Podkarpacki Konkurs Języka Polskiego - marzenia i lot

1.Richard Bach, „Mewa”

„Mewa” (oryg. „Jonathan Livingston Seagull”, wydawana też jako „Mewa Jonathan Livingston”) to nowela, czyli krótka opowieść amerykańskiego pisarza Richarda Bacha, wydana w 1970 r. z fotografiami Russella Munsona. Polski przekład Radosława Zubka ukazał się w 1995 r. Książka stała się wielkim bestsellerem wśród studentów w Stanach Zjednoczonych. Opowiada o młodej mewie, która zamiast walczyć o jedzenie chce doskonalić sztukę lotu. Odczytuje się ją jako opowieść o wolnej woli, odrzuceniu krępujących nakazów oraz sile dobroci i miłości.

2.Jonathan Livingston

Jonathan Livingston to tytułowy bohater „Mewy”: młoda mewa, która dopiero uczy się dobrze latać. Nie pociąga go zwyczajne życie mew, czyli szukanie jedzenia i hałaśliwa walka o łup. Najbardziej kocha naukę latania i dla niej znosi wysiłek, ból oraz niezrozumienie, a jego dziwne ćwiczenia niepokoją nawet rodziców. Jonathan jest wytrwały, ciekawy świata i odważny, a z czasem staje się też dobry i cierpliwy wobec innych. Bywa odczytywany jako symbol człowieka, który wierzy w swoje marzenie i nie godzi się na przeciętność.

3.Doskonalenie lotu w „Mewie”

Dla Jonathana lot nie jest tylko sposobem zdobywania pożywienia, lecz celem i sensem życia. Mewa ćwiczy wytrwale, mimo wysiłku i bólu, i osiąga coraz większe sukcesy. W nowym miejscu uczy się czegoś więcej niż samej techniki: zrozumienia, że doskonałość nie ma granic, i przezwyciężenia przekonania o ograniczeniach ciała, dzięki czemu może przemieszczać się w przestrzeni i czasie. Potem przekracza kolejny próg wtajemniczenia i poznaje znaczenie dobroci i miłości. Doskonalenie lotu można odczytać jako obraz pracy człowieka nad sobą, czyli drogi przez samodoskonalenie do wolności.

4.Stado w „Mewie”

Stado to społeczność mew, w której żyje Jonathan. Dla większości mew liczy się przede wszystkim jedzenie i walka o łup, a nie piękno lotu. Stado nie rozumie dążeń Jonathana: bohater zostaje publicznie okryty hańbą i wykluczony ze społeczności, czyli spotyka go wygnanie. Później każdego nowego ucznia Jonathana starsi kolejno wyklinają ze Stada, ale nie mogą powstrzymać rodzącej się wolności. Stado bywa odczytywane jako obraz społeczności, która boi się odmienności i zmusza jednostkę do życia według krępujących zasad.

5.Chiang

Chiang to stary, mądry nauczyciel, którego Jonathan spotyka po wygnaniu, wśród innych mew-odmieńców tworzących nowe Stado. Pod jego kierunkiem Jonathan uczy się rzeczy przekraczających zwykłe umiejętności: nie samej techniki latania, ale zrozumienia doskonałości i przezwyciężenia przekonania o własnych ograniczeniach. Kiedy to pojmuje, może przenosić się, dokąd chce, w przestrzeni i czasie. Chiang prowadzi go też ku zrozumieniu dobroci i miłości. W relacji Chianga i Jonathana widać motyw mistrza i ucznia: doświadczony przewodnik pomaga młodszemu odkryć jego możliwości.

6.Fletcher Lynd Seagull

Fletcher Lynd Seagull to młoda mewa, wygnana ze Stada, którą Jonathan zaczyna uczyć po swoim powrocie na Ziemię. Dołączają do niego kolejni uczniowie-wygnańcy. Dopiero później Jonathan wraz z uczniami wraca do dawnego Stada, by przekazywać wiedzę innym mewom. Przez postać Fletchera opowieść pokazuje, że Jonathan nie zatrzymuje swojej wiedzy dla siebie: z wygnańca staje się nauczycielem. Fletcher również podejmuje nauczanie, więc uczeń staje się mistrzem, a droga do wolności przechodzi na kolejne pokolenie.

