Polski
Mitologia Parandowskiego
Zestaw do lektury „Mitologia” Jana Parandowskiego. Poznasz pojęcia mit, mitologia, bóstwo i heros, bogów olimpijskich oraz mity o powstaniu świata, Prometeuszu, Demeter i Korze, Syzyfie, Dedalu i Ikarze, Heraklesie oraz Tezeuszu i Ariadnie. Nauczysz się też, co znaczą frazeologizmy z tych mitów.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
39 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Mit i bogowie olimpijscy
Etap 1 · 7 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Powstanie świata i Prometeusz
Etap 2 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Demeter, Syzyf, Dedal i Ikar
Etap 3 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Herakles, Tezeusz, frazeologizmy
Etap 4 · 6 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Jan Parandowski
Autor książki „Mitologia”. To zbiór mitów, czyli dawnych opowieści Greków i Rzymian o bogach i bohaterach, opowiedzianych prozą.
2.Mit
Dawna opowieść o bogach, herosach i początkach świata. Mity wyjaśniały ludziom to, czego nie rozumieli, np. skąd się wziął świat, człowiek, ogień i pory roku.
3.Mitologia
Zbiór wszystkich mitów jednego ludu, np. mitologia grecka. Jan Parandowski nazywa ją zbiorem baśni o bogach i bohaterach.
4.Bóstwo (bóg grecki)
Istota nieśmiertelna, która rządzi jakąś częścią świata, np. morzem, zbożem albo słońcem. Greccy bogowie byli podobni do ludzi: kochali, gniewali się i kłócili.
5.Heros
Bohater mitów, którego jednym z rodziców jest bóg, a drugim człowiek. Ma nadludzką siłę i dokonuje wielkich czynów. Przykład: Herakles, syn Dzeusa i Alkmeny.
6.Olimp
Wysoka góra w Grecji, siedziba bogów olimpijskich. Stał tam złoty pałac Dzeusa. Bogowie jedli ambrozję, która dawała nieśmiertelność, i pili nektar.
7.Podział władzy nad światem
Po zwycięskich wojnach bracia ciągnęli losy. Dzeus dostał niebo i ziemię z Olimpem i został najwyższym bogiem, Posejdon - morze, a Hades - podziemne królestwo umarłych.
8.Chaos
To, co było na samym początku świata: wielka, ciemna otchłań, w której ziemia, woda, ogień i powietrze były pomieszane. Z Chaosu wyłonili się pierwsi bogowie.
9.Uranos i Gaja
Niebo i Ziemia - pierwsza królewska para bogów. Ich dziećmi byli tytani, jednoocy cyklopi i sturęcy olbrzymi. Uranos nie lubił swoich dzieci i strącił je do Tartaru.
10.Kronos
Najmłodszy z tytanów. Namówiony przez matkę Gaję, pokonał ojca Uranosa sierpem i zabrał mu władzę. Bał się, że syn odbierze mu tron, więc połykał swoje dzieci.
11.Dzeus
Syn Kronosa i Rei. Matka podała Kronosowi kamień w pieluszkach zamiast syna. Dzeus dorastał na Krecie, karmiony mlekiem kozy Amaltei. Dzięki środkowi od Rei Kronos zwrócił połknięte rodzeństwo, a Dzeus pokonał tytanów piorunami i zamieszkał na Olimpie.
12.Prometeusz
Tytan, który ulepił człowieka z gliny. Wykradł z nieba ogień, dał go ludziom i nauczył ich rzemiosł. Za karę Dzeus kazał przykuć go do skały Kaukazu, a orzeł codziennie wyjadał mu odrastającą wątrobę.
13.Pandora i puszka Pandory
Pandora to piękna kobieta stworzona na rozkaz Dzeusa. Dostała od bogów zamknięte naczynie (u Parandowskiego beczkę). Z ciekawości je otworzyła i na świat wyleciały smutki, troski, nędza i choroby. Puszka Pandory - źródło wielu nieszczęść.
14.Demeter i Kora (Persefona)
Demeter to bogini urodzaju i zboża. Jej córkę Persefonę, zwaną też Korą (u Parandowskiego: Kore), porwał Hades, bóg podziemia. Zrozpaczona Demeter szukała córki, a ziemia przestała rodzić plony i nastał głód.
15.Co wyjaśnia mit o Demeter i Korze?
Zmiany pór roku. Kora zjadła w podziemiu kilka ziarenek granatu, więc co roku na trzy miesiące wraca do Hadesa. Wtedy Demeter jest smutna i przyroda zamiera (zima). Gdy córka wraca, przychodzi wiosna.
