Podkarpacki Konkurs Języka Polskiego - wolność i wybór

1.Upadek pierwszych ludzi (Księga Rodzaju, rozdz. 3)

Opowiadanie z 3. rozdziału Księgi Rodzaju, pierwszej księgi Biblii, czytane w przekładzie Biblii Tysiąclecia. Pierwsi ludzie, Adam i Ewa (w tym rozdziale nazywani zwykle mężczyzną i niewiastą), żyją w ogrodzie Eden. Ulegają namowie węża i zjadają owoc z drzewa, z którego Bóg zakazał im jeść. Po złamaniu zakazu czują wstyd i ukrywają się, a zapytani przez Boga szukają wymówek. Bóg karze węża, kobietę i mężczyznę, a potem wygania ludzi z ogrodu i stawia straż przy drodze do drzewa życia.

2.Ogród Eden i drzewo poznania dobra i zła

Ogród Eden to raj, w którym Bóg umieścił człowieka, aby go uprawiał i doglądał. Rosły w nim drzewa rodzące smaczne owoce, a pośrodku drzewo życia oraz drzewo poznania dobra i zła. Ludzie mogli jeść owoce ze wszystkich drzew z wyjątkiem drzewa poznania dobra i zła - Bóg zapowiedział, że gdy z niego zjedzą, umrą. W rozmowie z wężem niewiasta nazywa je drzewem w środku ogrodu i mówi, że nie wolno go nawet dotykać. Zakaz jest jedynym ograniczeniem w raju, dlatego można go odczytać jako próbę wolności człowieka.

3.Wąż w Księdze Rodzaju

Wąż to najbardziej przebiegłe ze zwierząt lądowych stworzonych przez Boga. Zaczyna rozmowę z niewiastą od podchwytliwego pytania, czy Bóg zakazał jeść owoców ze wszystkich drzew ogrodu. Potem zaprzecza Bożej zapowiedzi: mówi, że ludzie na pewno nie umrą, i obiecuje, że po zjedzeniu owocu otworzą się im oczy i jak Bóg będą znali dobro i zło. Kusi więc półprawdą - ludzie rzeczywiście poznają dobro i zło, ale tracą raj. W tradycji chrześcijańskiej wąż bywa utożsamiany z szatanem.

4.Złamanie zakazu i wstyd pierwszych ludzi

Niewiasta spostrzegła, że owoce drzewa są dobre do jedzenia, miłe dla oczu i nadają się do zdobycia wiedzy. Zerwała owoc, skosztowała go i dała mężowi, który też zjadł. Wtedy otworzyły się im oczy i poznali, że są nadzy, więc z gałązek figowych zrobili sobie przepaski. Gdy usłyszeli kroki Boga przechadzającego się po ogrodzie, ukryli się wśród drzew. Wstyd i strach są pierwszymi skutkami grzechu: zamiast zaufania wobec Boga pojawia się chęć ukrycia. Biblia nie nazywa owocu jabłkiem - mówi tylko o owocu.

5.Wymówki Adama i Ewy

Gdy Bóg zawołał mężczyznę i zapytał, gdzie jest, ten przyznał, że ukrył się ze strachu, bo jest nagi. Zapytany, czy zjadł z zakazanego drzewa, zrzucił winę na niewiastę, którą Bóg postawił przy nim - obwinił więc pośrednio także samego Boga. Niewiasta z kolei odpowiedziała, że zwiódł ją wąż. Żadne z nich nie przyznało się wprost do winy. Wymówki można odczytać jako ucieczkę przed odpowiedzialnością za własny wybór: każdy wskazuje kogoś innego jako winnego.

