Podkarpacki Konkurs z Języka Angielskiego - słownictwo B2

1.Przedrostki przeczące: un-, dis-, in-, im-, il-, ir-

Przedrostki przeczące odwracają znaczenie wyrazu. un-: unhappy, unusual, unable, unreliable. dis-: dislike, disagree, dishonest. in-: incorrect, independent, invisible. im- występuje przed wyrazami na p, m lub b (impossible, impolite, immature), ale nie przed każdym: unpopular, unpleasant. il- stoi przed niektórymi wyrazami na l: illegal, illogical. ir- stoi przed niektórymi wyrazami na r: irregular, irresponsible, ale mówimy unreal i unreliable. Właściwą formę trzeba znać dla każdego wyrazu: My answer was incorrect. It's impolite to interrupt.

2.Przedrostki mis-, re-, over-, under-

mis- znaczy źle, błędnie: misunderstand (źle zrozumieć), misspell (napisać z błędem), misbehave (źle się zachowywać). re- znaczy ponownie, od nowa: rewrite, rebuild, reuse. over- znaczy za dużo, ponad miarę: oversleep (zaspać), overeat (przejeść się), overcrowded (przepełniony), overpriced (za drogi). under- znaczy za mało, poniżej normy: underestimate (nie docenić), underpaid (za słabo opłacany), undercooked (niedogotowany). Przykłady: Sorry, I misunderstood the question. The bus was overcrowded.

3.Przyrostki rzeczownikowe: -ment, -tion, -ance/-ence, -ness, -ity

Od czasowników tworzymy rzeczowniki z -ment (develop - development, agree - agreement, govern - government), -tion/-sion (inform - information, educate - education, decide - decision) i -ance/-ence (perform - performance, appear - appearance, prefer - preference). Od przymiotników tworzymy rzeczowniki z -ness (happy - happiness, kind - kindness, dark - darkness), -ity (able - ability, popular - popularity, possible - possibility) i -ence (different - difference, patient - patience). Przykład: Thank you for your kindness.

4.Przyrostki osobowe -er, -or, -ist

Przyrostki -er i -or tworzą od czasowników nazwy osób, które coś robią: teach - teacher, write - writer, play - player, act - actor, visit - visitor, direct - director. Przyrostek -ist tworzy zwykle od rzeczowników nazwy zawodów, specjalistów i osób o jakimś zainteresowaniu: science - scientist, art - artist, journal - journalist, tour - tourist, piano - pianist. Czy wyraz kończy się na -er, czy na -or, trzeba zapamiętać. Przykład: My cousin wants to become a journalist.

5.Przyrostki przymiotnikowe: -ful, -less, -able/-ible, -ous, -ive, -al, -y

-ful znaczy pełen czegoś, a -less - bez czegoś: careful - careless, useful - useless, helpful - helpless. -able/-ible oznacza, że coś da się zrobić albo ma jakąś cechę: comfortable, enjoyable, reliable, visible. -ous: danger - dangerous, fame - famous. -ive: create - creative, attract - attractive. -al: nature - natural, nation - national, music - musical. -y: sun - sunny, cloud - cloudy, health - healthy. Przykład: Be careful - the road is icy.

6.Przyrostki -ly, -en, -ise/-ize i rzeczowniki length, width, strength

-ly tworzy przysłówki od przymiotników: quick - quickly, careful - carefully, easy - easily, happy - happily (y zmienia się w i). Przysłówek od good to well, a friendly i lovely to przymiotniki. -en tworzy czasowniki: short - shorten, wide - widen, dark - darken. -ise (pisownia brytyjska) albo -ize (amerykańska, spotykana też w brytyjskiej) tworzy czasowniki: modern - modernise/modernize, real - realise/realize. Rzeczowniki od niektórych przymiotników: long - length, wide - width, strong - strength; od nich czasowniki lengthen, strengthen.

7.look after, look for, look forward to, look up

look after - opiekować się (Can you look after my dog this weekend?). look for - szukać (I'm looking for my keys). look forward to - nie móc się doczekać; po to stoi rzeczownik albo forma -ing (I'm looking forward to the holidays. We're looking forward to seeing you). look up - sprawdzić, wyszukać informację, np. w słowniku albo w internecie; zaimek stoi w środku: look it up (If you don't know a word, look it up in a dictionary).

8.put off, put on, put up with

put off - odłożyć na później, przełożyć (They put off the meeting until Friday. Don't put off doing your homework). put on - założyć ubranie (Put on your coat - it's cold), a także włączyć urządzenie i przytyć: put on weight. put up with - znosić, tolerować coś nieprzyjemnego (I can't put up with this noise any longer). W put up with dopełnienie stoi na końcu: put up with it.