16.Syzyf
Król Koryntu. Wygadał ludziom sekret Dzeusa, uwięził bożka śmierci Tanatosa i oszukał władcę podziemi. Za karę w podziemiu wtacza wielki kamień na stromą górę, a kamień tuż przed szczytem spada.
17.Syzyfowa praca
Związek frazeologiczny: ciężka praca, która nie przynosi efektu i ciągle trzeba ją zaczynać od nowa. Na przykład: odśnieżanie podwórka podczas śnieżycy to syzyfowa praca.
18.Dedal
Ateńczyk, wynalazca i mistrz wszystkich sztuk. Na Krecie zbudował dla króla Minosa labirynt. Minos nie pozwolił mu wrócić do ojczyzny, więc Dedal zrobił skrzydła z ptasich piór sklejonych woskiem.
19.Ikar
Syn Dedala. Ojciec radził mu lecieć środkiem, między morzem a niebem. Ikar nie posłuchał i wzbił się za wysoko, słońce roztopiło wosk w skrzydłach, a chłopiec spadł i zginął. Mit można odczytać jako przestrogę przed brakiem rozwagi.
20.Herakles (Herkules)
Heros, syn Dzeusa i królowej Alkmeny, najsilniejszy z bohaterów. Prześladowała go Hera. U króla Eurysteusa wykonał dwanaście prac, m.in. pokonał lwa z Nemei i hydrę lernejską, oczyścił stajnie Augiasza i sprowadził Cerbera z podziemia.
21.Stajnia Augiasza
Związek frazeologiczny: miejsce bardzo brudne i zaniedbane. W micie Herakles w jeden dzień oczyścił stajnie króla Augiasza, kierując przez nie wody rzeki.
22.Tezeusz
Bohater ateński, syn króla Ajgeusa. Ateny co roku wysyłały na Kretę siedem dziewcząt i siedmiu chłopców na pożarcie Minotaurowi. Tezeusz popłynął z nimi, zabił potwora i wrócił, ale zapomniał zmienić czarny żagiel na szkarłatny.
23.Minotaur i labirynt
Minotaur to potwór o ciele człowieka i głowie byka. Król Minos zamknął go w labiryncie - ogromnym gmachu z mnóstwem sal i korytarzy, z którego nikt nie umiał znaleźć wyjścia. Labirynt zbudował Dedal.
24.Nić Ariadny
Związek frazeologiczny: sposób albo wskazówka, która pomaga wyjść z trudnej sytuacji. W micie Ariadna, córka Minosa, dała Tezeuszowi kłębek nici, dzięki któremu wyszedł z labiryntu.
25.Róg obfitości
Związek frazeologiczny: źródło bogactwa i wszelkich dóbr. W micie to róg kozy Amaltei, która karmiła małego Dzeusa. Pobłogosławiony przez Dzeusa napełniał się wszystkim, czego zapragnął jego właściciel.
Notatka
Mit, mitologia, bóg i heros
Jan Parandowski opowiedział prozą dawne mity Greków i Rzymian. Jego książka to „Mitologia”.
Mit to dawna opowieść o bogach, herosach i początkach świata. Grecy nie znali nauki, jaką mamy dziś. Mity tłumaczyły im zjawiska, których nie rozumieli, np. skąd się bierze ogień albo dlaczego zmieniają się pory roku. Mitologia to wszystkie mity jednego ludu razem.
| Kto | Cechy |
|---|---|
| bóg | nieśmiertelny, rządzi częścią świata, ma ludzkie uczucia |
| heros | dziecko boga i człowieka, nadludzka siła, wielkie czyny |
| człowiek | śmiertelny, zależny od woli bogów |
Ważne
Heros nie jest bogiem. Ma tylko jednego boskiego rodzica.
Od Chaosu do władzy Dzeusa
Na początku istniał tylko Chaos, czyli ciemna otchłań. Wszystkie żywioły były w nim pomieszane. Potem władza nad światem przechodziła z ojca na syna.
Uranos zamknął swoje dzieci w Tartarze. Kronos obalił go. Bał się, że spotka go to samo, więc połykał własne dzieci. Reja uratowała najmłodszego syna podstępem. Dorosły Dzeus odzyskał rodzeństwo i pokonał tytanów.
Bracia podzielili się światem przez losowanie. Dzeus dostał niebo i ziemię, Posejdon morze, a Hades krainę umarłych pod ziemią. Najwyższym bogiem został Dzeus. Zamieszkał w złotym pałacu na górze Olimp. Bogowie jedli tam ambrozję i pili nektar.