6.Kara za nieposłuszeństwo w Rdz 3

Bóg przeklął węża: ma czołgać się na brzuchu i jeść proch, a między nim a niewiastą i ich potomstwem będzie nieprzyjaźń. Niewieście zapowiedział trud brzemienności, rodzenie dzieci w bólu i panowanie nad nią męża. Mężczyźnie zapowiedział, że ziemia z jego powodu będzie przeklęta i będzie mu rodzić ciernie i osty, a pożywienie zdobędzie w pocie oblicza, aż wróci do ziemi, z której został wzięty. Potem mężczyzna nadał żonie imię Ewa, a Bóg sporządził obojgu odzienie ze skór.

7.Wygnanie z raju

Bóg stwierdził, że człowiek stał się taki jak On, bo zna dobro i zło, i nie może teraz zerwać owocu z drzewa życia, aby żyć na wieki. Dlatego wydalił go z ogrodu Eden, aby uprawiał ziemię, z której został wzięty. Przed ogrodem postawił cherubów i połyskujące ostrze miecza, by strzegli drogi do drzewa życia. W dawniejszym przekładzie Jakuba Wujka strażnikami są cheruby i miecz płomienisty - stąd w kulturze obraz anioła z płomienistym mieczem przy bramie raju.

8.Grzech pierworodny

Grzech pierworodny to w nauce Kościoła pierwszy grzech ludzi - nieposłuszeństwo Adama i Ewy wobec Boga - oraz jego skutki, które według tej nauki dziedziczą wszyscy potomkowie. Samo określenie nie pada w Księdze Rodzaju. Z tą historią łączą się dwa motywy: raju utraconego, czyli szczęśliwego miejsca, do którego nie ma powrotu, i wolnej woli. Bóg nie odebrał ludziom możliwości złamania zakazu, więc opowieść można odczytać jako historię o wolności: człowiek może wybrać zło, ale ponosi skutki swojego wyboru.

9.Freski Michała Anioła na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej

Michał Anioł (Michelangelo Buonarroti), artysta renesansu, w latach 1508-1512 namalował na zlecenie papieża Juliusza II freski na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. Fresk to malowidło wykonywane farbami na świeżym, mokrym tynku. W pasie środkowym sklepienia znajduje się dziewięć historii z Księgi Rodzaju, m.in. Stworzenie Adama, Stworzenie Ewy oraz Grzech pierworodny i wygnanie z raju. Michał Anioł opracował kompozycję sklepienia i wykonał zasadniczą część malowideł, korzystając z pomocy asystentów.

10.„Grzech pierworodny i wygnanie z raju” - kompozycja fresku

Fresk Michała Anioła, nazywany też krótko „Wygnanie z raju”, ma układ dwudzielny: na jednym polu pokazuje dwie sceny, które w Biblii następują po sobie, więc widz ogląda jednocześnie przyczynę i skutek. Rozdziela je drzewo poznania dobra i zła, wokół którego owinął się wąż. Po lewej wąż podaje owoc Ewie, a Adam trzyma się gałęzi zakazanego drzewa. Po prawej anioł w czerwonej szacie kieruje miecz w stronę Adama i Ewy, którzy skuleni opuszczają raj, ze smutkiem i przerażeniem na twarzach.

11.Ciało i symbole na fresku „Wygnanie z raju”

Po lewej stronie fresku Adam i Ewa są nadzy, piękni i muskularni: Adam przypomina atletę, a Ewa leży, leniwie sięgając w stronę węża. Po prawej ci sami ludzie wyglądają na starszych, osłabionych i przerażonych. Kontrast można odczytać jako obraz kary - utraty doskonałości ciała, wstydu i zapowiedzi ciężkiej pracy. Wąż ma cechy kobiece: długie włosy i piersi. Drzewo po stronie raju ma zielone liście i owoce, a po stronie wygnania jest ich pozbawione, co bywa interpretowane jako znak śmierci.

