Reduta Ordona i Śmierć Pułkownika

1.„Reduta Ordona”

Wiersz Adama Mickiewicza z podtytułem „Opowiadanie adiutanta”. Adiutant, naoczny świadek, opowiada w 1. osobie o obronie reduty na Woli podczas powstania listopadowego.

2.Utwór liryczno-epicki

Utwór, który łączy cechy epiki (narrator, fabuła, wydarzenia) z cechami liryki (uczucia osoby mówiącej, wersy, rytm, rymy). Takimi utworami są oba wiersze Mickiewicza o powstaniu.

3.Powstanie listopadowe

Zryw Polaków przeciw Rosji w latach 1830-1831. Wybuchło w nocy 29 listopada 1830 r. w Warszawie (noc listopadowa) i zakończyło się klęską jesienią 1831 r.

4.Obrona Woli

Bitwa o Wolę pod Warszawą 6 września 1831 r., gdy wojska rosyjskie szturmowały stolicę. Jednym z umocnień, których bronili Polacy, była reduta Juliana Ordona.

5.Reduta

Ziemne umocnienie obronne otoczone wałem, rowem i palisadą, w którym stoją działa. Reduta z wiersza jest biała, wąska i ma tylko sześć armat.

6.Julian Ordon

Oficer, który dowodził działami w reducie na Woli w 1831 r. W wierszu ginie, wysadzając redutę w powietrze, a w rzeczywistości przeżył obronę.

7.Adiutant

Oficer pomagający dowódcy - narrator „Reduty Ordona”. Stoi na dziale obok generała, a ponieważ jego oddział nie dostał rozkazu strzelania, z daleka obserwuje szturm na redutę.

8.Przebieg szturmu na redutę

Rosjanie atakują ogromną siłą: artylerią i kolumnami piechoty. Reduta ostrzeliwuje kolumny z sześciu dział, ale wrogowie wdzierają się na wały i reduta milknie. Ordon skacze do lochów z prochem, następuje wybuch i zostaje tylko mogiła.

9.Co widział adiutant?

Szeregi rosyjskich armat, wodza dającego znak do ataku, kolumny piechoty, pociski trafiające w kolumny, Rosjan w rowach i na wałach, własnym wzrokiem rękę Ordona i jego skok do lochów, a po wybuchu czarną bryłę ziemi.

10.Co słyszał adiutant?

Grzmot dwustu armat, szum i wycie kul, jęki rannych, okrzyki atakujących Rosjan, słowa generała, że reduta jest stracona, oraz huk wybuchu jak stu gromów.

11.Czego domyślał się adiutant?

Że ręczna broń obrońców milknie, bo zabrakło im ładunków: wyobraża sobie zmęczonego żołnierza, który szuka naboju w pustej ładownicy. Generał domyśla się zaś, że Ordon nie odda wrogom prochu.

12.Car, władca Rosji

W „Reducie Ordona” car sam nie walczy, tylko z daleka, ze swojej stolicy, wysyła tłumy żołnierzy na śmierć. Narrator potępia go jako mocarza silnego jak Bóg i złośliwego jak szatan.

13.„Patron szańców”

Tak narrator nazywa Ordona w zakończeniu wiersza: obrońca, który ginie, nie oddając reduty, staje się świętym patronem obrońców. Można to odczytać tak: walka o wolność jest święta, a Bóg ukarze despotów, jak Ordon wysadził redutę.

14.„Śmierć Pułkownika”

Wiersz Adama Mickiewicza o ostatnich chwilach dowódcy powstańców na Litwie. Narrator opowiada w 3. osobie, a w zakończeniu okazuje się, że Pułkownik to kobieta - Emilia Plater.

15.Ostatnie chwile Pułkownika

Pułkownik umiera w chatce leśnika w puszczy, otoczony strzelcami i płaczącym ludem. Każe przyprowadzić konia i przynieść mundur, kordelas, pas i ładunki, by pożegnać rynsztunek. Potem przychodzi ksiądz, a rano, gdy żołnierze już odeszli, lud ogląda zwłoki z krzyżem w ręku.

16.Emilia Plater

Uczestniczka powstania listopadowego na Litwie, która walczyła w mundurze jak mężczyźni i zmarła w 1831 r. Według przekazów była pierwowzorem Pułkownika z wiersza Mickiewicza.

17.Fakty a legenda w wierszach

Faktem jest obrona reduty na Woli i udział Emilii Plater w powstaniu. Legendą jest bohaterska śmierć Ordona, który w rzeczywistości przeżył. Mickiewicz nie był świadkiem tych wydarzeń - znał je z opowieści.

18.Wyrazy dźwiękonaśladowcze

Wyrazy, które naśladują dźwięki, np. grzmi, szumi, wyje, huk. W „Reducie Ordona” oddają hałas bitwy, dzięki czemu czytelnik niemal słyszy walkę.

19.Porównanie

Zestawienie dwóch rzeczy za pomocą wyrazów jak, jako, niby, jakby, np. piechota jak lawa błota. W „Reducie Ordona” porównania podkreślają ogrom i grozę rosyjskiego wojska.

20.Epitet

Wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik, np. biała, wąska, zaostrzona reduta. Epitety pokazują wygląd rzeczy i budzą uczucia, np. kontrast białej reduty z czarną piechotą.

21.Przenośnia (metafora)

Połączenie wyrazów, które razem znaczą coś innego niż dosłownie, np. „łysina śród kolumny” (wyrwa w szeregach po wybuchu granatu) albo Ordon jako „Patron szańców”. W wierszu przenośnie pokazują niszczącą siłę pocisków i budzą grozę.

22.Kontrast

Zestawienie przeciwieństw. W „Reducie Ordona” mała reduta z sześcioma działami stoi naprzeciw ogromnej armii, a jasna reduta - naprzeciw czarnych kolumn. W „Śmierci Pułkownika” żołnierski strój kontrastuje z dziewiczą twarzą.