Zemsta - lektura - NOWE Słowa na start 7

1.Geneza „Zemsty”

Aleksander Fredro zaczął pisać „Zemstę” w 1833 r. Zainspirowała go historia zamku w Odrzykoniu, którego połowa należała do jego żony: w XVII w. współwłaściciele zamku, Jan Skotnicki i Piotr Firlej, procesowali się m.in. o mur graniczny, a spór zakończył ślub ich dzieci.

2.Rodzaj i gatunek „Zemsty”

Rodzaj: dramat - utwór ma spis osób, podział na akty i sceny, tekst główny (dialogi i monologi) oraz didaskalia. Gatunek: komedia pisana wierszem, w czterech aktach: ma pogodny nastrój, dynamiczną akcję, zabawnie pokazane ludzkie wady i szczęśliwe zakończenie.

3.Czas i miejsce akcji „Zemsty”

Akcja toczy się na wsi, w starym zamku podzielonym murem granicznym między dwóch sąsiadów - Cześnika i Rejenta: w komnatach Cześnika, w ogrodzie przy murze i w pokoju Rejenta. Wszystko dzieje się w ciągu jednego dnia, w dawnej Polsce szlacheckiej.

4.Spór o mur graniczny

Główny konflikt utworu. Rejent kazał murarzom naprawić zrujnowany mur graniczny, który dzieli zamek. Porywczy Cześnik wysłał Papkina, Śmigalskiego i służbę z kijami, którzy przepędzili murarzy. Rejent wykorzystał bójkę, by przygotować skargę do sądu na sąsiada.

5.Cześnik Maciej Raptusiewicz

Niemłody kawaler, dawny wojak, stryj i opiekun Klary. Chce poślubić bogatą Podstolinę i pokonać Rejenta. Jest porywczy, gwałtowny i uparty, ale szczery: co myśli, to mówi. Na służbę krzyczy i ją wyzywa. Powiedzonko: „mocium panie”.

6.Rejent Milczek

Ojciec Wacława, sąsiad Cześnika. Udaje pokornego, cichego i pobożnego, a naprawdę jest obłudny, przebiegły i mściwy. Mówi słodko („serdeńko”), ale bez skrupułów wykorzystuje innych, np. murarzom każe zeznawać przeciw Cześnikowi i nie płaci im. Powiedzonko: „Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba”.

7.Cześnik i Rejent - „ogień i woda”

Bohaterowie zbudowani na zasadzie kontrastu. Cześnik jest głośny, wybuchowy i szczery, działa od razu i otwarcie. Rejent jest cichy, opanowany i skryty, działa podstępem. Łączy ich wzajemna niechęć i chęć zemsty.

8.Papkin

Józef Papkin - zubożały, zadłużony szlachcic, który mieszka u Cześnika i spełnia jego polecenia (rezydent). Ubrany z francuska, ze szpadą nazywaną Artemizą. Samochwała i kłamca: przedstawia się jako „lew północy”, sławny rycerz i zdobywca kobiet, a naprawdę jest tchórzem.

9.Wacław Milczek

Syn Rejenta, zakochany z wzajemnością w Klarze. Jako student, podając się za księcia Radosława, romansował z obecną Podstoliną (mówi do niej: Anna). Złapany przez Papkina w ogrodzie, podaje się za komisarza, czyli zarządcę dóbr Rejenta, a potem przekupuje Papkina, żeby zostać w zamku Cześnika blisko Klary.

10.Klara Raptusiewiczówna

Bratanica (w spisie osób: synowica) i podopieczna Cześnika, starościanka. Kocha Wacława, ale jest rozsądna: nie zgadza się na potajemną ucieczkę i ślub bez zgody rodziny. Pogodna, dowcipna i sprytna - podpowiada Wacławowi, jak zjednać Podstolinę, a z zalotów Papkina kpi, żądając od niego m.in. żywego krokodyla.

