Podkarpacki Konkurs z Języka Angielskiego - gramatyka B1-B2

1.Present Simple i Present Continuous

Present Simple opisuje fakty, stałe sytuacje i czynności powtarzające się: She works in a bank. Water boils at 100 degrees Celsius. W 3. osobie liczby pojedynczej dodajemy -s lub -es (works, watches), a pytania i przeczenia czasowników innych niż be tworzymy z do/does. Present Continuous (am/is/are + czasownik z -ing) opisuje czynność trwającą w chwili mówienia lub w obecnym okresie (I'm reading a great book this month) oraz sytuację tymczasową (He's staying with his aunt this week). Typowe określenia: usually, often, every day - now, at the moment, currently.

2.Czasowniki stanu (state verbs)

Czasowniki stanu opisują stan, a nie czynność, więc zwykle nie występują w formie ciągłej: know, believe, understand, like, love, hate, want, need, prefer, belong, own, seem. Mówimy I know the answer, a nie I'm knowing. Część z nich ma też znaczenie czynności i wtedy może przyjąć -ing: I think it's a good idea (sądzę) - I'm thinking about the trip (zastanawiam się); She has a dog (posiada) - She's having lunch (je); This soup tastes good - The chef is tasting the soup.

3.Present Perfect Simple (for, since, already, yet, just, ever)

Present Perfect Simple (have/has + III forma) łączy przeszłość z teraźniejszością: doświadczenie bez podanego czasu (Have you ever been to Scotland?), skutek widoczny teraz (I've lost my keys) i stan trwający do dziś (We've known each other for ten years / since 2015). For podaje okres (for two hours), a since - punkt początkowy (since Monday). Just, already i yet: I've just finished. She has already left. Have you finished yet? Z określeniem zakończonego czasu (yesterday, in 2019, two days ago) używamy Past Simple.

4.Present Perfect Continuous

Present Perfect Continuous (have/has been + -ing) podkreśla czas trwania czynności, która zaczęła się w przeszłości i trwa do teraz albo właśnie się skończyła i widać jej skutek: I've been waiting for an hour. She's tired because she has been running. Pytamy: How long have you been learning English? Z czasownikami stanu używamy Present Perfect Simple: I've known her for years. Simple podkreśla wynik i liczbę (I've written three emails), a Continuous - samą czynność (I've been writing emails all morning).

5.Past Simple i Past Continuous

Past Simple opisuje zakończone czynności w przeszłości, często z podanym czasem: I visited Rome in 2019. She left two days ago. Be ma formy was/were, a pytania i przeczenia innych czasowników tworzymy z did. Past Continuous (was/were + -ing) opisuje czynność trwającą w danym momencie przeszłości lub tło wydarzeń: At 8 p.m. I was doing my homework. Gdy krótka czynność przerywa dłuższą, łączymy oba czasy: I was having a shower when the phone rang. While łączy czynności równoległe: While I was cooking, he was watching TV.

6.Past Perfect Simple i Past Perfect Continuous

Past Perfect Simple (had + III forma) opisuje czynność wcześniejszą od innej czynności przeszłej: When we arrived, the film had already started. Past Perfect Continuous (had been + -ing) podkreśla, jak długo coś trwało przed danym momentem w przeszłości: She was tired because she had been working all day. Typowe są łączniki before, after, when i by the time + zdanie oraz słowo already: By the time we got there, the shop had closed.

7.used to i would (przeszłe nawyki)

Used to + bezokolicznik opisuje dawne nawyki i stany, których już nie ma: I used to live in Kraków. He used to have long hair. W pytaniu i przeczeniu: Did you use to...?, I didn't use to... Would + bezokolicznik opisuje tylko powtarzające się czynności w przeszłości: Every summer we would go to the seaside. Ze stanami (have, be, live, like, know) w tym znaczeniu używamy used to, a nie would: When I was a child, I used to have a cat.

8.be used to i get used to

Be used to + rzeczownik lub forma -ing znaczy być przyzwyczajonym: I'm used to getting up early. Get used to + rzeczownik lub forma -ing znaczy przyzwyczajać się: She is getting used to the cold weather. W obu konstrukcjach to jest przyimkiem, więc nie stawiamy po nim bezokolicznika (nie: I'm used to get up). Nie mylić z used to + bezokolicznik, które opisuje dawny nawyk: I used to get up early (kiedyś wstawałem wcześnie).