12.Renesansowe cechy fresków Michała Anioła

Freski na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej, powstałe na początku XVI wieku, wyrażają pochwałę twórczej siły człowieka, piękno ludzkiego ciała i bogactwo życia duchowego. To idee typowe dla renesansu, który stawiał w centrum uwagi człowieka i jego możliwości. Michał Anioł przedstawia biblijne postacie jako nagie, doskonale zbudowane ciała. Na sklepieniu odszedł jednak od jednolitego przedstawiania przestrzeni według renesansowej perspektywy: postacie i sceny rozmieścił swobodnie wśród namalowanych detali architektonicznych.

13.Teatrzyk „Zielona Gęś”

Teatrzyk „Zielona Gęś” to cykl bardzo krótkich, żartobliwych scenek dramatycznych Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, publikowanych po II wojnie światowej w tygodniku „Przekrój”. Scenka ma zwykle budowę dramatu w miniaturze: zapowiedź, że Teatrzyk ma zaszczyt przedstawić utwór, listę osób („Występują”), kilka replik, didaskalia i słowo „Kurtyna” na końcu. Scenki łączą absurd, groteskę i parodię znanych dzieł, mitów czy historii biblijnych. Jedną z nich jest „Żarłoczna Ewa”, opatrzona datą 4 VIII 1946.

14.„Żarłoczna Ewa” - przebieg scenki

W scence Gałczyńskiego występują Wąż, Adam i Ewa. Wąż podaje Ewie jabłko na tacy i mówi, żeby je ugryzła i dała Adamowi. Adam głośno domaga się, żeby i jemu dano ugryźć, ale Ewa zjada całe jabłko. Wtedy Wąż pyta, co teraz będzie, a Adam stwierdza, że to niedobrze, bo cała Biblia na nic. Puentą jest myśl, że skoro Adam nie zjadł owocu, biblijna historia nie może się potoczyć tak, jak ją znamy. Didaskalia opisują zachowanie postaci, np. to, że Adam ryczy.

15.Groteska i absurd w „Żarłocznej Ewie”

Groteska to połączenie powagi i śmieszności, realizmu i fantastyki, które daje efekt dziwności. Absurd to sytuacja sprzeczna z logiką i zdrowym rozsądkiem. W „Żarłocznej Ewie” poważna biblijna scena kuszenia staje się komiczna: Wąż podaje jabłko na tacy jak kelner, Adam ryczy jak dziecko, a Ewa z łakomstwa zjada wszystko. Absurdalne jest też to, że postacie wiedzą, jak powinna przebiec historia, i martwią się, że Biblia się nie spełni. Humor wynika z zaskoczenia i krótkiej puenty.

16.Parodia

Parodia to utwór, który naśladuje znany tekst, gatunek albo styl i przerysowuje go, aby wywołać śmiech albo skłonić do refleksji. „Żarłoczna Ewa” parodiuje opowieść z 3. rozdziału Księgi Rodzaju: zachowuje postacie i owoc, ale zmienia przebieg zdarzeń - Ewa nie dzieli się owocem z Adamem. Scenkę można odczytać także jako żart o wolnym wyborze: nawet postać biblijna może postąpić inaczej, niż zapisano, i wtedy cały znany porządek historii traci sens.

17.„Czarnoksiężnik z Archipelagu” Ursuli K. Le Guin

Powieść fantasy amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin w przekładzie Stanisława Barańczaka, pierwsza część cyklu Ziemiomorze. Akcja toczy się w wymyślonym świecie wysp, nazywanym Archipelagiem albo Światomorzem, gdzie magia opiera się na znajomości prawdziwych imion rzeczy i istot. Powieść opowiada o dorastaniu młodego czarnoksiężnika Geda, zwanego Krogulcem: od dzieciństwa na wyspie Gont przez naukę na Roke po walkę z cieniem, który sam uwolnił. Głównym tematem jest droga od pychy do dojrzałości.

