Świtezianka

1.„Świtezianka”

Ballada Adama Mickiewicza z tomu „Ballady i romanse”. Opowiada o młodym strzelcu, który łamie przysięgę wierności złożoną tajemniczej dziewczynie i zostaje za to ukarany. Akcja toczy się nocą, przy księżycu, nad jeziorem Świteź.

2.„Ballady i romanse”

Tom wierszy Adama Mickiewicza wydany w 1822 r. Należą do niego m.in. „Świtezianka”, „Romantyczność” i „Lilije”. Uważa się go za początek romantyzmu w literaturze polskiej.

3.Ballada

Utwór wierszowany, który opowiada niezwykłą, często tajemniczą historię z udziałem istot fantastycznych. Ballada czerpie z wierzeń ludowych i łączy cechy epiki, liryki i dramatu.

4.Elementy epiki, liryki i dramatu w balladzie

Epika: narrator i fabuła - opowieść o strzelcu i dziewczynie. Liryka: wersy, strofy, rymy, rytm i nastrój, uczucia bohaterów. Dramat: dialogi, czyli rozmowy strzelca z dziewczyną i z dziewicą z jeziora.

5.Świteź

Prawdziwe jezioro na Nowogródczyźnie, w okolicach, w których dorastał Mickiewicz. W balladzie nad jego brzegiem spotykają się bohaterowie, a w jego wodach mieszka tajemnicza Świtezianka.

6.Strzelec

Główny bohater ballady: młody, piękny myśliwy z tutejszego boru, zakochany w tajemniczej dziewczynie. Przysięga jej wierność, ale ulega pokusie i łamie słowo.

7.Cztery części ballady

Ballada ma cztery części: spotkanie strzelca z dziewczyną, przysięgę wierności, próbę wierności nad jeziorem i karę za złamanie przysięgi. Początek i koniec łączy pytanie narratora o dziewczynę, na które odpowiada: „Ja nie wiem”.

8.Spotkanie

Pierwsza część ballady: strzelec i dziewczyna spotykają się prawie każdej nocy pod modrzewiem nad Świtezią. Ona daje mu maliny, on jej kwiatki do wianka. Strzelec pyta, skąd ona przychodzi, i prosi, by zamieszkała w jego chatce.

9.Przysięga

Druga część ballady: dziewczyna boi się męskiej obłudy i pyta, czy strzelec będzie jej wierny. Strzelec klęka, chwyta piasek i przy blasku księżyca przysięga wierność, a ona ostrzega, że kto złamie przysięgę, temu biada.

10.Próba wierności

Trzecia część ballady: z wzburzonego jeziora wyłania się piękna dziewica i namawia strzelca, by porzucił niewierną dziewczynę i pląsał z nią po wodzie. Strzelec waha się, ale ulega pokusie i biegnie za nią w głębinę.

11.Kara

Czwarta część ballady: okazuje się, że kusicielka to ta sama dziewczyna. Ogłasza wyrok: ciało strzelca pochłonie ziemia, a dusza przez tysiąc lat będzie cierpieć pod modrzewiem. Woda porywa strzelca; dziś ona pląsa po jeziorze, a on jęczy pod drzewem.

12.Świat realny w balladzie

Elementy prawdziwego świata: jezioro Świteź, bór, modrzew, leszczyna, chatka, młody strzelec, pory roku (mija lato, nadchodzi jesień).

13.Świat fantastyczny w balladzie

Elementy nadprzyrodzone: tajemnicza dziewczyna, która znika jak ognik, piękna istota wyłaniająca się z jeziora, przemiana kusicielki w dziewczynę strzelca, nadprzyrodzona kara i duchy bohaterów, które pokazują się do dziś.

14.Ludowość

Związek z wierzeniami i moralnością ludu: wiara w istoty mieszkające w jeziorach, w siłę przysięgi i w surową, sprawiedliwą karę za winę. Narrator przypomina prostego opowiadacza, który nie wie wszystkiego.

15.Nastrój tajemniczości

Budują go: noc i światło księżyca, dziewczyna, o której nikt nie wie, skąd przychodzi, nagłe zjawiska nad jeziorem (wiatr, wzburzona woda) oraz narrator, który na końcu przyznaje, że nie wie, kim była dziewczyna.

16.Łańcuch przysięgi, winy i kary

Łańcuch zdarzeń, na którym opiera się ballada: strzelec przysięga wierność, łamie przysięgę, ulegając pięknej nieznajomej (wina), i ponosi surową karę. Można z niego odczytać naukę, że niewierność i złamanie słowa zostaną ukarane.

17.Porównanie

Zestawienie dwóch rzeczy za pomocą wyrazów jak, jako, niby. Dziewczyna przepada jak ognik nocny, a po kniejach błądzi jak sarna płocha - porównania podkreślają, że jest tajemnicza, lekka i nieuchwytna.

18.Epitet

Wyraz określający rzeczownik, np. sinej Świtezi wody, srebrzyste błonie, chłopiec piękny i młody. Epitety malują krajobraz nad jeziorem, przedstawiają bohaterów i budują baśniowy nastrój.

19.Przenośnia

Wyrażenie o znaczeniu innym niż dosłowne, np. słowicze wdzięki w głosie mężczyzny, a w sercu lisie zamiary. Przenośnia mówi, że mężczyźni pięknie obiecują, ale bywają przebiegli i niewierni.

20.Uosobienie

Nadanie zjawiskom przyrody cech ludzkich, np. fala, która łechce stopy strzelca i go wabi. Uosobienie pokazuje, że przyroda w balladzie żyje i bierze udział w próbie wierności.

21.Powtórzenie

Ponowne użycie tych samych wyrazów, np. „Bieży i patrzy, patrzy i bieży” albo słowa o wzburzonej wodzie. Powtórzenia oddają ruch, napięcie i groźną siłę jeziora, a także podkreślają ostrzeżenie o karze.