7.„Mewa” jako przypowieść

Przypowieść (parabola) to krótki utwór, w którym prosta historia ma drugie, ukryte znaczenie i mówi o ogólnych prawdach dotyczących ludzkiego życia. „Mewę” można czytać w ten sposób: losy ptaka są obrazem losu człowieka, lot oznacza marzenia i rozwój, Stado - społeczność narzucającą swoje zasady, a nauczyciele i uczniowie - przekazywanie wiedzy i wartości. Książka bywa opisywana jako przesycona ideami buddyzmu i chrześcijaństwa. Jej przesłanie odczytuje się jako pochwałę wolnej woli, wolności i samodoskonalenia, dobroci i miłości.

8.Wanda Markowska, „Dedal i Ikar”

Wanda Markowska (1912-1999) była polską pisarką i tłumaczką; studiowała polonistykę i filologię klasyczną na Uniwersytecie Warszawskim. Przełożyła m.in. „Eneidę” Wergiliusza, a dla młodych czytelników opowiedziała prozą mity greckie i rzymskie, m.in. w zbiorach „Mity greckie” (1949) i „Mity Greków i Rzymian” (1968), z którego pochodzi „Dedal i Ikar”. Mit to dawna opowieść o bogach, herosach i niezwykłych ludziach, która wyjaśniała świat, pochodzenie nazw i zasady postępowania.

9.Dedal

Dedal to w mitologii greckiej wybitny rzemieślnik, budowniczy i wynalazca pochodzący z Aten, ojciec Ikara. Po ucieczce z Aten trafił na Kretę, którą rządził król Minos. Na życzenie króla zbudował labirynt, siedzibę Minotaura - potwora pół człowieka, pół byka. Minos nie chciał wypuścić Dedala z wyspy, a morze i ląd były pilnie strzeżone. Dedal wymyślił więc ucieczkę powietrzem i zbudował skrzydła dla siebie i dla syna. Bywa symbolem ludzkiej pomysłowości, talentu i rozwagi, a także ojcowskiej troski i bólu po stracie dziecka.

10.Kreta, król Minos i labirynt

Kreta to wyspa na Morzu Śródziemnym, którą według mitu władał król Minos. Dla niego Dedal zbudował labirynt: budowlę o tak splątanych korytarzach, że trudno było znaleźć z niej wyjście; mieszkał w niej Minotaur. Minos nie pozwalał Dedalowi opuścić wyspy, a jego straże pilnowały lądu i morza, więc Kreta stała się dla Dedala i Ikara więzieniem. Ucieczka była możliwa tylko powietrzem. Od tego mitu słowo labirynt oznacza dziś także plątaninę dróg albo sytuację, z której trudno znaleźć wyjście.

11.Skrzydła z piór i wosku. Przestroga ojca

Dedal zbudował skrzydła z ptasich piór spojonych woskiem, jedne dla siebie, drugie dla Ikara, i nauczył syna latać. Przed lotem dał mu przestrogę ojca: nie wolno lecieć zbyt wysoko, bo słońce roztopi wosk, ani, w szkolnej wersji mitu, zbyt nisko, bo wilgoć morza obciąży pióra. Najbezpieczniej było trzymać się środka drogi i lecieć za ojcem. Przestroga Dedala bywa odczytywana jako pochwała umiaru i rozwagi, a jej zlekceważenie - jako przyczyna tragedii młodego Ikara.