18.Ged (Krogulec) - dzieciństwo

Ged urodził się w wiosce Dziesięć Olch na wyspie Gont, słynącej z czarnoksiężników. Jako dziecko nosił imię Duny, nadane przez matkę, która zmarła, zanim skończył rok. Był synem kowala, chłopcem zapalczywym, hardym i pełnym gniewu. Pierwszych zaklęć nauczyła go ciotka, wiejska czarownica. Ponieważ przywoływał do siebie drapieżne ptaki, dzieci nazwały go Krogulcem - tak brzmi jego imię użytkowe. Gdy Kargowie napadli na wioskę, chłopiec ocalił ją zaklęciem tkania mgły.

19.Prawdziwe imię w świecie Ziemiomorza

W powieści każda rzecz i istota ma prawdziwe imię w Dawnej Mowie, języku smoków i najstarszej magii. Kto zna prawdziwe imię, ma władzę nad jego właścicielem, dlatego wyjawia się je tylko najbardziej zaufanym osobom, a na co dzień używa się imion użytkowych, takich jak Krogulec czy Vetch. Gdy chłopiec skończył trzynaście lat, odbył się obrzęd Przejścia: nagi przeszedł przez zimne źródła rzeki Ar, a na brzegu mag Ogion szepnął mu jego prawdziwe imię - Ged.

20.Ogion Milczący

Ogion Milczący to mag z Re Albi na wyspie Gont, pierwszy mistrz Geda; to on nadał mu prawdziwe imię. Jest małomówny, łagodny i cierpliwy: zamiast od razu uczyć zaklęć, uczy sztuki milczenia i obserwowania świata. Niecierpliwy Ged, chcąc zaimponować córce władcy Re Albi, zajrzał potajemnie do jego Ksiąg Wiedzy i odczytał zaklęcie przywołujące duchy zmarłych - wtedy pierwszy raz pojawił się przy nim cień. Ogion pozostawił mu potem wybór: zostać w Re Albi albo uczyć się na wyspie Roke.

21.Szkoła na Roke

Roke, zwana Wyspą Mędrców, to wyspa ze szkołą czarnoksiężników. Uczniów kształci Dziewięciu Mistrzów, m.in. Mistrz Przywołań, Mistrz Przemian, Mistrz Ziół i Mistrz Wiatrów, a wyspę chronią obwarowania, które nie dopuszczają złych istot. Na Roke mieszka też Arcymag - gdy Ged przybył na wyspę, był nim Nemmerle. Ged poznał tu rywala, dumnego Jaspera z wyspy Havnor, i przyjaciela, Vetcha. Szybko robił postępy, ale chciał być najlepszy i jak najprędzej zdobyć wielką moc.

22.Pycha Geda i jej skutki

Drażniony przez Jaspera Ged postanowił udowodnić swoją moc i nocą na Roke przywołał ducha Elfarran, pięknej pani z dawnych pieśni, zmarłej przed tysiącem lat. Zaklęcie rozdarło ciemność świata i przez wyrwę wydostał się czarny cień, który rzucił się na Geda i poranił go. Ratując go, Arcymag Nemmerle oddał życie, a nowym Arcymagiem został Gensher. Ged przez wiele tygodni wracał do zdrowia i odtąd miał twarz pokrytą bliznami. Gensher wyjaśnił mu, że do tego czynu przywiodły go pycha i nienawiść.

23.Cień w „Czarnoksiężniku z Archipelagu”

Cień to bezkształtna istota ciemności, której imienia długo nikt nie zna (w finale okazuje się, że nosi imię Ged), jedna z Mocy Przeciw-Życia, którą Ged uwolnił, przywołując ducha zmarłej. Wygląda jak czarne zwierzę bez głowy i twarzy, z łapami zakończonymi pazurami. Jest związany z Gedem i chce w niego wejść i nim zawładnąć - wtedy Ged stałby się gebbethem, kukiełką spełniającą wolę zła. Gensher mówi, że to cień jego buty i niewiedzy. Cień można odczytać jako ciemną stronę samego bohatera: jego pychę, gniew i lęk.