9.give up i give in

give up - przestać coś robić, rzucić nałóg albo zrezygnować z celu; gdy ma dopełnienie, stoi po nim rzeczownik albo forma -ing (My dad gave up smoking. Don't give up - you can do it!). give in - ustąpić, ulec, przestać się sprzeciwiać, gdy ktoś długo nalega (At first my parents said no, but finally they gave in and let me go). Różnica: give up to rezygnacja z działania, a give in - poddanie się czyjejś woli albo presji.

10.turn down i turn up

turn down - odrzucić propozycję, zaproszenie lub ofertę (She turned down the job offer) oraz ściszyć, zmniejszyć (Please turn down the music). turn up - pogłośnić, zwiększyć (Turn up the radio, I love this song) oraz pojawić się, przyjść, często niespodziewanie albo z opóźnieniem (He turned up an hour late). O które znaczenie chodzi, rozstrzyga kontekst zdania.

11.take off, take up, take after

take off - wystartować, o samolocie (The plane took off on time), oraz zdjąć ubranie (Take off your shoes, please). take up - zacząć uprawiać hobby lub sport (I took up yoga last year) oraz zajmować miejsce albo czas (This sofa takes up too much space). take after - być podobnym do starszego członka rodziny wyglądem lub charakterem (She takes after her father - they're both very calm); zwykle nie występuje w formie ciągłej.

12.run out of, carry on, set off, break down

run out of - wyczerpać zapas czegoś (We've run out of milk. The car ran out of petrol). carry on - kontynuować, robić coś dalej (Carry on reading. Please carry on with your work). set off - wyruszyć w drogę (We set off early to avoid the traffic). break down - zepsuć się, o maszynie albo samochodzie (Our car broke down on the motorway), oraz załamać się emocjonalnie (He broke down and cried).

13.come across, get on with, bring up

come across - natknąć się, przypadkiem znaleźć (I came across an old photo while I was tidying my room). get on with - dogadywać się z kimś (I get on well with my sister), a także kontynuować pracę (Get on with your work). bring up - wychowywać (She was brought up by her grandparents) oraz poruszyć temat w rozmowie (Don't bring up that subject at dinner). W znaczeniu wychowywać często stoi w stronie biernej: be brought up.

14.make up, find out, fill in, pick up

make up - wymyślić, zmyślić (He made up an excuse) oraz pogodzić się (They argued, but they made up the next day). find out - dowiedzieć się, odkryć (I found out that the shop was closed). fill in - wypełnić formularz lub lukę (Please fill in this form; w amerykańskim także fill out). pick up - podnieść coś (Pick up your toys), odebrać kogoś (I'll pick you up at six) oraz nauczyć się czegoś mimochodem (She picked up some Spanish on holiday).

15.Kolokacje z make: a decision, a mistake, an effort, progress, friends

Make łączy się zwykle z tworzeniem, wytwarzaniem i z rzeczownikami, które nazywają wynik działania: make a decision (podjąć decyzję), make a mistake (popełnić błąd), make an effort (włożyć wysiłek), make progress (robić postępy; progress jest niepoliczalne, bez a), make friends (zaprzyjaźnić się). Także make a noise, make a phone call, make a cake. Przykłady: Everyone makes mistakes, so don't worry. She made friends with a girl from Spain.

16.Kolokacje z do: homework, a favour, the shopping, your best

Do łączy się zwykle z czynnościami, pracą i obowiązkami: do homework (odrabiać lekcje), do someone a favour (wyświadczyć komuś przysługę; amerykańska pisownia favor), do the shopping (robić zakupy), do your best (dać z siebie wszystko). Także do the washing-up, do the cleaning, do exercise, do sport. Przykłady: Could you do me a favour? I always do my homework after dinner. Just do your best in the test.

17.Kolokacje z have: a look, a rest, fun

Have z rzeczownikiem często oznacza jednorazową czynność albo przeżycie: have a look (at) - spojrzeć, rzucić okiem, have a rest - odpocząć, have fun - dobrze się bawić (fun jest niepoliczalne, bez a), have a good time. Także have breakfast, have a party, have a shower. W części tych wyrażeń, zwłaszcza w amerykańskim angielskim, używa się też take: take a look, take a rest, take a shower. Przykłady: Can I have a look at your photos? We had a lot of fun at the party.

18.Kolokacje z take: a photo, an exam, part, place, care of

take a photo - zrobić zdjęcie (Can you take a photo of us?). take an exam - przystąpić do egzaminu (w brytyjskim także sit an exam); zdać to pass, a oblać - fail. take part in - brać udział (Thirty students took part in the project). take place - odbyć się, mieć miejsce (The concert will take place on Friday). take care of - opiekować się, zająć się (Who will take care of the cat?).