9.will i be going to

Will + bezokolicznik wyraża decyzję podjętą w chwili mówienia (I'll get you a glass of water), obietnicę, propozycję (I'll help you) i przewidywanie oparte na opinii (I think it will rain tomorrow). Be going to + bezokolicznik wyraża zamiar zaplanowany wcześniej (I'm going to study medicine) i przewidywanie na podstawie tego, co widać teraz (Look at those clouds! It's going to rain). Po when, as soon as, before, after, until o przyszłości mówimy w Present Simple: I'll call you when I get home.

10.Present Continuous i Present Simple w znaczeniu przyszłym

Present Continuous wyraża ustalone plany i umówione spotkania w bliskiej przyszłości, zwykle z określeniem czasu: I'm meeting Tom at six. We're flying to Dublin on Friday. Present Simple wyraża wydarzenia według rozkładu jazdy, planu lekcji lub programu: The train leaves at 7:15. The concert starts at 8 p.m. Present Simple stoi też w zdaniach czasowych o przyszłości: As soon as I arrive, I'll text you.

11.Future Continuous i Future Perfect

Future Continuous (will be + -ing) opisuje czynność, która będzie trwała w danym momencie w przyszłości: This time tomorrow I'll be lying on the beach. Future Perfect (will have + III forma) opisuje czynność, która zakończy się przed danym momentem w przyszłości: By the end of June I will have finished school. Często pojawia się przy nim by + określenie czasu (by Friday, by next year) albo by the time + zdanie w Present Simple: By the time you arrive, I'll have cooked dinner.

12.Strona bierna (passive voice)

Stronę bierną tworzymy z be w odpowiednim czasie i III formy czasownika (past participle). Używamy jej, gdy ważniejsza jest sama czynność lub jej odbiorca niż wykonawca: English is spoken in many countries. My bike has been stolen. Wykonawcę podajemy po by tylko wtedy, gdy jest ważny: The Mona Lisa was painted by Leonardo da Vinci. W pytaniu przed podmiot przechodzi pierwszy czasownik posiłkowy: Was the window broken by the wind?

13.Strona bierna w różnych czasach

Zmienia się tylko forma be, a III forma zostaje. Present Simple: The rooms are cleaned every day. Present Continuous: The road is being repaired. Past Simple: The letter was sent yesterday. Past Continuous: The car was being washed. Present Perfect: The tickets have been sold. Past Perfect: The house had been sold before we came. Future Simple: The results will be announced tomorrow. Be going to: The bridge is going to be rebuilt. Future Perfect: The work will have been finished by noon.

14.Strona bierna z czasownikami modalnymi i konstrukcja bezosobowa It is said that...

Po czasowniku modalnym stawiamy be + III forma: The homework must be done today. This problem can't be solved easily. O przeszłości: modalny + have been + III forma: The letter should have been sent earlier. Konstrukcja bezosobowa z czasownikami say, believe, think, know, expect ma dwie postaci: It is said that he is very rich. = He is said to be very rich. It is believed that the castle was built in the 14th century. = The castle is believed to have been built in the 14th century.

15.have something done (causative have)

Have + dopełnienie + III forma znaczy, że czynność wykonuje dla nas ktoś inny, zwykle w ramach usługi: I had my hair cut yesterday (fryzjer mnie ostrzygł). We're having our kitchen painted. She has her car serviced every year. Konstrukcja występuje we wszystkich czasach, a zmienia się tylko have: I'll have the roof repaired next month. W mniej formalnym języku zamiast have bywa get: I need to get my phone fixed. Ta sama budowa opisuje też przykre zdarzenie, które nas spotkało: He had his wallet stolen.

16.Zdania warunkowe typu 0 i typu I

Typ 0 opisuje prawdy ogólne i stałe zależności: If + Present Simple, Present Simple: If you heat ice, it melts. Typ I opisuje realny warunek dotyczący przyszłości: If + Present Simple, will + bezokolicznik: If it rains, we'll stay at home. W części z if o warunku w przyszłości nie stawiamy zwykle will: If I see him, I'll tell him (nie: If I will see him). Zamiast will mogą stać can, may, must albo tryb rozkazujący: If you're tired, go to bed.