24.Vetch (Estarriol)

Vetch to przyjaciel Geda ze szkoły na Roke, pochodzący z wyspy Iffish na wschodzie Archipelagu. Jest pogodny, życzliwy i skromny; gdy cień rzucił się na Geda, jako jedyny pobiegł mu na pomoc. Opuszczając Roke, na znak przyjaźni i zaufania wyjawił Gedowi swoje prawdziwe imię - Estarriol, a Ged odwzajemnił się, wyznając, że ma na imię Ged. Później Vetch, już jako czarnoksiężnik na Iffish, wyruszył z Gedem w niebezpieczny pościg za cieniem na Morze Otwarte i był świadkiem jego zakończenia.

25.Smok z Pendor (Yevaud)

Na wyspie Pendor, w pobliżu wysp Low Torning, gdzie Ged był czarnoksiężnikiem, mieszkał stary smok Yevaud ze swoimi młodymi. Ged popłynął tam, aby uwolnić mieszkańców od zagrożenia, i zabił pięć młodych smoków. Odgadł, że smok z Pendor to ten sam, którego niegdyś przepędzono z Osskil, i poznał jego prawdziwe imię. Smok kusił go skarbem i obietnicą wyjawienia imienia cienia, lecz Ged odrzucił tę pokusę i zmusił go do przysięgi na własne imię, że ani on, ani jego synowie nie zjawią się na Archipelagu.

26.Pościg za cieniem

Po walce ze smokiem cień ścigał Geda coraz bliżej. Ged uciekał przez morze aż na Osskil, gdzie w Dworze Terrenon ledwie uniknął zguby z rąk Serret i jej męża Bendereska, a potem w postaci sokoła powrócił do Ogiona na Gont. Ogion poradził mu, by zawrócił: zamiast uciekać, ma ścigać to, co go ściga, bo ucieczka pozwala złu wybierać za niego drogę. Ged zmienił się więc ze ściganego w ścigającego. Na Iffish dołączył do niego Vetch i łodzią „Bystre Oko” popłynęli na wschód, na Morze Otwarte.

27.Zjednoczenie Geda z cieniem

Daleko na wschodzie, w miejscu, gdzie morze zamieniło się w suchy piasek, Ged stanął z cieniem twarzą w twarz. Wymówił imię cienia, a cień w tej samej chwili wypowiedział to samo słowo: Ged. Bohater objął swoje czarne ja i światło połączyło się z ciemnością. Vetch zrozumiał, że przyjaciel ani nie przegrał, ani nie zwyciężył: nazywając cień własnym imieniem, stał się całością i wolnym człowiekiem. Zakończenie można odczytać jako przyjęcie odpowiedzialności za swój czyn i przywrócenie równowagi świata.

28.„Ogrodnik” Czesława Miłosza

Wiersz Czesława Miłosza z tomu „To”, nawiązujący do opowieści o raju z Księgi Rodzaju. Składa się z dwuwersowych strof połączonych rymami parzystymi, często niedokładnymi. Najpierw ktoś opowiada o Adamie i Ewie oraz o siwobrodym ogrodniku, który dogląda drzew w słonecznej ziemi poza czasem. Potem głos zabiera sam ogrodnik i zwraca się do ludzi jak do swoich dzieci - jego zwroty do nich są apostrofami. Ogrodnika można odczytać jako Boga, który kocha ludzi i smuci się, widząc ich wybór.

29.Siwobrody ogrodnik

Siwobrody ogrodnik w wierszu Miłosza dogląda drzew w szczęśliwej ziemi oddanej Adamowi i Ewie. Na dni i wieki patrzy jak przez lunetę, więc wie, że jego dobrze zaczęte dzieło z winy poznania zmieni się w nienasycenie duszy i ranliwe ciało. Ostrzegł ludzi, choć wiedział, że to nie pomoże, bo byli już gotowi do drogi. Niewidoczny w listowiu, zasmucony, nie odbiera im wolności wyboru. Na końcu mówi, że Pismo prawdę mówi o jego ludzkiej twarzy - można to odczytać jako nawiązanie do stworzenia człowieka na obraz Boga.