19.Przyimki po przymiotnikach: interested in, good at, afraid of

Przymiotniki łączą się ze stałymi przyimkami: interested in - zainteresowany czymś (I'm interested in history), good at - dobry w czymś (She's good at maths; tak samo bad at), afraid of - bojący się czegoś (My brother is afraid of the dark). Po przyimku czasownik ma formę -ing: Are you interested in joining the choir? He's good at drawing. I'm afraid of making mistakes.

20.Przyimki zależne: responsible for, proud of, depend on

responsible for - odpowiedzialny za (Who is responsible for this project?), proud of - dumny z (My parents are proud of me), depend on - zależeć od, polegać na (Our plans depend on the weather. You can always depend on me). Mówimy it depends on, a nie depends of ani depends from. Po przyimku czasownik ma formę -ing: She is responsible for organising the trip. I'm proud of winning the medal.

21.Przyimki po czasownikach: apologise for, insist on, succeed in

apologise for - przepraszać za coś (He apologised for being late); kogoś przepraszamy z to: apologise to someone; pisownia amerykańska apologize. insist on - nalegać na coś, upierać się przy czymś (She insisted on paying for dinner). succeed in - zdołać coś zrobić, odnieść sukces (He succeeded in passing the exam). Po przyimku stoi rzeczownik albo forma -ing, a nie bezokolicznik: insist on paying, a nie insist to pay.

22.borrow i lend

borrow (borrowed, borrowed) - pożyczyć od kogoś, wziąć coś na jakiś czas: Can I borrow your pen? I borrowed a book from the library. lend (lent, lent) - pożyczyć komuś, dać coś na jakiś czas: Can you lend me your pen? She lent her bike to her brother. Ten, kto daje, lends, a ten, kto bierze, borrows.

23.rise i raise, lie i lay

rise (rose, risen) - podnosić się, wzrastać; nie ma dopełnienia: The sun rises in the east. Prices rose last year. raise (raised, raised) - podnosić coś, zwiększać coś; ma dopełnienie: Raise your hand. They raised money for charity. lie (lay, lain) - leżeć: I lay on the beach all day. lay (laid, laid) - kłaść coś: Lay the book on the table; lay the table - nakryć do stołu. Uwaga: lay to także forma przeszła od lie, a lie (lied, lied) znaczy też kłamać.

24.affect i effect, sensible i sensitive

affect to zwykle czasownik: wpływać na coś (Stress can affect your sleep). effect to zwykle rzeczownik: skutek, efekt, wpływ (The new rules had a good effect on the school; have an effect on). sensible - rozsądny (It was sensible to take an umbrella). sensitive - wrażliwy, delikatny (She's very sensitive and cries easily; sensitive skin).

25.actually i currently; journey, trip i travel

actually - właściwie, w rzeczywistości, tak naprawdę (He looks strict, but actually he's very kind). Polskie aktualnie to currently albo at the moment (She is currently living in Paris). journey - podróż, przejazd z miejsca na miejsce (The journey took six hours). trip - wycieczka, wyjazd w jakieś miejsce i powrót (a school trip, a business trip). travel - podróżowanie w ogóle, zwykle rzeczownik niepoliczalny, bez a (Air travel is fast), oraz czasownik podróżować (I love travelling).

26.say i tell, remember i remind, win i beat

say - powiedzieć coś, bez osoby albo z to: She said (that) she was tired. He said hello to me. tell - powiedzieć komuś, z osobą bez to: She told me (that) she was tired; tell a story, tell the truth, tell a joke. remember - pamiętać, przypomnieć sobie (I remember our first trip). remind - przypomnieć komuś (Remind me to call Grandma). win - wygrać mecz, nagrodę (win a match, win a prize). beat - pokonać przeciwnika (We beat Spain 2-1).

27.Idiomy: a piece of cake, break the ice

a piece of cake - bułka z masłem, coś bardzo łatwego (The test was a piece of cake). break the ice - przełamać lody, czyli pierwsze skrępowanie w nowym towarzystwie (He told a joke to break the ice). Idiomu nie tłumaczymy słowo po słowie: znaczenie ma całe wyrażenie, a nie kawałek ciasta czy łamanie lodu.

28.Idiomy: once in a blue moon, under the weather

once in a blue moon - bardzo rzadko, od wielkiego dzwonu (We go to the cinema once in a blue moon). under the weather - nie najlepiej się czujący, lekko chory (I'm feeling a bit under the weather today, so I'll stay at home). Under the weather mówi o samopoczuciu, a nie o pogodzie.

29.Idiomy: hit the books, cost an arm and a leg

hit the books - zabrać się do intensywnej nauki, zakuwać (My exams start next week, so I need to hit the books). cost an arm and a leg - kosztować majątek, być bardzo drogim (Their new car cost an arm and a leg). Oba idiomy są nieformalne, więc pasują do rozmowy, wiadomości albo e-maila do kolegi, a nie do oficjalnego pisma.