12.Ikar

Ikar to syn Dedala, który razem z ojcem uciekał z Krety na skrzydłach. Upojony lotem zapomniał o przestrodze ojca i wzbił się zbyt wysoko - lot zbyt blisko słońca roztopił wosk spajający pióra. Skrzydła się rozpadły, a upadek do morza zakończył jego życie. Ikar bywa symbolem młodzieńczej odwagi i marzenia o przekraczaniu granic, ale też lekkomyślności i nieposłuszeństwa. Jego historię odczytuje się dwojako: jako przestrogę przed brakiem umiaru albo jako pochwałę śmiałego marzenia, za które płaci się wysoką cenę.

13.Morze Ikaryjskie

Morze Ikaryjskie to część Morza Egejskiego, do której według mitu spadł Ikar; jego nazwa pochodzi od imienia chłopca. Mit podaje, że zrozpaczony Dedal krążył nad tym miejscem, aż ciało syna wypłynęło, a potem pochował je na wyspie nazwanej później Ikarią. W ten sposób mit wyjaśnia pochodzenie nazw geograficznych. Upadek Ikara do morza był często przedstawiany w sztuce, od greckiego malarstwa wazowego i fresków pompejańskich po czasy nowożytne, np. na obrazie „Pejzaż z upadkiem Ikara”.

14.Owidiusz

Owidiusz to rzymski poeta, który pisał po łacinie. Jest autorem „Przemian”, czyli „Metamorfoz”, tworzonych za panowania cesarza Oktawiana Augusta między 2 a 8 rokiem naszej ery. W poemacie wykorzystał mity greckie i rzymskie, a wzorował się na wcześniejszych poetach greckich i rzymskich. „Przemiany” stały się jednym z najważniejszych źródeł, z których późniejsi czytelnicy i artyści poznawali mitologię. Do mitu o Ikarze opisanego w „Metamorfozach” nawiązuje tytuł obrazu „Pejzaż z upadkiem Ikara”.

15.„Przemiany” („Metamorfozy”)

„Przemiany” (łac. „Metamorphoseon libri XV”) to rzymski poemat o przemianach: poemat epicki Owidiusza złożony z piętnastu ksiąg. Przedstawia stworzenie i historię świata za pomocą mitów greckich i rzymskich; poeta opowiada lub wspomina około 250 mitów z motywem przemiany, np. człowieka w roślinę lub zwierzę. Księgi I-V obejmują najdawniejsze mity, od chaosu przez potop i cztery wieki ludzkości, a od księgi XI zaczynają się mity trojańskie, italskie i rzymskie. Epizod o Dedalu i Ikarze znajduje się w księdze VIII.

16.Bruno Kiciński

Bruno Kiciński to polski poeta i tłumacz, autor przekładu poematu Owidiusza pod tytułem „Przemiany”. Przekład Brunona Kicińskiego, „poema w XV pieśniach z przypisami”, ukazał się w Warszawie w 1845 r. Wcześniej utwór przekładali na polski m.in. Jakub Żebrowski (1636) i Walerian Otfinowski (1638), a współcześnie Anna Kamieńska i Stanisław Stabryła („Metamorfozy”, 1995). Dlatego ten sam poemat znamy pod dwoma tytułami: „Przemiany” i „Metamorfozy”. Słowo metamorfoza pochodzi z greki i oznacza przemianę, przeobrażenie.

17.„Pejzaż z upadkiem Ikara”

„Pejzaż z upadkiem Ikara” (niderl. „De val van Icarus”) to obraz olejny na płótnie powszechnie przypisywany niderlandzkiemu malarzowi Pieterowi Brueglowi starszemu i datowany na około 1557 r. Ma wymiary 73,5 × 112 cm i znajduje się w Królewskich Muzeach Sztuk Pięknych w Brukseli. Tytuł nawiązuje do mitu o Ikarze z „Metamorfoz” Owidiusza. Kompozycja jest otwarta, barwy jasne i nasycone. Niezwykłe jest to, że tytułowego bohatera prawie nie widać, a płótno zajmuje rozległy krajobraz ze zwykłymi ludźmi przy pracy.

