Balladyna - lektura - NOWE Słowa na start 7

1.Geneza „Balladyny”

Juliusz Słowacki napisał „Balladynę” w Szwajcarii w 1834 r., a wydał ją dopiero w 1839 r., po powrocie z podróży na Bliski Wschód. Utwór miał otwierać cykl sześciu dramatów o legendarnych dziejach Polski; oprócz niego powstała tylko „Lilla Weneda”.

2.„Balladyna” a ballada romantyczna

Tytuł i imię bohaterki nawiązują do ballady, gatunku popularnego w pierwszej połowie XIX w. Jak w balladzie świat rzeczywisty współistnieje z fantastycznym, postacie i fabuła pochodzą z folkloru, głównym tematem są miłość i zbrodnia, a winy osądza ludowe poczucie sprawiedliwości.

3.Czas i miejsce akcji „Balladyny”

Akcja toczy się w czasach bajecznych, czyli legendarnych, w okolicach jeziora Gopła: w lesie, w chacie Wdowy, w zamku Kirkora i przy celi Pustelnika, a w finale w Gnieźnie. Z legendami o początkach Polski łączą ją król Popiel i wspomnienie Lecha.

4.Postacie realistyczne i fantastyczne w „Balladynie”

Postacie fantastyczne to Goplana, nimfa i królowa jeziora Gopła, oraz jej duszki Skierka i Chochlik. Postacie realistyczne to ludzie, m.in. Balladyna, Alina, Wdowa, Kirkor, Grabiec, Filon, Pustelnik i Kostryn. Duchy wtrącają się w losy ludzi i zmieniają bieg wydarzeń.

5.Goplana

Nimfa, królowa jeziora Gopła, zakochana w Grabcu. By zdobyć jego serce, wysyła duszki: leniwy Chochlik ma błąkać Grabca po lesie z dala od chaty Wdowy, a pracowity Skierka - sprowadzić tam bogatego pana, który ma wziąć za żonę jedną z córek Wdowy. Zamienia Grabca w wierzbę płaczącą, a potem w króla z koroną. Na końcu, wygnana, odlatuje z żurawiami na północ.

6.Grabiec

Wiejski chłopak, leniwy pijak i żartowniś, kochanek Balladyny, w którym zakochuje się Goplana. Zamienia go ona w wierzbę płaczącą, a potem w „króla dzwonkowego”, czyli króla jak z kart, w prawdziwej koronie Popielów. Wnosi do dramatu humor. Balladyna zabija go, by zdobyć koronę.

7.Wdowa

Uboga matka Balladyny i Aliny, która wyróżnia starszą córkę: oszczędza jej pracy i chce ją wydać za mąż pierwszą. Gdy Balladyna zostaje panią na zamku, wypiera się matki i wypędza ją w burzę, a piorun ją oślepia. Na sądzie Wdowa nie wyjawia imienia córki i umiera na torturach.

8.Balladyna i Alina - kontrast

Siostry zestawiono na zasadzie kontrastu. Starsza Balladyna jest dumna, zazdrosna i żądna władzy. Młodsza Alina jest dobra, ufna, trochę dziecinna, troszczy się o matkę i sprzyja jej przyroda. Dzięki temu zestawieniu wyraźniej widać zło Balladyny.

9.Kto kogo kocha w „Balladynie”?

Goplana kocha Grabca, a ten woli Balladynę. Balladyna spotyka się z Grabcem, ale wychodzi za bogatego Kirkora, który pokochał obie siostry. Alina także kocha Kirkora. Sentymentalny Filon zakochuje się w martwej Alinie. Żadna z tych miłości nie kończy się szczęśliwie.

10.Próba malin i dzban malin

Sposób wyboru żony dla Kirkora, który Skierka podsuwa Wdowie: Kirkor poślubi tę siostrę, która pierwsza wróci z lasu z pełnym dzbanem malin. Dla Aliny dzban to jej szczęście, mąż i ślubny wianek - można go odczytać jako symbol marzeń o miłości i szczęściu. Czerwone jak krew maliny łączą się też ze zbrodnią: ich zapach prześladuje potem Balladynę.

11.Krwawa plama na czole Balladyny

Znamię po pierwszej zbrodni - zabójstwie Aliny, która pierwsza zebrała pełny dzban i miała zostać żoną Kirkora. Balladyna dotyka czoła palcem splamionym krwią i plamy nie da się zmyć, więc zakrywa ją czarną wstążką. Plamę można odczytać jako znak winy i wyrzutów sumienia.

