisał cykl 19 trenów. Wydał go już w następnym roku. Wiersze tworzą całość, a kolejne utwory pokazują różne strony żałoby po dziecku.
Osobą mówiącą jest ojciec, który mówi w pierwszej osobie. Można go utożsamić z samym poetą, bo cykl opowiada o prawdziwym nieszczęściu w jego rodzinie.
Tren - dawny gatunek w nowej odsłonie
Tren to utwór żałobny. Jego korzenie sięgają starożytności. Poeta opłakuje w nim zmarłego, wyraża żal i chwali jego zalety.
| Cecha | Treny przed Kochanowskim | „Treny” Kochanowskiego |
|---|---|---|
| Kogo opłakują | ważną, zasłużoną osobę | małe dziecko |
| Czyj ból | żal publiczny, wspólny | prywatny ból ojca |
Ważne
Nowość polega na tym, że Kochanowski poświęcił cały cykl dziecku. Dziecko nie zdążyło niczego dokonać. Ojciec chwali więc nie czyny córki, ale jej radość, mowę i śpiew.
Tren VII - rzeczy po córce
W Trenie VII ojciec zwraca się do rzeczy, które zostały po Urszulce. Każda z nich przypomina mu córkę, więc ból, zamiast słabnąć, rośnie.
Rzeczy dzielą się na dwie grupy. Pierwsza to ubranka i ozdoby, które córka dostała od matki. Są już niepotrzebne, bo dziewczynka ich nie włoży. Druga grupa to rzeczy, które dano jej do grobu. Matka dała koszulkę i skromną tkaninę. Ojciec włożył jej pod główkę grudkę ziemi.
Trudne wyrazy z Trenu VII:
- ochędóstwo - stroje i ozdoby,
- płone - daremne, na nic,
- łóżnica - łoże, tu w znaczeniu grobu,
- wyprawa - rzeczy, które panna młoda dostaje do nowego domu,
- skrzynka - tu trumna.
Tren VII - pogrzeb zamiast wesela
Można uznać, że najboleśniejsza myśl Trenu VII dotyczy przyszłości, której nie będzie. Matka marzyła, że kiedyś wyprawi córkę do ślubu. Tymczasem musiała ją przygotować do pogrzebu.
Poeta pokazuje to przez kontrast dwóch obrazów:
- ślubne łoże - zamiast niego grób,
- bogata wyprawa - zamiast niej skromna koszulka,
- posag w skrzyni - zamiast niego trumna, w której leży dziecko.
Śmierć nazywa poeta snem. To przenośnia: sen, z którego nie ma przebudzenia. Epitety przy tym słowie podkreślają, że śmierć jest nieodwracalna.
Zapamiętaj
W Trenie VII ból ojca wywołuje głównie widok przedmiotów, a nie wspomnienie zdarzeń.
Tren VIII - dawniej i teraz
Tren VIII zaczyna się od zwrotu do zmarłej córki. Ojciec mówi o pustce, którą zostawiła w domu. Utwór jest zbudowany na zestawieniu dwóch czasów.
| Dawniej, za życia Urszulki | Teraz, po jej śmierci |
|---|---|
| dom pełen głosu i śpiewu | cisza |
| dziecko biega po całym domu | nikt się nie bawi |
| rodzice zapominają o troskach | żal ogarnia z każdej strony |
| śmiech i czułe uściski | serce na próżno szuka pociechy |
W domu nadal mieszka wiele osób, ale wszyscy czują się tak, jakby był pusty. Można to odczytać tak: jedna mała dziewczynka wnosiła do niego więcej życia niż wszyscy dorośli razem.
Dwa treny obok siebie
Oba treny wyrażają żal ojca, ale budzi go w nich co innego.
| Tren VII | Tren VIII | |
|---|---|---|
| Co przypomina córkę | przedmioty: ubranka i ozdoby | dom bez jej głosu i śmiechu |
| Do kogo mówi ojciec | do rzeczy po córce, potem do córki | do zmarłej córki |
| Główny kontrast | obiecane wesele - pogrzeb | dawna radość - obecna pustka |
Uczucia ojca to w obu utworach smutek, żal, tęsknota i rozpacz. W Trenie VIII dochodzi poczucie pustki. Im piękniej ojciec wspomina córkę, tym mocniej czuje stratę.
Przykład
Na pytanie „co przypomina ojcu Urszulkę?” w Trenie VII odpowiadasz rzeczami, a w Trenie VIII - brakiem jej obecności.
Środki stylistyczne i ich funkcja
Przy każdym środku podaj nazwę i to, czemu służy w trenach.
| Środek | Jak rozpoznać | Funkcja w trenach |
|---|---|---|
| epitet | określa rzeczownik, zwykle przymiotnik | wyraża uczucia ojca, pokazuje córkę |
| apostrofa | zwrot do kogoś lub czegoś, często z wołaczem | ojciec mówi do zmarłej, jakby była obok |
| pytanie retoryczne | pytanie bez oczekiwanej odpowiedzi | wyraża bezradność i ból |
| kontrast | zestawia przeciwieństwa | pokazuje ogrom straty |
| zdrobnienie | przyrostek -ek, -eczko, -eczka | podkreśla czułość i to, że zmarła była dzieckiem |
Te same wersy mogą zawierać kilka środków naraz. Na przykład zwrot do córki z określeniem „moja dziewko droga” jest apostrofą i zawiera epitet.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 1
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasicki
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek
Wojna, Zagłada i człowieczeństwo w literaturze i filmie20 fiszek uczy się 1
Język polski: literatura, gramatyka i kultura wypowiedzi40 fiszek uczy się 2