17.Zdania warunkowe typu II i typu III

Typ II opisuje sytuację nierealną lub mało prawdopodobną w teraźniejszości albo przyszłości: If + Past Simple, would + bezokolicznik: If I had more time, I would learn Spanish. Z be można użyć were przy wszystkich osobach: If I were you, I'd apologise. Typ III opisuje nierealną przeszłość, której nie da się już zmienić: If + Past Perfect, would have + III forma: If we had left earlier, we wouldn't have missed the train. Zamiast would mogą stać could lub might: If she had studied, she might have passed.

18.Mieszane zdania warunkowe (mixed conditionals)

Mieszane zdania warunkowe łączą różne czasy warunku i skutku. Warunek w przeszłości, skutek teraz: If + Past Perfect, would + bezokolicznik: If I had taken the map, we wouldn't be lost now. Stała cecha lub sytuacja w teraźniejszości, skutek w przeszłości: If + Past Simple, would have + III forma: If she were more careful, she wouldn't have broken the vase. O wyborze budowy decydują sens i określenia czasu: now, today wskazują teraźniejszość, a yesterday, last year - przeszłość.

19.unless, provided that, as long as

Unless znaczy if not (jeśli nie, chyba że) i samo zawiera przeczenie: You won't pass unless you study. = You won't pass if you don't study. Po unless nie dodajemy drugiego przeczenia. Provided (that) i as long as znaczą pod warunkiem, że: You can borrow my bike provided that you bring it back tomorrow. As long as you are careful, you can go. Po tych spójnikach, tak jak po if, o przyszłości mówimy w Present Simple.

20.I wish i if only

I wish i mocniejsze, bardziej emocjonalne if only wyrażają żal lub pragnienie zmiany. O teraźniejszości: wish + Past Simple: I wish I knew the answer. If only I were taller. O przeszłości: wish + Past Perfect: I wish I hadn't said that. If only we had bought the tickets earlier. O irytującym zachowaniu innych lub zmianie, której chcemy: wish + would: I wish you would stop talking. Gdy chodzi o naszą umiejętność lub możliwość, używamy could, a nie would: I wish I could swim.

21.It’s time + Past Simple i would rather

It's time / It's high time + podmiot + Past Simple znaczy, że coś powinno już się dziać: It's time we went home. It's high time you cleaned your room. Bez podmiotu mówimy It's time to go. Would rather + bezokolicznik bez to wyraża, co ktoś woli zrobić: I'd rather stay at home than go out. Gdy wolimy, żeby coś zrobił ktoś inny: would rather + osoba + Past Simple: I'd rather you didn't tell anyone. O przeszłości: I'd rather you hadn't told her.

22.Mowa zależna - następstwo czasów

Gdy czasownik wprowadzający stoi w czasie przeszłym (said, told), czasy zwykle cofamy o jeden: Present Simple → Past Simple, Present Continuous → Past Continuous, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could, must → had to. 'I'm tired,' she said. → She said (that) she was tired. Zmieniamy też zaimki i określenia czasu i miejsca: today → that day, tomorrow → the next day, yesterday → the day before, here → there. Gdy treść jest wciąż aktualna, czasu nie trzeba cofać: He said he lives in York.

23.Pytania i polecenia w mowie zależnej

W pytaniu w mowie zależnej stosujemy szyk zdania oznajmującego, bez do/does/did i bez znaku zapytania. Pytania szczegółowe zaczynamy od słowa pytającego: 'Where do you live?' → She asked me where I lived. Pytania tak/nie - od if lub whether: 'Are you ready?' → He asked if I was ready. Polecenia i prośby: tell / ask + osoba + (not) to + bezokolicznik: 'Close the door.' → She told me to close the door. 'Don't be late.' → He asked us not to be late.

24.Czasowniki raportujące (reporting verbs)

Zamiast say i tell można użyć czasownika, który oddaje intencję mówiącego. Po agree, offer, promise, refuse, threaten stoi bezokolicznik z to: He promised to call me. Po advise, ask, invite, remind, warn stoi osoba + bezokolicznik z to: She reminded me to buy milk. They warned us not to swim there. Po suggest, admit, deny stoi forma -ing albo that: He suggested going to the cinema. She denied breaking the window. Say nie łączy się bezpośrednio z osobą (said to me), a tell - tak (told me).