30.Dzieje ludzkie i przemijanie w „Ogrodniku”

Ogrodnik widzi przyszłość ludzi po wyjściu z ogrodu: ognie i mosty, okręty i domy, samolot na nocnym niebie, łoża z baldachimami i pobojowisko - zarówno dzieła cywilizacji, jak i wojny. Widzi też śmierć: piach, w którym leży czaszka. Ludzie spieszą się do zakrywania ciała ubraniami i do odkrywania przyczyn i skutków. Słowa wroga ogrodnika, że ludzie staną się jako bogowie, nawiązują do obietnicy węża. Ludzie rzeczywiście stają się bogami, ale ułomnymi: sługami samolubnej miłości i zbrodni.

31.Ogród i natura w „Ogrodniku”

Ogród w wierszu to raj: słoneczna ziemia trwająca poza czasem, przeznaczona dla ludzi na wieczne szczęście. Gdy ludzie wybierają poznanie, wchodzą w czas, a więc w przemijanie i śmierć, a ogród zostaje zrujnowany. Ogrodnik ma jednak nadzieję, że po długiej drodze ogród zakwitnie od nowa, a ludzie wrócą lipową aleją przed ganek, gdzie na rabatkach pachną szałwia i tymianek. Swojska natura oznacza tu dom i bezpieczeństwo. Ogrodnik pyta też, czy trzeba było układać systemy wiedzy, zamiast mieszkać w baśni pod jego opieką.

32.Utopia (pojęcie)

Utopia to wyobrażenie idealnego miejsca lub ustroju, w którym wszystko jest doskonałe, ale którego w rzeczywistości nie ma i nie da się zbudować. Nazwa pochodzi od tytułu książki Tomasza Morusa z XVI wieku, opisującej idealne państwo na wymyślonej wyspie; utworzono ją z greckich słów oznaczających nie-miejsce. Dziś słowo utopia oznacza też marzenie niemożliwe do spełnienia. Opis utopii zwykle pokazuje świat bez konfliktów i niepewności, a pośrednio krytykuje rzeczywistość.

33.„Utopia” Wisławy Szymborskiej

Wiersz Wisławy Szymborskiej z tomu „Wielka liczba” (1976). Przedstawia wyspę, na której wszystko się wyjaśnia: można tu stanąć na gruncie dowodów, nie ma innych dróg niż droga dojścia, krzaki uginają się od odpowiedzi, a każde zwątpienie rozwiewa wiatr. Echo samo wyjaśnia tajemnice światów. Utwór jest napisany wierszem wolnym, bez regularnych rymów, a opis brzmi jak przewodnik po krainie. Wyspę można odczytać jako utopię wiedzy: miejsce całkowitej pewności, w którym nie ma tajemnic ani wątpliwości.

34.Krajobraz wyspy w „Utopii”

Drzewo Słusznego Domysłu (w wierszu pisane: drzewo Słusznego Domysłu) ma rozwikłane gałęzie, a obok rośnie proste drzewo Zrozumienia, przy źródle, które zwie się Ach Więc To Tak. Dalej leżą Dolina Oczywistości, jezioro Głębokiego Przekonania i jaskinia, w której leży sens, a nad doliną góruje Pewność Niewzruszona. Szymborska nadaje pojęciom z dziedziny myślenia nazwy geograficzne pisane wielką literą, więc abstrakcje zamieniają się w krajobraz. Można to odczytać jako alegorię świata, w którym każda wątpliwość ma gotową odpowiedź.

