Pisownia ą i ę, wypowiedzenia, przecinek - NOWE Słowa na start 6

1.Ą czy ę w bierniku i narzędniku (rodzaj żeński)

W bierniku liczby pojedynczej większość rzeczowników rodzaju żeńskiego kończy się na -ę (widzę klasę), a przymiotniki na -ą (widzę nową klasę). W narzędniku liczby pojedynczej rzeczowniki i przymiotniki rodzaju żeńskiego mają -ą (idę z nową koleżanką).

2.Ę czy ą w zakończeniach czasowników

W czasie teraźniejszym i przyszłym większość czasowników w 1. osobie liczby pojedynczej kończy się na -ę (ja piszę, pomyślę), a w 3. osobie liczby mnogiej na -ą (oni piszą, pomyślą).

3.Ę w nazwach istot niedorosłych

Nazwy istot niedorosłych kończą się na -ę, np. kocię, źrebię, cielę, prosię.

4.Ą i ę przed ł oraz l w czasie przeszłym

Literę ą piszemy przed ł w zakończeniach niektórych czasowników rodzaju męskiego w czasie przeszłym (płynął, krzyknął). Literę ę piszemy przed l oraz ł w czasownikach w czasie przeszłym (płynęli, klasnęła).

5.Wymiana ą : ę

Piszemy ą, gdy w innych formach tego słowa lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na ę (gołąb - gołębie), i ę, gdy wymienia się na ą (zęby - ząb). Wymianę sprawdzamy, odmieniając wyraz albo szukając wyrazu pokrewnego.

6.Om, on, em, en przed spółgłoską

W niektórych wyrazach przed spółgłoskami b, p, d, dż, t, c, ć, g, k piszemy połączenia om, on, em, en, np. kompot, kontakt, dentysta. Poprawność zapisu najlepiej sprawdzić w słowniku ortograficznym.

7.Końcówka -om w celowniku liczby mnogiej

Rzeczowniki w celowniku liczby mnogiej (komu? czemu?) mają końcówkę -om, np. chłopcom, koleżankom, radiom. Nie myl jej z końcówką -ą narzędnika liczby pojedynczej: z koleżanką.

8.Wypowiedzenie

Grupa wyrazów, która przekazuje zrozumiałą informację. Wypowiedzenia dzielimy na zdania (mają orzeczenie) i równoważniki zdań (nie mają orzeczenia).

9.Równoważnik zdania

Wypowiedzenie, które nie ma orzeczenia, ale łatwo można je wprowadzić, np. Piękny dzień. (Jest piękny dzień.)

10.Zdanie pojedyncze i zdanie złożone

Zdanie to wypowiedzenie, które zawiera orzeczenie. Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie, a zdanie złożone - więcej niż jedno. Zdania złożone dzielimy na współrzędnie i podrzędnie złożone.

11.Zdanie pojedyncze nierozwinięte i rozwinięte

Zdanie nierozwinięte zawiera tylko orzeczenie albo podmiot i orzeczenie (Śpiewa. Ptak śpiewa.). Zdanie rozwinięte zawiera też określenia podmiotu lub orzeczenia (Mały ptak głośno śpiewa.).

12.Grupa podmiotu i grupa orzeczenia

Podmiot i jego określenia tworzą grupę podmiotu, a orzeczenie i jego określenia - grupę orzeczenia, np. Mały ptak (grupa podmiotu) głośno śpiewa (grupa orzeczenia).

13.Związek główny i związki poboczne

Związek główny to związek podmiotu z orzeczeniem. Związki poboczne to wszystkie pozostałe związki wyrazowe w zdaniu, np. w zdaniu Stary pies leży na trawie związek główny to pies leży, a poboczne: stary pies, leży na trawie.

14.Wyrazy poza związkami

Wyrazy, które nie tworzą w zdaniu związków składniowych, ale służą zaakcentowaniu innych wyrazów albo wyrażają uczucia mówiącego lub jego stosunek do treści. Należą do nich wyrazy wtrącone (np. owszem, na pewno), wykrzykniki (np. och, hej) i wołacze (np. Marto).

15.Wyrazy wtrącone - interpunkcja

Wyrazy wtrącone wydzielamy przecinkiem lub przecinkami albo myślnikiem lub myślnikami, np. Jutro, oczywiście, przyjdę na trening.

16.Przecinek przed ale, lecz, czyli, tylko, a

W zdaniu pojedynczym stawiamy przecinek przed spójnikami: ale, lecz, czyli, tylko oraz a w znaczeniu przeciwstawnym, np. Byłem zmęczony, ale zadowolony.

17.Przecinek w wyliczeniu

Przecinek stawiamy między częściami zdania, które odpowiadają na to samo pytanie, czyli najczęściej w wyliczeniach, np. Kupiłam chleb, masło, ser.

18.Przecinek po wołaczu i wykrzykniku

Po rzeczowniku w wołaczu i po słowach wyrażających okrzyki (np. ach, halo, hej, oj) stawiamy przecinek albo wykrzyknik, np. Ewo, zaczekaj! Hej, jak się masz?

19.Kiedy nie stawiamy przecinka w zdaniu pojedynczym?

Nie stawiamy przecinka między wyrazami, które odpowiadają na różne pytania (Mój nowy rower), ani przed spójnikami: i, a (w znaczeniu i), oraz, lub, albo, ani, czy, np. Zjem jabłko albo gruszkę.

20.Przecinek przed powtórzonym spójnikiem

Gdy spójnik powtarza się w zdaniu po raz drugi i kolejny, stawiamy przecinki przed powtórzonymi spójnikami, np. Nie lubię ani szpinaku, ani brokułów, ani fasoli.