11.Podstolina (Hanna)

Wdowa po trzech mężach (ostatnim był podstoli), daleka krewna Klary mieszkająca w zamku Cześnika. Wyrachowana i zmienna: przyjmuje oświadczyny Cześnika, a potem wybiera młodego Wacława. Spieszy się do ślubu, bo jej majątek był jej dany tylko na pewien czas i przypada Klarze.

12.Relacje bohaterów „Zemsty”

Cześnik i Rejent to skłóceni sąsiedzi. Cześnik jest stryjem i opiekunem Klary, a Rejent - ojcem Wacława. Klara i Wacław się kochają. Podstolina (Hanna), dawna ukochana Wacława, zaręcza się z Cześnikiem. Papkin to rezydent Cześnika, zauroczony Klarą.

13.Komizm postaci w „Zemście”

Najlepszym przykładem jest Papkin: przechwala się męstwem, sławą i podbojami miłosnymi, a w każdej groźnej sytuacji tchórzy - podczas bójki o mur chowa się za rogiem domu, a potem opowiada o swoich wyczynach. Śmieszą też przerysowani bohaterowie: wybuchowy Cześnik i obłudny Rejent.

14.Komizm sytuacyjny w „Zemście”

Przykłady: Wacław niespodziewanie spotyka w zamku Cześnika swoją dawną ukochaną - Podstolinę; Papkin bierze „do niewoli” Wacława, który sam chce zostać w zamku; Papkin, przekonany, że Rejent otruł go winem, pisze testament.

15.Komizm językowy w „Zemście”

Śmieszą powiedzonka bohaterów: „mocium panie” Cześnika i „Niech się dzieje wola nieba” Rejenta, a także napuszone, przesadne przemowy Papkina. Cześnik tak często mówi „mocium panie”, że Dyndalski wpisuje te słowa do dyktowanego mu listu.

16.Intrygi Rejenta i Cześnika

Rejent mści się za przepędzenie murarzy: spisuje skargę na Cześnika i odbiera mu narzeczoną - nakłania Podstolinę do ślubu z Wacławem i zabezpiecza umowę karą stu tysięcy. Cześnik najpierw wyzywa Rejenta na pojedynek, a gdy traci Podstolinę, podstępem zwabia Wacława i każe mu wybierać: więzienie albo natychmiastowy ślub z Klarą.

17.Przebieg wydarzeń w „Zemście”

Rejent naprawia mur, a Cześnik przepędza murarzy. Wacław dostaje się do zamku Cześnika jako „jeniec” Papkina. Rejent nakłania Podstolinę do ślubu z Wacławem. Cześnik w odwecie żeni Wacława z Klarą. Na koniec Rejent błogosławi młodych, a Cześnik podaje mu rękę i ogłasza zgodę.

18.Miłość i małżeństwo w „Zemście”

Klara i Wacław kochają się szczerze i wzajemnie, mimo sporu rodzin. Papkin jest Klarą zauroczony, ale głównie przechwala się podbojami. Cześnik i Podstolina traktują małżeństwo jak interes - liczy się majątek. Rejent wykorzystuje ślub syna do zemsty na sąsiedzie.

19.Znaczenie tytułu „Zemsta”

Tytuł można odczytać na dwa sposoby. Cześnik i Rejent mszczą się na sobie nawzajem. Zarazem zemsta „mści się” na nich samych: Cześnik traci narzeczoną, Rejent - swój plan wobec syna, a ich intrygi kończą się ślubem dzieci i zgodą, do której żaden nie dążył.

20.Wady szlachty ośmieszone przez Fredrę

Fredro z humorem pokazuje polską szlachtę i jej wady: kłótliwość i skłonność do procesów (pieniactwo), porywczość, pychę, obłudę, chciwość i małżeństwa dla majątku, a także samochwalstwo i życie na cudzy koszt (Papkin).

21.Przesłanie i motto „Zemsty”

Komedię można odczytać jako zachętę do zgody i przestrogę przed kłótniami i zemstą, które ośmieszają ludzi i krzywdzą bliskich. Zgodnie z mottem utworu nawet ze złego może wyniknąć dobro: spór sąsiadów kończy się ślubem zakochanych i pojednaniem.