25.can, could, be able to

Can wyraża umiejętność i możliwość w teraźniejszości (She can speak three languages), a także prośbę i pozwolenie (Can I open the window?). Could wyraża umiejętność w przeszłości (I could swim when I was five) i grzeczniejszą prośbę (Could you help me?). Be able to zastępuje can w czasach, w których can nie ma form: I'll be able to drive next year. I've never been able to sing. O jednorazowym udanym wysiłku w przeszłości mówimy was/were able to lub managed to: The fire spread quickly, but everyone was able to escape.

26.must, have to, mustn’t, needn’t

Must wyraża obowiązek wynikający z przekonania mówiącego albo z przepisu (I must call my grandma. Passengers must wear seat belts), a have to - obowiązek narzucony z zewnątrz (I have to wear a uniform at school); w przeszłości obu odpowiada had to. Mustn't oznacza zakaz: You mustn't use your phone during the test. Needn't i don't have to oznaczają brak konieczności: You needn't come if you're busy. Must wyraża też przypuszczenie graniczące z pewnością: She must be at home - the lights are on.

27.may, might, should, ought to

May i might wyrażają możliwość: It may rain later. She might be at the library (might zwykle oznacza mniejszą pewność). May służy też do grzecznego pytania o pozwolenie: May I come in? Should i ought to wyrażają radę i opinię o tym, co jest właściwe: You should see a doctor. You ought to apologise. Przeczenia to shouldn't i ought not to. Po ought stoi to, a po pozostałych czasownikach modalnych - bezokolicznik bez to (You should go, nie: You should to go).

28.Modal perfect: must have, can’t have, might have, should have, needn’t have

Czasownik modalny + have + III forma odnosi się do przeszłości. Must have - jesteśmy prawie pewni: She must have forgotten about the meeting. Can't have / couldn't have - uważamy, że coś było niemożliwe: He can't have seen me - I was hiding. Might have / may have / could have - coś było możliwe: They might have missed the bus. Should have - krytyka lub żal, że czegoś nie zrobiono: You should have told me earlier. Needn't have - zrobiliśmy coś niepotrzebnie: You needn't have bought flowers.

29.Gerund (forma -ing) po czasownikach i przyimkach

Formę -ing (gerund) stawiamy po czasownikach m.in. enjoy, avoid, mind, finish, suggest, keep, practise, can't stand: I enjoy reading. She avoided answering the question. Czasownik po przyimku ma zwykle formę -ing: She's good at drawing. Thank you for helping me. I'm interested in learning Japanese. I look forward to seeing you. Forma -ing może też być podmiotem zdania: Swimming is good for your health.

30.Bezokolicznik z to i bez to po czasownikach

Bezokolicznik z to stawiamy po czasownikach m.in. decide, refuse, want, hope, plan, agree, promise, manage, afford, offer: We decided to stay at home. He refused to answer. Bezokolicznik z to wyraża też cel (I went to the shop to buy bread) i stoi po wielu przymiotnikach (It's easy to learn). Bezokolicznik bez to stoi po czasownikach modalnych oraz po make i let: My mum made me tidy my room. They let us stay up late.

31.stop, remember, forget, try + -ing lub bezokolicznik

Te czasowniki zmieniają znaczenie zależnie od formy. Stop doing - przestać coś robić (He stopped eating sweets), stop to do - przerwać coś, żeby zrobić coś innego (He stopped to buy a newspaper). Remember / forget doing - pamiętać / zapomnieć coś, co już się zdarzyło (I remember meeting her), remember / forget to do - pamiętać / zapomnieć coś zrobić (Remember to lock the door. I forgot to call him). Try doing - wypróbować sposób (Try restarting the computer), try to do - starać się (I tried to open the jar, but I couldn't).

32.Zdania względne definiujące (who, which, that, whose, where, when)

Zdanie względne definiujące wskazuje, o kogo lub o co chodzi, i jest konieczne dla sensu; nie oddzielamy go przecinkami. Who i that odnoszą się do ludzi, which i that - do rzeczy i zwierząt, whose wyraża przynależność, where - miejsce, a when - czas: The girl who lives next door is my friend. The book which I bought is boring. That's the man whose car was stolen. This is the café where we met. I remember the day when we moved. Gdy zaimek jest dopełnieniem, można go opuścić: The book I bought is boring.

