Powieść przygodowa, bohaterowie, fakt i opinia - NOWE Słowa na start 6

1.Bohaterowie główni i drugoplanowi

Bohaterowie główni (pierwszoplanowi) to postacie, których działania i przeżycia są w utworze najważniejsze - mają decydujący wpływ na rozwój akcji. Bohaterowie drugoplanowi są związani z bohaterami głównymi, ale ich wpływ na przebieg wydarzeń jest mniej znaczący, np. koleżanka, która tylko pomaga bohaterce przygotować się do wyprawy.

2.Powieść przygodowa

Powieść przedstawiająca rozmaite przygody, które często spotykają bohaterów podczas podróży. Akcja toczy się szybko i jest zmienna, a przygody kończą się zwykle pozytywnie. Główni bohaterowie często wykazują się odwagą i walczą ze złem. Świat jest przedstawiony realistycznie, choć czasem pojawiają się elementy fantastyczne. Przykład: „W pustyni i w puszczy” Henryka Sienkiewicza.

3.Przenośnia (metafora)

Środek wyrazu polegający na takim zestawieniu słów, że zyskują one niezwykłe, dodatkowe znaczenie. Nie można jej rozumieć dosłownie - jej sens wynika z połączenia znaczeń wyrazów, np. złote serce (ktoś bardzo dobry), morze łez.

4.Epitet

Określenie rzeczownika, najczęściej przymiotnik, które nazywa cechę osoby, przedmiotu lub zjawiska, np. ciemna noc, wesoły chłopiec, szumiący las.

5.Porównanie

Zestawienie dwóch osób, przedmiotów lub zjawisk ze względu na wspólną cechę. Łączą je wyrazy: jak, niby, niczym, jakby, np. oczy błyszczące jak gwiazdy, szybki niczym wiatr.

6.Rodzaje muzeów

Muzea różnią się zbiorami, m.in.: przyrodnicze (zwierzęta i rośliny), narodowe (dzieła ważne dla kraju), wojskowe (historia walk), biograficzne (życie i twórczość jednej osoby), techniki (rozwój maszyn), historyczne (dzieje miejsca), sakralne (religia), sztuki (malarstwo, rzeźba), archeologiczne (znaleziska z wykopalisk), skanseny (muzea na świeżym powietrzu z dawnymi chatami i kulturą ludową) i wirtualne (zbiory w internecie).

7.Perswazja

Przekonywanie drugiej osoby do przyjęcia określonej postawy lub poglądów - za pomocą słów, obrazu, mimiki, gestów, intonacji, a nawet sposobu bycia. Perswazja ma jawny charakter: nadawca chce wpłynąć na odbiorcę otwarcie, uczciwie i bezpośrednio.

8.Propozycja

Zachęta do zrobienia czegoś. Pojawiają się w niej słowa: proponuję, sugeruję, rzucam pomysł, np. Może zagramy w piłkę?

9.Prośba

Uprzejme zwrócenie się do drugiej osoby, aby coś uzyskać. Zawiera zazwyczaj słowo proszę i często ma formę pytania, np. Czy podasz mi książkę?

10.Żądanie

Stanowcze domaganie się czegoś. Zwykle ma formę zdania w trybie rozkazującym, często ze słowami: musisz, powinieneś, trzeba, np. Posprzątaj biurko! Bywa wyrażone nie wprost - odbiorca odczytuje intencję z kontekstu, np. Zimno tu! może znaczyć: Zamknij okno!

11.Obietnica

Zapewnienie, że nadawca coś zrobi. Mogą się w niej pojawić słowa: zapewniam, obiecuję, przyrzekam, przysięgam, zaręczam, np. Obiecuję, że oddam ci grę w piątek.

12.Groźba

Zapowiedź zrobienia czegoś złego, skierowana do osoby, którą nadawca chce nastraszyć albo do czegoś zmusić, np. Jeśli mi nie oddasz piłki, nie zaproszę cię na urodziny!

13.Rada

Wskazówka, informacja o tym, co nadawca zrobiłby w danej sytuacji. Może zawierać słowa: radzę ci, doradzam, np. Na twoim miejscu zacząłbym od matematyki.

14.Ostrzeżenie i zakaz

Ostrzeżenie to uwaga o możliwych złych skutkach jakiegoś działania, często w trybie rozkazującym i ze słowami ostrzegam, uprzedzam, np. Uprzedzam, ta ławka jest świeżo malowana! Zakaz zabrania określonej czynności, np. Zabraniam ci dotykać kuchenki!

15.Wypowiedź twórcza

Opowiadanie o całkowicie wymyślonych wydarzeniach albo tekst nawiązujący do lektury, np. dalszy ciąg przygód znanych bohaterów. Pisząc o bohaterze lektury, trzeba dobrze znać jego cechy i nie przypisywać mu takich, których nie ma. Ma wstęp, rozwinięcie i zakończenie.

16.Jak urozmaicić wypowiedź twórczą?

M.in.: przygotować plan ze zwrotami akcji, we wstępie zbudować nastrój (miejsce, czas, uczucia bohaterów), wplatać opisy postaci, przeżyć, miejsc i przedmiotów, dla szybkiego tempa używać krótkich zdań pojedynczych i czasowników ruchu, stosować wyrazy następstwa czasu (potem, po chwili) i zaskoczenia (wtem, nagle), wykrzyknienia i dialogi.

17.Punkt kulminacyjny

Moment największego napięcia w opowiadaniu, najważniejsze wydarzenie akcji, do którego prowadzą wcześniejsze zdarzenia. Warto zaplanować go przed pisaniem.

18.Puenta

Zaskakujące zakończenie, które podsumowuje opowiadanie i może zawierać ocenę wydarzeń albo refleksję.

19.„Mikołajek” (René Goscinny, Jean-Jacques Sempé)

Cykl humorystycznych opowiadań René Goscinnego z ilustracjami Jean-Jacques'a Sempégo. Narratorem jest mały chłopiec Mikołajek, który w narracji pierwszoosobowej opowiada o szkole, kolegach i rodzinie. Humor wynika m.in. z tego, że dziecko po swojemu opisuje świat dorosłych.

20.Fakt i opinia

Fakt to prawdziwa, obiektywna informacja, którą można sprawdzić, np. W sobotę byliśmy w teatrze. Opinia zawiera ocenę tego, o czym mówimy, i różne osoby mogą ocenić to samo inaczej; rozpoznasz ją po wyrazach wartościujących (wspaniały, okropnie), zwrotach typu według mnie, moim zdaniem i uogólnieniach (wszyscy, nikt).