18.Atrybucja obrazu „Pejzaż z upadkiem Ikara”

Atrybucja to przypisanie dzieła konkretnemu twórcy. Obraz tradycyjnie przypisywano Pieterowi Brueglowi starszemu, ale w 1996 r. po badaniach technicznych jego autorstwo zakwestionowano. Według muzeum w Brukseli nie ma pewności, kto namalował płótno, choć kompozycja z całą pewnością pochodzi od Bruegla. Obraz nie jest sygnowany, brakuje też dokumentów i wzmianek historycznych na jego temat. Możliwe, że jest kopią zaginionego oryginału. Dlatego mówimy ostrożnie: obraz przypisywany Brueglowi.

19.Co przedstawia „Pejzaż z upadkiem Ikara”?

Na pierwszym planie, na wysokim brzegu morza, chłop orze pole; tylko ta postać oracza jest namalowana wyraźnie i indywidualnie. Nieco niżej pasterz pasie stado owiec, a nad samym brzegiem rybak łowi ryby. W głębi rozciąga się zatoka ze statkami płynącymi pod żaglami, na horyzoncie widać góry, a w oddali portowe miasto. Tytułowego Ikara prawie nie widać: z prawej strony u dołu z wody wystają tylko jego nogi, a na powierzchni unosi się kilka piór. Nikt z obecnych nie zauważa katastrofy.

20.Obojętność świata wobec tragedii jednostki

To najczęstsze odczytanie obrazu przypisywanego Brueglowi. Upadek Ikara przechodzi niezauważony: oracz, pasterz i rybak nie przerywają pracy, statek płynie dalej, a z bohatera mitu widać tylko nogi w wodzie. Malarz nawiązał do flamandzkich przysłów, według których oracz nie przerywa pracy z powodu czyjejś śmierci, a śmierci nic nie powstrzyma. Obraz odbiera się jako metaforę ludzkiego życia i nieuchronności śmierci. Według części krytyków jest też pochwałą prostej, ciężkiej pracy i przestrogą przed lekkomyślnymi czynami.

21.Nawiązania do „Pejzażu z upadkiem Ikara”

Obraz zainspirował wielu polskich twórców. Jarosław Iwaszkiewicz napisał opowiadanie „Ikar”, Stanisław Grochowiak - wiersz „Ikar” z tomu „Agresty”, Ernest Bryll - wiersz „Wciąż o Ikarach głoszą”, a Jacek Kaczmarski w 2000 r. - utwór „Upadek Ikara”. Motyw Ikara podejmowali też dawni malarze i graficy, m.in. Peter Paul Rubens i Hendrik Goltzius. Według biografa Bruegla, Feliksa Timmermansa, Ikar może być obrazem malarzy, którzy zamiast otaczającej ich codzienności malowali wyidealizowane sceny mitologiczne.

22.Nancy H. Kleinbaum, „Stowarzyszenie umarłych poetów”

„Stowarzyszenie umarłych poetów” (ang. „Dead Poets Society”) to powieść amerykańskiej pisarki Nancy H. Kleinbaum, napisana na podstawie scenariusza filmu Petera Weira z 1989 r. Polski przekład Pawła Laskowicza ukazał się w 1994 r. Narrator trzecioosobowy opowiada o uczniach Akademii Weltona i ich nauczycielu angielskiego Johnie Keatingu. Akcja toczy się w 1959 r., w roku setnej rocznicy założenia szkoły. Główne tematy to poezja, przyjaźń, marzenia, bunt wobec rodziców i szkolnego rygoru oraz odpowiedzialność za własne wybory.

23.Akademia Weltona

Akademia Weltona to prywatna szkoła dla chłopców położona wśród wzgórz Vermontu, w której toczy się akcja „Stowarzyszenia umarłych poetów”. W 1959 r. obchodzi setną rocznicę założenia. Jej cztery zasady, wypisane na sztandarach, to Tradycja, Honor, Dyscyplina i Doskonałość. Dyrektorem jest Gale Nolan. W szkole panuje rygor, uczniowie dostają nagany i surowe kary, a rodzice oczekują, że synowie dostaną się na najlepsze uczelnie, np. do Harvardu. Welton można odczytać jako obraz systemu, który ceni posłuszeństwo bardziej niż samodzielne myślenie.