Prometeusz i Pandora - skąd ogień i nieszczęścia
Prometeusz był tytanem, który ulepił człowieka z gliny. Ludzie byli słabi, więc ukradł dla nich ogień z nieba. Nauczył ich też rzemiosł. Dzeus surowo go za to ukarał. Prometeusza można odczytać jako symbol poświęcenia dla innych.
Dzeus chciał ukarać także ludzi. Na jego rozkaz stworzono piękną Pandorę. Bogowie dali jej zamknięte naczynie, u Parandowskiego - beczkę. Pandora z ciekawości je otworzyła. Wtedy na świat wyleciały nieszczęścia.
Mit wyjaśniał dwie sprawy. Po pierwsze, skąd ludzie mają ogień i umiejętności. Po drugie, skąd na świecie biorą się smutki i choroby.
Demeter i Kore - mit o porach roku
Demeter była boginią urodzaju i zboża. Od jej nastroju zależało, czy pola rodzą. Jej córkę Kore, nazywaną też Persefoną, porwał Hades, władca podziemia.
Zrozpaczona matka szukała córki i zaniedbała ziemię. Zboże nie rosło i ludzie głodowali. W końcu Dzeus kazał Hadesowi oddać Kore. Jednak w podziemiu zjadła ona kilka ziarenek granatu. To związało ją z krainą umarłych. Dlatego co roku na trzy miesiące musi tam wracać.
Zapamiętaj
Kore u Hadesa - smutna Demeter - przyroda zamiera. Kore u matki - radość Demeter - wiosna.
Kreta: Dedal, Ikar i Tezeusz
Dwa mity łączy wyspa Kreta i jej król Minos. Dedal zbudował tam labirynt dla potwora Minotaura. Minos nie chciał go potem wypuścić z wyspy. Dedal zrobił więc skrzydła z piór i wosku dla siebie i syna. Ikar nie posłuchał ojca i poleciał za wysoko. Mit można odczytać jako przestrogę przed brakiem rozwagi.
Tezeusz z Aten popłynął na Kretę z młodzieżą przeznaczoną dla Minotaura. Córka Minosa, Ariadna, dała mu kłębek nici. Tezeusz zabił potwora i wyszedł z labiryntu po nici. Wracając, zapomniał zmienić czarny żagiel. Jego ojciec, król Ajgeus, uznał, że syn zginął.
Herakles i Syzyf - czyny i kary
Herakles był najsilniejszym z herosów. Jego ojcem był Dzeus, a matką królowa Alkmena. Bogini Hera prześladowała go przez całe życie. Herakles musiał służyć królowi Eurysteusowi i wykonać dwanaście prac. Walczył z groźnymi potworami, ale też wykonał zadanie wymagające sprytu. Stajnie Augiasza oczyścił w jeden dzień, bo skierował przez nie rzekę.
Syzyf, król Koryntu, był przebiegły i lubił plotki. Zdradził ludziom sekret Dzeusa i uwięził bożka śmierci. Oszukał też władcę podziemia. Za to w krainie umarłych bez końca wtacza kamień na górę. Gdy jest blisko szczytu, kamień spada.
Ważne
Heraklesa można uznać za wzór siły i wytrwałości. Syzyf jest przykładem kary za oszukiwanie bogów.
Frazeologizmy z mitów
Wiele mitów zostawiło ślad w języku. Ich znaczenie łatwo zapamiętać, gdy zna się historię.
| Frazeologizm | Znaczenie |
|---|---|
| syzyfowa praca | ciężki trud bez efektu |
| stajnia Augiasza | miejsce brudne i zaniedbane |
| nić Ariadny | wskazówka, która wyprowadza z kłopotu |
| puszka Pandory | źródło wielu nieszczęść |
| róg obfitości | źródło bogactwa i dobrobytu |
Róg obfitości należał do kozy Amaltei, która karmiła małego Dzeusa. Pobłogosławiony przez boga, napełniał się tym, czego chciał właściciel.
Przykład
Zbieranie liści w wietrzny jesienny dzień to syzyfowa praca. Wskazówka nauczyciela była dla mnie nicią Ariadny.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 1
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasicki
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek
Wojna, Zagłada i człowieczeństwo w literaturze i filmie20 fiszek uczy się 1
Język polski: literatura, gramatyka i kultura wypowiedzi40 fiszek uczy się 2