12.Pustelnik - Popiel III

Wygnany król, który od ponad dwudziestu lat żyje w lesie jako pustelnik. Brat odebrał mu tron, a zbóje brata zabili jego troje dzieci. Pustelnik radzi Kirkorowi poślubić ubogą dziewczynę, a później odkrywa zbrodnię Balladyny. Ginie powieszony przed swoją chatą z ręki nieznanego sprawcy.

13.Korona Popielów

Cudowna korona, którą według Pustelnika dostał od Scyty, jednego z Trzech Króli, Lech. Zamknięto w niej szczęście ludu i siłę kraju. Wygnany Popiel III ukrył ją w lesie, a Kirkor ogłasza, że królem zostanie ten, kto zjawi się w prawdziwej koronie. Można ją odczytać jako symbol prawowitej władzy.

14.Kirkor

Pan zamku i szlachetny rycerz z orlimi skrzydłami na zbroi. Za radą Pustelnika szuka ubogiej, cnotliwej żony i żeni się z Balladyną. W Gnieźnie zabija okrutnego brata Pustelnika, ale odmawia przyjęcia korony. Ginie w bitwie z wojskiem Balladyny.

15.Fon Kostryn

Naczelnik straży w zamku Kirkora, cudzoziemiec. Ukryty przy celi Pustelnika podsłuchuje spowiedź Balladyny i zostaje jej wspólnikiem: atakuje Gralona, a Balladyna dobija go od tyłu. Potem dowodzi jej wojskiem. Ginie otruty przez Balladynę.

16.Droga Balladyny do władzy

Balladyna zabija Alinę i zostaje żoną Kirkora. Z Kostrynem zabija Gralona, posłańca męża, a potem Grabca, by zdobyć koronę. Jej wojsko pokonuje Kirkora pod Gnieznem, a na koniec Balladyna truje Kostryna. Jej postępowanie można opisać zwrotem „cel uświęca środki”.

17.Rola przyrody w „Balladynie”

Przyroda sprzyja dobrej Alinie i odwraca się od Balladyny: przed zbrodnią słońce wschodzi krwawo, a na weselu białe róże mają czerwone plamy. Przyroda strzeże ładu moralnego - Goplana zapowiada, że natura pogwałcona zbrodnią będzie się mścić. Karę wymierza piorun.

18.Filon

Sentymentalny pasterz, który marzy o idealnej, nieziemskiej ukochanej. Znajduje w lesie ciało Aliny i zakochuje się w zmarłej. Na sądzie królowej oskarża nieznanego zabójcę, pokazując nóż i dzban malin, a pytany o podejrzenia obwinia „Parki niełaskawe”, czyli boginie losu.

19.Sąd Balladyny i jej śmierć

Jako królowa Balladyna przysięga być sprawiedliwa i sądzi nieznanych sprawców trzech zbrodni: otrucia Kostryna, zabójstwa dziewczyny w lesie i wypędzenia matki. Wszystkie popełniła sama, więc trzy razy skazuje na śmierć siebie. Po trzecim wyroku spada piorun i zabija królową - można to odczytać jako karę Boga i natury.

20.Przesłanie „Balladyny” o winie i karze

Każda zbrodnia zostaje ukarana, nawet gdy zbrodniarz wydaje się bezpieczny. Zło rodzi kolejne zło: pierwsza zbrodnia pociąga następne. Podobnie jak w „Świteziance” winę karzą siły natury, zgodnie z ludowym poczuciem sprawiedliwości.

21.„Balladyna” jako tragedia

Podtytuł utworu brzmi „Tragedia w pięciu aktach”. Cechy tragedii widać w poważnej tematyce (zbrodnia, władza, wina i kara), w zmaganiu bohaterki z normami moralnymi i sumieniem oraz w katastrofie na końcu: giną Balladyna i większość głównych postaci.

22.Balladyna - postać tragiczna

Na sądzie Balladyna jest w sytuacji bez wyjścia: jeśli skłamie, złamie przysięgę sprawiedliwości, a jeśli osądzi uczciwie, skaże samą siebie. Można odczytać, że wybiera sprawiedliwy wyrok, choć oznacza on jej zgubę - dlatego nazywa się ją postacią tragiczną.