Zdania podrzędne, mowa zależna, streszczenie - NOWE Słowa na start 7

1.Zdanie złożone podrzędnie

Wypowiedzenie, w którym jedno zdanie składowe (podrzędne) jest podporządkowane drugiemu (nadrzędnemu): nie stanowi osobnej całości, tylko dopowiada, rozwija lub uzupełnia jego treść. Łączy je pytanie zadane od zdania nadrzędnego. Zdania składowe oddzielamy przecinkiem.

2.Zdanie podrzędne przydawkowe

Zdanie podrzędne pełni funkcję przydawki - jest rozbudowanym określeniem rzeczownika. Odpowiada na pytania: jaki?, który?, ile?, czyj?. Przykład: Oddałam książkę, którą pożyczyłam od Ani (którą książkę?).

3.Zdanie podrzędne dopełnieniowe

Zdanie podrzędne pełni funkcję dopełnienia (zwykle określa czasownik) i odpowiada na pytania wszystkich przypadków oprócz mianownika, np. kogo?, czego?, o czym?. Często występuje po czasownikach mówienia i myślenia. Przykład: Zastanawiam się (nad czym?), czy zdążę na pociąg.

4.Zdanie podrzędne okolicznikowe

Zdanie podrzędne pełni funkcję okolicznika i podaje okoliczności czynności: czas (kiedy?), miejsce (gdzie?), sposób (jak?), cel (po co?), przyczynę (dlaczego?), warunek (pod jakim warunkiem?) albo przyzwolenie (mimo czego?). Przykład: Zostaliśmy w domu (dlaczego?), bo padał deszcz.

5.Zdanie podrzędne podmiotowe

Zdanie podrzędne zastępuje podmiot zdania nadrzędnego i odpowiada na pytania: kto?, co?. Przykład: Kto pierwszy skończy test, może wyjść z sali (kto może wyjść?).

6.Zdanie podrzędne orzecznikowe

Zdanie podrzędne uzupełnia treść orzecznika i odpowiada na pytania: kim?, czym?, jaki? (jest, był, został). Przykład: Zupa była taka (jaka była?), że wszyscy prosili o dokładkę.

7.Wykres zdania złożonego

Podkreśl orzeczenia, oddziel zdania składowe pionową kreską i ponumeruj je, ustal, które zdanie jest podrzędne, i narysuj wykres: zdanie nadrzędne zawsze wyżej, przy łączącej kresce pytanie. Gdy podrzędne rozdziela nadrzędne, części nadrzędnego rysujemy jako dwa odcinki na tym samym poziomie.

8.Imiesłowowy równoważnik zdania

Wypowiedzenie składowe w zdaniu złożonym podrzędnie, w którym zamiast osobowej formy czasownika jest imiesłów przysłówkowy współczesny albo uprzedni. Zwykle pełni funkcję zdania podrzędnego okolicznikowego. Oddzielamy go przecinkiem, nawet gdy jest bardzo krótki; na wykresie imiesłów zaznaczamy linią falistą.

9.Imiesłów współczesny i uprzedni w równoważniku

Imiesłów przysłówkowy współczesny (zakończony na -ąc) nazywa czynność równoczesną z czynnością zdania nadrzędnego: Czytając, słuchała muzyki. Imiesłów przysłówkowy uprzedni (na -łszy, -wszy) nazywa czynność wcześniejszą: Zjadłszy obiad, wyszedł na boisko.

10.Warunki poprawności równoważnika

W obu zdaniach składowych musi być ten sam podmiot - wykonawca czynności (błąd: Wchodząc do klasy, zadzwonił dzwonek). Czynności z imiesłowem współczesnym muszą być jednoczesne, a imiesłów uprzedni musi nazywać czynność wcześniejszą (błąd: Usiadł na ławce, przebiegając trzy okrążenia).

11.Mowa niezależna

Dosłowne przytoczenie czyjejś wypowiedzi. Zapisujemy ją w cudzysłowie po dwukropku (Ola powiedziała: „Jestem zmęczona”) albo jako dialog wyodrębniony myślnikami. Pokazuje nie tylko treść, ale też sposób mówienia danej osoby.

12.Mowa zależna

Przywołanie czyjejś wypowiedzi własnymi słowami. Przytoczone słowa stają się częścią naszej wypowiedzi, która ma kształt zdania złożonego podrzędnie: zdanie wprowadzające jest nadrzędne, np. Ola powiedziała, że jest zmęczona.

13.Przekształcanie mowy niezależnej w zależną

Cytowane słowa zamieniamy na zdanie podrzędne względem zdania wprowadzającego. Łączymy je spójnikiem (aby, by, że, żeby), zaimkiem (np. jaki, który, kto, co) lub partykułą czy. Zmieniamy też formy czasowników, zaimki i interpunkcję, np. Tata zapytał: „Gdzie są moje klucze?” → Tata zapytał, gdzie są jego klucze.

14.Streszczenie

Zwięzłe przedstawienie najważniejszych tematów, problemów lub wątków tekstu w porządku tekstu wyjściowego. Streszczając opowiadanie, zachowujemy porządek zdarzeń i związki przyczynowo-skutkowe; streszczając artykuł, podajemy temat, tezę autora i sposób jej uzasadnienia.

15.Etapy pisania streszczenia

Określ temat tekstu (w artykule wypisz słowa klucze i tezę, w utworze literackim - najważniejsze wydarzenia w punktach), zwróć uwagę na tytuł, wykreśl zbędne treści (powtórzenia, przykłady, cytaty, opisy) i napisz zwięzły, spójny tekst.

16.Styl streszczenia

Zwięzły i jasny: mowę niezależną zamieniamy na zależną, uogólniamy (jabłka, gruszki i śliwki → owoce), skracamy wyrażenia (w czasie czytania → czytając). Używamy zwrotów: Tematem tekstu jest…, Autor omawia…, Autor dowodzi, że…, Najważniejszym wnioskiem jest…. Nie dodajemy własnych opinii.

17.Cytat i cytowanie

Cytat to dosłownie przytoczony fragment czyjejś wypowiedzi, a cytowanie - wprowadzanie go do własnego tekstu. Cytat ujmujemy w cudzysłów i podajemy autora, pominięty fragment zastępujemy znakiem [...], a cudzysłów wewnątrz cytatu zamieniamy na ostrokątny « ».

18.Cytowanie poezji

Fragment wiersza przepisujemy z zachowaniem podziału na wersy. Fragment krótszy niż trzy wersy można zapisać w jednej linijce, oznaczając przejście do następnego wersu ukośnikiem (/).

19.Plagiat

Wykorzystanie cudzych wypowiedzi, tekstów lub zdjęć jako własnych - działanie niezgodne z prawem. Dlatego cytujemy tak, by było jasne, kto jest autorem słów, nie zmieniamy wyrazów w cytacie i zachowujemy jego oryginalną ortografię i interpunkcję.

20.Bibliografia

Alfabetyczny spis źródeł wykorzystanych w pracy. Opis źródła zawiera: nazwisko i pierwszą literę imienia autora, tytuł oraz informację, gdzie i kiedy utwór powstał lub gdzie jest dostępny. Elementy oddzielamy przecinkami, na końcu stawiamy kropkę; przy stronie internetowej dodajemy datę dostępu.