24.John Keating

John Keating to nowy nauczyciel angielskiego w Akademii Weltona i jej dawny absolwent. Uczy niezwykle: wskakuje na biurko, by pokazać, że na świat trzeba patrzeć z różnych stron, każe wyrwać z podręczników wstęp o mierzeniu poezji, zachęca do szukania własnego głosu i odwagi bycia innym. Pozwala, by uczniowie mówili do niego „O, kapitanie mój, kapitanie!”, słowami Walta Whitmana z wiersza o Abrahamie Lincolnie. Dla chłopców staje się mistrzem i przewodnikiem, a po śmierci Neila dyrekcja obarcza go winą.

25.Carpe diem

Carpe diem to łacińskie wyrażenie znaczące „chwytaj dzień”. Na jednej z pierwszych lekcji Keating każe przeczytać wiersz o zrywaniu pąków róż, póki jeszcze można, a Meeks tłumaczy łaciński zwrot. Potem nauczyciel prowadzi chłopców do starych fotografii absolwentów: ci dawni uczniowie już nie żyją, więc trzeba korzystać z życia, dopóki trwa, i uczynić je niezwykłym. Hasło staje się dewizą chłopców: Neil postanawia grać w teatrze, a Knox dzwoni do Chris. Keating przestrzega jednak, że jest czas na śmiałość i czas na rozwagę.

26.Wstęp doktora Pritcharda

J. Evans Pritchard to autor wstępu „Zrozumieć poezję” w szkolnym podręczniku. Proponuje, by artyzm wiersza zaznaczyć na osi poziomej, a wagę tematu na osi pionowej; pole na wykresie ma być miarą wartości utworu. Keating nazywa to bzdurami i każe uczniom wyrwać tę stronę z podręczników i wrzucić do kosza, bo poezję trzeba przeżywać, a nie mierzyć. Na końcu powieści dyrektor Nolan, który przejmuje lekcje angielskiego, każe czytać właśnie ten wstęp i okazuje się, że wyrwano go ze wszystkich podręczników.

27.Stowarzyszenie Umarłych Poetów

Stowarzyszenie Umarłych Poetów to tajny klub, który Keating tworzył z kolegami, gdy sam uczył się w Weltonie. Neil znajduje ślad klubu w Księdze Pamiątkowej dawnego rocznika i namawia kolegów, by go odnowili. Chłopcy spotykają się nocą w grocie za strumykiem, koło wodospadu. Każde spotkanie otwiera formuła Henry'ego Davida Thoreau o pójściu do lasu, by wyssać wszystkie soki życia. Keating wspomina, że dawniej czytano tam Shelleya, Thoreau, Whitmana i własne wiersze; chłopcy też czytają wiersze, także własne. Należą do niego m.in. Neil, Todd, Knox, Charlie, Meeks, Pitts i Cameron.

28.Neil Perry

Neil Perry to zdolny i lubiany uczeń Weltona, współlokator Todda i pomysłodawca odnowienia Stowarzyszenia. Ojciec planuje mu przyszłość: Harvard i zawód lekarza, a nawet decyduje o jego zajęciach pozalekcyjnych. Zainspirowany hasłem carpe diem Neil po raz pierwszy wie, czego naprawdę chce: grać w teatrze i zostać aktorem. Bez zgody ojca zgłasza się na przesłuchanie i dostaje rolę Puka w „Śnie nocy letniej” Szekspira, wystawianym w szkole Henley Hall. Na scenie jest szczęśliwy, a widzowie podziwiają jego talent.

