Charaktery - epika, mit, przypowieść, symbol - NOWE Słowa na start 7

Epika to jeden z trzech rodzajów literackich, obok liryki i dramatu. W utworze epickim ktoś opowiada historię, a czytelnik poznaje ją z tej opowieści.

Utwór epicki rozpoznasz po kilku elementach:

• fabuła - ciąg powiązanych ze sobą zdarzeń z udziałem bohaterów,
• świat przedstawiony - bohaterowie, zdarzenia oraz miejsce i czas akcji,
• narrator - ten, kto opowiada o wydarzeniach,
• monologi i dialogi - wypowiedzi bohaterów.

Utwór epicki może być napisany prozą albo wierszem. Najbardziej znane gatunki epickie to: mit, legenda, baśń, przypowieść, bajka, pamiętnik, dziennik, nowela, opowiadanie i powieść.

Narrator to osoba, która w utworze epickim opowiada o wydarzeniach. Nie należy jej utożsamiać z autorem. Autor napisał utwór, a narrator jest częścią opowieści.

Jak rozpoznać typ narracji? Sprawdź formy czasowników w zdaniach narratora, a nie w dialogach. Bohaterowie w dialogach zwykle mówią w pierwszej osobie także wtedy, gdy narracja jest trzecioosobowa.

Starożytność to czasy najdawniejszych cywilizacji, które powstały w basenie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Zaczęła się od wynalezienia pisma klinowego, a skończyła upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 r.

Antyk to późny okres starożytności, czyli kultura starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego „dawny”.

Grecy i Rzymianie wierzyli w wielu bogów. Taka religia to politeizm (gr. polys - liczny, theos - bóg). Wiara w jednego Boga to monoteizm (gr. monos - jedyny). Najstarszą religią monoteistyczną jest judaizm, z którego wywodzi się chrześcijaństwo. Najważniejszą księgą chrześcijan jest Biblia (Stary i Nowy Testament).

Wiele elementów współczesnej kultury pochodzi ze starożytności:

• demokracja - narodziła się w Atenach (gr. demos - lud, kratos - władza); obywatele rządzą bezpośrednio albo przez wybranych przedstawicieli,
• teatr - wywodzi się z greckich dionizji, święta ku czci Dionizosa; Grecy wymyślili komedię i tragedię,
• igrzyska olimpijskie - pierwsze odbyły się w Olimpii w VIII w. p.n.e.,
• prawo - Rzymianie podzielili je na dziedziny,
• filozofia - nauka o przyczynach i celu istnienia człowieka i natury (Sokrates, Platon, Arystoteles).

Grecy cenili piękno na równi z dobrem i prawdą. Ustalili idealne proporcje ludzkiego ciała. Stworzyli wzorzec piękna oparty na harmonii i umiarze. Przyjęte przez nich zasady nazywamy klasycznymi, czyli wzorcowymi. Inspirowały one Rzymian i twórców późniejszych epok.

Mit to fantastyczna opowieść o bardzo odległej przeszłości. Wyraża wierzenia, wyobrażenia i doświadczenia danej społeczności, np. Greków, Rzymian, Słowian czy Egipcjan. Mity opowiadają m.in. o:

• powstaniu świata i człowieka,
• życiu i czynach bogów oraz bohaterów,
• walce dobra ze złem,
• pochodzeniu zjawisk przyrody i zwyczajów.

Mity długo przekazywano ustnie, z pokolenia na pokolenie. Później zapisywali je różni autorzy, dlatego jeden mit często ma kilka wersji. Cechą mitów jest uniwersalność i ponadczasowość.

Mitologia to zbiór mitów jednego ludu. Nie myl tych pojęć: mit to jedna opowieść, a mitologia to wszystkie mity danego ludu. Na kulturę europejską najsilniej wpłynęły mitologia grecka oraz mitologia rzymska, która brała z niej wzór.

Symbol to znak (postać, zdarzenie albo przedmiot), który poza znaczeniem dosłownym wyraża treści głęboko ukryte, niejasne. Symbol jest wieloznaczny - można go odczytać na kilka sposobów. Dzięki symbolom utwór staje się bardziej wieloznaczny i zyskuje tajemniczy nastrój.

Przypowieść (parabola) to utwór, w którym przedstawiona historia ma oprócz znaczenia dosłownego głębszy sens. Przypowieść ilustruje ogólne zasady ludzkiego postępowania i poucza, jak należy się zachowywać. Pokazuje wzory do naśladowania i to, czego trzeba unikać. Przykładem jest biblijna przypowieść o synu marnotrawnym.

Nie myl tych pojęć. Symbol to pojedynczy znak o wielu znaczeniach. W przypowieści głębszy sens ma cała opowiedziana historia, a jej celem jest pouczenie.

Kompozycja (inaczej budowa) to układ elementów tekstu. Dłuższa wypowiedź ma trzy części, które razem tworzą logiczną całość:

• wstęp - wprowadza w temat, zapowiada kierunek rozważań i zachęca do dalszej lektury,
• rozwinięcie - najdłuższa część, zwykle złożona z kilku akapitów,
• zakończenie - nawiązuje do tematu i zawiera wnioski.

Akapit to fragment tekstu wyrażający odrębną myśl, wyróżniony wcięciem. Jedno zdanie akapitu podaje jego temat. Kolejne zdania dotyczą tego samego zagadnienia i wnoszą nowe informacje.

Tekst jest spójny, gdy zdania i akapity logicznie się ze sobą łączą. Pomagają w tym: plan, jeden nadawca w całym tekście, unikanie powtórzeń i środki spajające, np. „ponadto”, „zatem”, „z kolei”, „na koniec”. Pierwsze lub ostatnie zdanie akapitu warto powiązać z sąsiednim akapitem.

To odmiana opowiadania, której punktem wyjścia jest mit lub przypowieść wskazana w temacie. Piszący twórczo przedstawia losy postaci. Może dopisać dalszy ciąg ich przygód, stworzyć inną wersję wydarzeń albo przenieść bohaterów do współczesności. Współczesny bohater nosi imię znane z oryginału i ma cechy swojego pierwowzoru.

Współczesna wersja mitu powinna mieć, tak jak sam mit, uniwersalny charakter, a z wersji przypowieści powinno wynikać przesłanie.

Wybierz jeden typ narracji i prowadź go konsekwentnie do końca. W zdaniach narratora nie przechodź bez powodu z „ja” na „on”. Najbardziej neutralna jest narracja trzecioosobowa w czasie przeszłym.

Retrospekcja to przywołanie wydarzeń sprzed właściwej akcji, które poznajemy tylko ze wspomnień bohatera. Wprowadzają ją zwroty typu „doskonale pamiętał, że…” albo „nagle powróciło do niego wspomnienie…”.