33.Zdania względne niedefiniujące

Zdanie względne niedefiniujące podaje dodatkową informację o osobie lub rzeczy, która jest już jasno określona; oddzielamy je przecinkami i można je usunąć bez utraty sensu: My brother, who lives in Leeds, is a doctor. Warsaw, which is the capital of Poland, lies on the Vistula. W takim zdaniu nie używamy that i nie opuszczamy zaimka. Mogą w nim stać także whose, where i when: Mr Smith, whose son is in my class, is a pilot.

34.Question tags

Question tag to krótkie pytanie na końcu zdania, którym prosimy o potwierdzenie. Po zdaniu twierdzącym stawiamy tag przeczący, a po przeczącym - twierdzący, z tym samym czasownikiem posiłkowym, modalnym albo be: You're French, aren't you? She can't swim, can she? Gdy w zdaniu w Present Simple lub Past Simple nie ma czasownika posiłkowego, używamy do/does/did: He plays football, doesn't he? You saw it, didn't you? Wyjątki: I'm late, aren't I? Let's go, shall we?

35.Pytania pośrednie (indirect questions)

Pytanie pośrednie zaczyna się od grzecznego wstępu, np. Could you tell me...?, Do you know...?, I wonder..., a dalej ma szyk zdania oznajmującego (podmiot przed czasownikiem) i nie ma w nim do/does/did: Where is the station? → Could you tell me where the station is? What time does the film start? → Do you know what time the film starts? Pytania tak/nie łączymy przez if lub whether: Is he at home? → Do you know if he is at home?

36.Przedimki a/an, the i brak przedimka

A/an stawiamy przed policzalnym rzeczownikiem w liczbie pojedynczej, gdy mówimy o czymś po raz pierwszy lub o czymś dowolnym, i przy zawodach (She's a nurse); an stoi przed samogłoską w wymowie: an hour, a university. The oznacza coś znanego, wspomnianego wcześniej lub jedynego (the sun, the best day) i stoi przed nazwami rzek, mórz, pasm górskich i niektórych państw: the Thames, the Alps, the USA. Bez przedimka mówimy o rzeczach w ogóle (Dogs are loyal. Water is important), o posiłkach i przy większości nazw państw i miast.

37.Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne, kwantyfikatory

Many, a few i few łączą się z rzeczownikami policzalnymi w liczbie mnogiej (many books, a few friends), a much, a little i little - z niepoliczalnymi (much time, a little milk). A lot of / lots of i plenty of (mnóstwo, aż nadto) pasują do obu rodzajów: a lot of people, plenty of water. A few i a little znaczą kilka, trochę, few i little - mało, za mało: I have a few friends here, so I'm not lonely. Few people came, so the party was boring. Much i many stoją głównie w pytaniach i przeczeniach.

38.Stopniowanie przymiotników i przysłówków

Krótkie przymiotniki dostają -er i -est (cheap - cheaper - the cheapest, big - bigger - the biggest, easy - easier - the easiest), a dłuższe - more i most (more expensive - the most expensive). Nieregularne: good - better - best, bad - worse - worst. Większość przysłówków na -ly stopniujemy przez more i most (more carefully), ale early - earlier - earliest, a fast i hard dostają -er i -est. Porównujemy przez than (taller than me) i as ... as (as tall as, not as tall as), a przed stopniem najwyższym stoi zwykle the.

39.the ... the ..., too, enough, so, such

The + stopień wyższy, the + stopień wyższy wyraża zależność między zmianami: The more you practise, the better you get. Zależność może też obejmować spadek: The more you practise, the fewer mistakes you make. Too stoi przed przymiotnikiem i znaczy zbyt (too cold to swim), a enough stoi po przymiotniku i przed rzeczownikiem (old enough, enough money). So stoi przed samym przymiotnikiem lub przysłówkiem (so tired, so quickly), a such (a/an) - przed przymiotnikiem z rzeczownikiem (such a nice day, such good people). Po obu może stać that + skutek: It was so cold that we stayed inside.

40.Przymiotniki na -ed i -ing, zaimki zwrotne i each other

Przymiotniki na -ed opisują, co ktoś czuje (I'm bored. She was surprised), a na -ing - jaka jest rzecz lub osoba, która wywołuje to uczucie (The film was boring. The news was surprising). Zaimki zwrotne (myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves) oznaczają, że czynność wraca do wykonawcy (He hurt himself) albo że ktoś zrobił coś sam (I made it myself). Each other wyraża wzajemność: Tom and Anna help each other (pomagają sobie nawzajem).