30.apply for a job

apply for a job - ubiegać się o pracę, złożyć podanie (She applied for a job at a bank). Pokrewne wyrazy: application - podanie, zgłoszenie (fill in an application form), applicant - kandydat, a job interview - rozmowa kwalifikacyjna, employer - pracodawca, employee - pracownik. Przyimki: apply for stanowisko albo pracę, ale apply to firmę albo uczelnię (He applied to three universities).

31.salary, promotion, retire

salary - pensja, stałe wynagrodzenie, zwykle podawane za miesiąc albo rok (She earns a good salary). promotion - awans (He got a promotion and became a manager); czasownik w stronie biernej: be promoted. retire - przejść na emeryturę (My grandma retired at 60); retirement - emerytura jako okres życia, pension - emerytura jako pieniądze. Wages to zwykle zapłata tygodniowa lub godzinowa.

32.subject, degree, revise, fail an exam

subject - przedmiot szkolny (My favourite subject is biology). degree - dyplom, stopień ukończenia studiów (She has a degree in chemistry). revise - powtarzać materiał przed sprawdzianem (I'm revising for my history test; w amerykańskim review). fail an exam - oblać egzamin; przeciwieństwo: pass an exam - zdać egzamin. Uwaga: repeat znaczy powtórzyć słowo albo czynność, a nie uczyć się przed sprawdzianem.

33.symptom i prescription

symptom - objaw choroby (A sore throat and a high temperature are common symptoms of flu). prescription - recepta (The doctor gave me a prescription, and I took it to the pharmacy). Nie myl: recipe - przepis kulinarny, receipt - paragon. Inne przydatne zwroty: have a temperature (mieć gorączkę), have a headache (boli mnie głowa), have a cough (mam kaszel).

34.recover i recovery

recover (from) - wyzdrowieć, dojść do siebie po chorobie lub urazie (It took him two weeks to recover from the flu); rzeczownik: recovery (I wish you a quick recovery). Bliskie znaczeniowo: get better (She's getting better). Pokrewne: treatment - leczenie, injury - uraz, be injured - doznać urazu. Mówimy recover from an illness, z przyimkiem from.

35.pollution i recycling

pollution - zanieczyszczenie (air pollution, water pollution); czasownik pollute - zanieczyszczać (Factories pollute rivers). recycling - recykling, ponowne przetwarzanie odpadów; czasownik recycle (We recycle paper, glass and plastic). Pokrewne: rubbish albo waste - śmieci, odpady (w amerykańskim garbage, trash), reduce - ograniczać, reuse - używać ponownie. Przykład: Recycling helps to reduce pollution.

36.global warming i endangered species

global warming - globalne ocieplenie, wzrost średniej temperatury na Ziemi (Global warming is causing glaciers to melt). endangered species - gatunek zagrożony wyginięciem (The tiger is an endangered species); species ma tę samą formę w liczbie mnogiej. extinct - wymarły (Dinosaurs are extinct), become extinct - wyginąć. Pokrewne: protect the environment - chronić środowisko.

37.device, download, update, social media

device - urządzenie (smartphones, tablets and other electronic devices). download - pobrać, ściągnąć z internetu (download an app); przeciwieństwo: upload - wysłać, wgrać do sieci. update - zaktualizować, a jako rzeczownik - aktualizacja (Update the app to the latest version). social media - media społecznościowe (She spends too much time on social media). Pokrewne: charge - ładować, a charger - ładowarka.

38.destination, accommodation, delay, sightseeing

destination - cel podróży (Rome is a popular tourist destination). accommodation - zakwaterowanie, nocleg; w brytyjskim zwykle niepoliczalne (We found cheap accommodation near the beach). delay - opóźnienie, a jako czasownik - opóźnić (a two-hour delay; The flight was delayed because of fog). sightseeing - zwiedzanie (We went sightseeing in London).

39.receipt, refund, bargain

receipt - paragon, potwierdzenie zakupu; litery p się nie wymawia (Keep the receipt in case you want to return the shirt). refund - zwrot pieniędzy (The shoes were broken, so I got a full refund). bargain - okazja, rzecz kupiona tanio (This jacket was a real bargain). Pokrewne: the sales - wyprzedaż, a discount - zniżka, exchange - wymienić towar, change - reszta.

40.government, election, crime, charity

government - rząd (The government has introduced new laws); czasownik govern - rządzić. election - wybory (People vote in an election). crime - przestępstwo, przestępczość (commit a crime - popełnić przestępstwo; criminal - przestępca). charity - organizacja dobroczynna, dobroczynność (She gives money to a charity that helps homeless animals). Pokrewne: vote - głosować, volunteer - wolontariusz.