35.Bezludna wyspa w „Utopii” - puenta

Mimo swoich powabów wyspa jest bezludna. Na brzegach widać drobne ślady stóp, ale bez wyjątku zwrócone w stronę morza - jakby ludzie tylko stąd odchodzili i bezpowrotnie zanurzali się w głębinie. Wiersz kończy się krótkim, dwuznacznym wersem o tym, co w życiu jest nie do pojęcia. Puentę można odczytać tak, że człowiek nie wytrzymuje świata pełnej pewności i woli życie pełne tajemnic, ryzyka i wyborów. Wolność wymaga niepewności, a wyspa, na której wszystko jest jasne, nie zostawia miejsca na wybór.

36.Ironia w „Utopii”

Ironia to sposób mówienia, w którym prawdziwy sens wypowiedzi różni się od dosłownego, często z nutą drwiny lub dystansu. W „Utopii” Szymborska opisuje wyspę pewności z pozornym zachwytem, jak w przewodniku turystycznym, ale przesadna doskonałość nazw, takich jak Dolina Oczywistości czy Pewność Niewzruszona, budzi uśmiech i podejrzliwość. Ironiczne jest zwłaszcza zakończenie: idealne miejsce okazuje się puste, bo ludzie z niego odchodzą. Ironia pozwala poetce podważyć marzenie o świecie, w którym wszystko jest wiadome.

37.„Człowiek jest skazany na wolność” (Jean-Paul Sartre)

Słowa francuskiego filozofa i pisarza Jean-Paula Sartre’a, przedstawiciela egzystencjalizmu. Oznaczają, że człowiek nie może uciec od wolności: nie wybrał tego, że jest wolny, ale przez całe życie musi dokonywać wyborów, a nawet rezygnacja z wyboru też jest wyborem. Wolność łączy się więc z odpowiedzialnością - za swoje decyzje człowiek odpowiada sam i nie może zrzucić winy na innych, na los ani na okoliczności. Słowo „skazany” pokazuje, że wolność bywa nie tylko darem, ale też ciężarem.

38.Wolna wola, odpowiedzialność i bunt

Wolna wola to zdolność człowieka do samodzielnego wybierania między dobrem a złem. Odpowiedzialność to gotowość ponoszenia skutków własnych decyzji i przyznania się do nich. Bunt to sprzeciw wobec zakazu, władzy albo ustalonego porządku. W Księdze Rodzaju złamanie zakazu można odczytać jako bunt i nadużycie wolnej woli, a wymówki - jako ucieczkę od odpowiedzialności. Ged z powieści Le Guin z pychy nadużywa swojej mocy, ale dojrzewa, gdy sam staje do walki z cieniem i bierze odpowiedzialność za swój czyn.

39.Motyw raju utraconego w tekstach kultury

Raj utracony to obraz szczęśliwego miejsca, które człowiek traci z własnej winy i do którego nie może łatwo wrócić. W Księdze Rodzaju to ogród Eden, którego strzegą cheruby. Michał Anioł na jednym fresku zestawia raj z chwilą wygnania. Gałczyński parodiuje scenę kuszenia i pokazuje, że historia mogłaby się potoczyć inaczej. U Miłosza zrujnowany ogród ma kiedyś zakwitnąć od nowa. U Szymborskiej idealna wyspa jest bezludna, bo ludzie sami z niej odchodzą.

40.Ewa w różnych tekstach kultury

W Księdze Rodzaju niewiasta pierwsza ulega namowie węża i daje owoc mężowi; potem mężczyzna nadaje jej imię Ewa, bo stała się matką wszystkich żyjących. U Michała Anioła Ewa leży, leniwie sięgając w stronę węża podającego owoc, a w scenie wygnania jest skulona i przerażona. U Gałczyńskiego staje się żarłoczną Ewą, która zjada całe jabłko i nie dzieli się z Adamem. U Miłosza Adam i Ewa występują razem jako dzieci ogrodnika, które same wybierają drogę. Ewa łączy się zwykle z ciekawością, pokusą i wyborem.