29.Konflikt Neila z ojcem

Pan Perry wymaga od syna posłuszeństwa i nie pyta o jego marzenia. Neil boi się szczerej rozmowy, więc gra w przedstawieniu potajemnie. Keating radzi mu, by powiedział ojcu, jaki naprawdę jest, ale Neil okłamuje nauczyciela, że ojciec się zgodził. Pan Perry przychodzi na przedstawienie, zabiera syna do domu i oznajmia, że wypisze go z Weltona i przeniesie do Akademii Wojskowej Bradena, a potem Neil pójdzie do Harvardu i zostanie lekarzem. Tej nocy zrozpaczony Neil odbiera sobie życie.

30.Todd Anderson

Todd Anderson to nowy, bardzo nieśmiały uczeń, który przenosi się do Weltona ze szkoły w Balincrest. Żyje w cieniu starszego brata Jeffreya, prymusa Akademii, i czuje, że rodzice kochają brata bardziej niż jego. Mieszka w pokoju z Neilem. Keating każe mu wydać barbarzyński okrzyk z wiersza Walta Whitmana i Todd po raz pierwszy wyraża siebie, a później czyta na spotkaniu Stowarzyszenia własny wiersz. Bardzo przeżywa śmierć przyjaciela, a w finale pierwszy staje na ławce przed odchodzącym Keatingiem.

31.Knox Overstreet i Charlie Dalton

Knox Overstreet zakochuje się w Chris Noel, dziewczynie Cheta Danburry'ego. Pod wpływem hasła carpe diem dzwoni do niej, potem przychodzi do jej szkoły z kwiatami i czyta jej swój wiersz; w końcu Chris idzie z nim na przedstawienie z udziałem Neila. Charlie Dalton to najbardziej zuchwały członek Stowarzyszenia: każe się nazywać Nuwanda, podkłada do szkolnej gazetki artykuł żądający przyjęcia dziewcząt do Weltona i na apelu żartuje, że dzwoni Bóg. Nolan surowo go karze, a Keating mówi mu, że jest czas na śmiałość i czas na rozwagę.

32.Finał powieści „Stowarzyszenie umarłych poetów”

Po śmierci Neila dyrektor Nolan wszczyna dochodzenie, a szkoła szuka winnego. Cameron donosi na kolegów i wyjawia sprawę Stowarzyszenia, za co Charlie go uderza. Dyrekcja zmusza uczniów do podpisania oświadczenia obciążającego Keatinga; Todd odmawia podpisu, a nauczyciel traci pracę. Gdy Keating przychodzi do klasy po swoje rzeczy, Todd woła „O, kapitanie mój, kapitanie!” i staje na ławce, a za nim Knox, Meeks, Pitts i kolejni chłopcy. Ten gest jest ostatnim hołdem dla nauczyciela, który nauczył ich samodzielnego myślenia i miłości do poezji.

33.Film „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (1989)

„Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (ang. „Dead Poets Society”) to amerykański dramat obyczajowy z 1989 r. w reżyserii Petera Weira, trwający 126 minut. Scenariusz napisał Tom Schulman, a film otrzymał Oscara za scenariusz oryginalny. Muzykę skomponował Maurice Jarre, a zdjęcia zrobił John Seale. Polska premiera odbyła się 7 października 1990 r. Na podstawie scenariusza tego filmu Nancy H. Kleinbaum napisała powieść o tym samym tytule, więc to książka powstała po filmie, a nie odwrotnie.

34.Obsada filmu Petera Weira

W roli Johna Keatinga w filmie Petera Weira wystąpił Robin Williams. Neila Perry'ego zagrał Robert Sean Leonard, Todda Andersona - Ethan Hawke, Knoxa Overstreeta - Josh Charles, a Charliego Daltona - Gale Hansen. Pana Perry'ego, surowego ojca Neila, zagrał Kurtwood Smith, a dyrektora Nolana - Norman Lloyd. W filmie, tak jak w powieści, Neil występuje wbrew zakazowi ojca w „Śnie nocy letniej” Szekspira, a ojciec chce go potem przenieść do akademii wojskowej.

