Narracja, powieść detektywistyczna, opis przeżyć - NOWE Słowa na start 6

Narracja to opowieść narratora, dzięki której czytelnik poznaje świat przedstawiony w powieści, opowiadaniu lub noweli. Narracja może być pierwszoosobowa albo trzecioosobowa.

Jak rozpoznać rodzaj narracji?

• Czytaj zdania narratora, a pomiń wypowiedzi bohaterów w dialogach.
• Formy „poszedłem”, „zobaczyłam” wskazują na narrację pierwszoosobową, a formy „poszedł”, „zobaczyła” - na trzecioosobową.
• Sprawdź, czy narrator zna myśli i uczucia postaci, o których mówi „on” lub „ona”. Jeśli tak, jest wszechwiedzący.

Zamiana rodzaju narracji polega na zmianie osoby czasownika. Zdanie „Wieczorem upiekłam ciasto” w narracji trzecioosobowej brzmi „Wieczorem upiekła ciasto”.

Powieść detektywistyczna, czyli kryminalna, to rodzaj powieści, w której główny bohater prowadzi dochodzenie. Jego celem jest rozwiązanie zagadki kryminalnej. Taką powieść rozpoznasz po kilku cechach:

• jest w niej tajemnica do wyjaśnienia;
• bohater prowadzi śledztwo: zbiera ślady, rozmawia ze świadkami, odczytuje wskazówki;
• bohater szuka sprawcy, a zagadka zwykle wyjaśnia się pod koniec utworu.

Fikcja literacka to właściwość świata przedstawionego. Świat ukazany w utworze jest wymyślony przez autora. Dotyczy to zarówno świata fantastycznego, jak i takiego, który wygląda jak prawdziwy.

Opis przeżyć wewnętrznych przedstawia doznania, uczucia i stany psychiczne, które wywołała jakaś sytuacja. Może dotyczyć przeżyć własnych albo innych osób, także bohaterów literackich. Trzeba w nim podać takie informacje o postaci, które pozwolą zrozumieć jej emocje.

Opis przeżyć różni się od opowiadania. W opowiadaniu najważniejsze są kolejne wydarzenia, a w opisie przeżyć - to, co ktoś czuje. Opis ma trzy części.

Najwięcej dzieje się w rozwinięciu. Nazywamy w nim uczucia i opisujemy reakcje na sytuację. Pokazujemy też zewnętrzne przejawy emocji, czyli zmiany w wyglądzie i zachowaniu. Wyrazy bliskoznaczne pomagają uniknąć powtórzeń, a porównania i przenośnie sprawiają, że opis jest ciekawszy i bardziej obrazowy.

Dobry opis przeżyć łączy nazwy uczuć z tym, co widać z zewnątrz. Nazwy uczuć mówią, co ktoś czuje. Zewnętrzne przejawy pokazują, po czym to poznać.

Podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca, wypowiada się w wierszu. Wyraża swoje myśli, uczucia i przeżycia. Często mówi o sobie „ja”, ale może też zwracać się do kogoś albo opisywać świat.

Nastrój utworu to jego atmosfera i uczucia, które budzi on w czytelniku. Może być np. radosny, smutny, refleksyjny albo groźny. Tworzą go obrazy, dobór słów i przeżycia osoby mówiącej.

Aby określić nastrój, zwróć uwagę na obrazy (światło czy mrok, cisza czy gwar) i na słowa nazywające uczucia. Obraz „ciemne chmury nad lasem i trzask gałęzi w ciszy” buduje nastrój groźny. Obraz „dzieci z piskiem biegną do ciepłego morza” buduje nastrój radosny. W dłuższym wierszu nastrój może się zmieniać w kolejnych strofach.

Uosobienie nadaje zwierzętom, przedmiotom lub zjawiskom ludzkie cechy i zachowania. Coś, co nie jest człowiekiem, myśli, mówi lub czuje jak człowiek, np. „Las zamyślił się nad jeziorem”, „Czajnik gniewnie zagwizdał”.

Uosobienie łatwo pomylić z porównaniem. Porównanie zestawia dwie rzeczy za pomocą słów „jak”, „niczym”, „jakby”, np. „jezioro błyszczało jak lustro”. Uosobienie obywa się bez tych słów.

Pytanie retoryczne to pytanie pozorne. Nikt nie czeka na odpowiedź albo jest ona oczywista. Ma skłonić odbiorcę do refleksji, np. „Kto z nas nie marzył o podróży dookoła świata?”.

Przysłowie to krótkie wypowiedzenie o znaczeniu niedosłownym. Wyraża ogólną myśl, pouczenie lub przestrogę, np. „Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu”, czyli lepiej mieć coś pewnego, niż gonić za czymś niepewnym.

Tekst informacyjny różni się od tekstu literackiego, który działa przede wszystkim na wyobraźnię i uczucia odbiorcy.

Tekst publicystyczny ukazuje się w prasie, radiu, telewizji i internecie. Może dotyczyć np. polityki, sportu, kultury albo nauki. Zdanie „Pływalnia będzie nieczynna przez cały sierpień” to informacja. Zdanie „Szkoda, że pływalnię zamknięto akurat w wakacje” to opinia.

W reklamie często pojawiają się słowa: nowość, promocja, gratis, niższa cena, lepiej, taniej, więcej.

Program telewizyjny przygotowuje wiele osób, także tych, których nie widać na ekranie.

• prezenter (spiker) - zapowiada programy lub je prowadzi;
• dziennikarz - przygotowuje materiał do programu, często sam prowadzi audycję;
• reżyser - odpowiada za przygotowanie programu i kieruje pracą innych;
• scenarzysta - pisze scenariusz programu, serialu lub reklamy;
• producent - ponosi koszty, zapewnia sprzęt i zatrudnia ludzi;
• operator kamery - obsługuje kamerę i sprzęt fotograficzny;
• scenograf - projektuje i przygotowuje dekoracje, stroje i rekwizyty;
• makijażysta - nakłada makijaż, poprawia fryzury;
• wizażysta - tworzy wizerunek uczestników, np. wybiera im stroje.

Nie myl reżysera z producentem: reżyser kieruje pracą, a producent ją finansuje.