Mazurek Dąbrowskiego i Rota

Obie pieśni powstały wtedy, gdy Polska nie była wolnym państwem. Po trzecim rozbiorze w 1795 roku zniknęła z mapy Europy. Jej ziemie podzieliły między siebie trzy sąsiednie państwa.

Józef Wybicki napisał „Mazurka Dąbrowskiego” w 1797 roku dla polskich żołnierzy we Włoszech. Maria Konopnicka napisała „Rotę” ponad sto lat później, w 1908 roku. Muzykę do niej skomponował Feliks Nowowiejski.

Obie pieśni są patriotyczne. Dodawały Polakom otuchy w czasie, gdy nie mieli własnego państwa.

Legiony Polskie we Włoszech to polskie wojsko utworzone w 1797 roku. Walczyły u boku Francji. Żołnierze liczyli, że Francja pomoże im potem odzyskać ojczyznę.

Pieśń powstała dla legionistów i miała ich podnosić na duchu. Dlatego pierwszy tytuł mówił o Legionach, a nie o Dąbrowskim. Obecna nazwa pochodzi od nazwiska dowódcy.

Najważniejsza myśl pieśni brzmi tak: naród żyje, dopóki żyją ludzie, którzy go kochają i o niego walczą. Można to odczytać jako obietnicę, że ojczyznę uda się odzyskać, także zbrojnie.

W hymnie pojawiają się trzej wodzowie. Każdy ma w pieśni inne zadanie. Łatwo ich pomylić, dlatego warto zapamiętać tabelę.

Dąbrowski jest jedyną postacią, do której pieśń zwraca się wprost. Czarniecki to wzór z dawnej historii, a Bonaparte to wódz z czasów legionistów. Czarniecki walczył ze Szwedami, gdy w XVII wieku zajęli Polskę. Jego powrót miał przypominać legionistom, że kraj można odzyskać nawet po klęsce.

Oficjalny tekst hymnu ma cztery zwrotki. Po każdej z nich wraca refren, czyli wezwanie do Dąbrowskiego. Kolejność zwrotek łatwo zapamiętać, bo tworzy opowieść o drodze do domu.

Najpierw pada myśl, że naród żyje. Potem żołnierze idą przez polskie rzeki. Następnie przypomina się powrót Czarnieckiego. Na końcu rodzina w kraju słyszy, że wojsko jest już blisko.

Od 1927 roku pieśń jest hymnem państwowym Polski. Należy do symboli narodowych, razem z godłem i barwami. Podczas hymnu stoimy w postawie zasadniczej. Nie rozmawiamy i nie siedzimy.

Na początku XX wieku w zaborze pruskim trwała germanizacja. Władze usuwały język polski ze szkół i urzędów. Polskie dzieci miały zapomnieć, kim są. „Rota” jest protestem przeciw temu.

Słowo rota oznacza tekst przysięgi. Cała pieśń to uroczyste obietnice. Osoba mówiąca przysięga bronić:

• ziemi ojczystej,
• polskiej mowy,
• polskiego narodu i imienia Polski,
• polskości dzieci,
• wiary.

W pieśni pada przymiotnik „krzyżacka”. Można to odczytać jako porównanie zaborców do Krzyżaków. Dawnych wrogów pokonano pod Grunwaldem, więc i obecnych da się pokonać. Pierwszy raz zaśpiewano „Rotę” w 1910 roku w Krakowie, przy odsłonięciu pomnika grunwaldzkiego.

Obie pieśni mają ponad sto lat. Dlatego są w nich słowa i formy, których dziś nie używamy. Znaczenie dawnego wyrazu często podpowiada reszta zdania albo podobne słowo współczesne.

Z hymnu:

• tarabany - bębny wojskowe,
• jeno - tylko; pono - podobno,
• za twoim przewodem - pod twoim dowództwem.

Z „Roty”:

• pogrześć - pogrzebać, zniszczyć,
• germanić - zniemczać,
• oręż - broń; hufiec - oddział wojska.

W obu pieśniach są też skrócone formy czasowników: przejdziem, będziem, rzucim, pójdziem. Dziś powiemy: przejdziemy, będziemy, rzucimy, pójdziemy. Dawny język nadaje pieśniom uroczysty ton.

• Apostrofa - bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś, często z wołaczem, np. „Ojczyzno, nie płacz!”.
• Powtórzenie - te same słowa kilka razy, żeby coś podkreślić, np. „Pamiętaj, pamiętaj!”.
• Epitet - wyraz określający rzeczownik, zwykle przymiotnik. Przykłady z „Roty”: „królewski szczep”, „krzyżacka zawierucha”.