35.Poezja w filmie „Stowarzyszenie Umarłych Poetów”

Akcja filmu zaczyna się jesienią 1959 r. w Akademii Weltona w stanie Vermont. Pojawiają się w nim fragmenty poezji m.in. Walta Whitmana, Alfreda Tennysona, Johna Keatsa, George'a Gordona Byrona, Abrahama Cowleya, Roberta Herricka i Roberta Frosta. Szczególne znaczenie ma wiersz Whitmana „O Captain! My Captain!”: Keating chce, by nazywano go kapitanem, i tymi słowami żegnają go uczniowie, gdy po śmierci Neila zostaje oskarżony przez dyrekcję i usunięty z pracy. Wiersz Frosta „The Road Not Taken” mówi o wyborze drogi.

36.„Przyszłość należy do tych, którzy wierzą w piękno swych marzeń”

Autorką tych słów jest Eleanor Roosevelt, amerykańska działaczka społeczna, żona prezydenta Stanów Zjednoczonych Franklina D. Roosevelta. Motto mówi, że przyszłość zdobywają ci, którzy wierzą w swoje marzenia i dla nich działają. Można je odnieść do Jonathana, który wbrew Stadu doskonali lot, do chłopców z Weltona, którzy pod wpływem Keatinga zaczynają spełniać swoje pragnienia, oraz do Dedala i Ikara, którzy urzeczywistniają odwieczne marzenie człowieka o lataniu. Teksty pokazują też, że marzenie bywa okupione wysoką ceną.

37.Motyw lotu

Lot w omawianych tekstach kultury oznacza więcej niż poruszanie się w powietrzu: bywa symbolem marzeń, wolności i przekraczania ludzkich ograniczeń. W micie o Dedalu i Ikarze lot jest ucieczką z niewoli na Krecie, ale kończy się śmiercią syna. W „Mewie” lot to sens życia Jonathana i droga do samodoskonalenia. Na obrazie „Pejzaż z upadkiem Ikara” z lotu zostaje tylko upadek, którego nikt nie zauważa. Porównanie tych dzieł pokazuje dwie strony marzenia: wzlot oraz możliwą klęskę, gdy zabraknie rozwagi.

38.Motyw buntu

Omawiane historie łączy bohater, który przeciwstawia się ograniczeniom. Jonathan sprzeciwia się zasadom Stada i zostaje wygnany. Ikar lekceważy przestrogę ojca. Neil buntuje się przeciw ojcu, który decyduje o jego przyszłości, a chłopcy ze Stowarzyszenia - przeciw rygorowi Weltona. Bunt może być twórczy, gdy prowadzi do poznania siebie i wolności, ale może też skończyć się tragicznie, gdy zabraknie rozmowy, rozwagi albo wsparcia dorosłych. Takie zestawienie to odczytanie, które pozwala porównać różne teksty kultury.

39.Mistrz i uczeń

W omawianych tekstach ważna jest relacja nauczyciela i ucznia. Chiang uczy Jonathana wiary w jego możliwości, a Jonathan sam staje się nauczycielem Fletchera i innych młodych mew. John Keating budzi w uczniach Weltona miłość do poezji i samodzielne myślenie, a oni oddają mu hołd, stając na ławkach. Dedal, ojciec i wynalazca, uczy Ikara latać i przestrzega go przed niebezpieczeństwem. Relacja ta pomaga uczniowi się rozwijać, ale pokazuje też, że nauczyciel nie zawsze może uchronić go przed złym wyborem.

40.Cena marzeń

Teksty pokazują, że spełnianie marzeń wymaga odwagi i bywa kosztowne. Jonathan płaci samotnością i wygnaniem, ale zdobywa wolność. Ikar płaci życiem za zbyt wysoki lot, a na obrazie przypisywanym Brueglowi jego śmierć nie przerywa pracy oracza, pasterza ani rybaka. Śmierć Neila pokazuje dramat chłopca, który nie umiał porozmawiać z ojcem i nie znalazł wsparcia, a szkoła zamiast zrozumieć jego tragedię szuka winnego. Utwory można odczytać jako przestrogę: marzenie potrzebuje rozwagi, rozmowy i obecności innych ludzi.