Świętokrzyski Konkurs z Języka Polskiego - nauka o języku i ortografia

1.Podmiot

Podmiot nazywa wykonawcę czynności albo to, o czym mówi orzeczenie; odpowiada na pytanie kto? co?. Podmiot gramatyczny stoi w mianowniku (Kot śpi). Podmiot logiczny stoi w dopełniaczu i występuje przy wyrazach typu ubyło, przybyło, brakuje (Ubyło wody. Brakuje chleba). Podmiot domyślny nie pada w zdaniu, ale wskazuje go forma orzeczenia (Czytam). Podmiot szeregowy tworzy kilka wyrazów (Ola i Ela tańczą). Zdanie bezpodmiotowe nie ma podmiotu (Grzmi. Zrobiono porządek).

2.Orzeczenie

Orzeczenie mówi, co robi podmiot, co się z nim dzieje albo w jakim jest stanie. Orzeczenie czasownikowe to osobowa forma czasownika (Ania pisze, Ania napisałaby) albo forma bezosobowa na -no, -to (Zbudowano most). Orzeczenie imienne składa się z łącznika (być, zostać, stać się) i orzecznika, którym jest zwykle rzeczownik, przymiotnik albo imiesłów (Tata jest lekarzem. Niebo było pochmurne).

3.Dopełnienie, przydawka i okolicznik

To określenia w zdaniu. Dopełnienie określa czasownik i odpowiada na pytania przypadków zależnych, czyli wszystkich poza mianownikiem i wołaczem (czytam co? książkę; pomagam komu? bratu). Przydawka określa rzeczownik i odpowiada na pytania jaki? który? czyj? ile? (nowy rower, drugi dzień, mój dom, dom dziadka). Okolicznik określa czasownik i podaje okoliczności: miejsce (gdzie?), czas (kiedy?), sposób (jak?), przyczynę (dlaczego?), cel (po co?), np. Wczoraj szybko pobiegł do domu.

4.Zdanie pojedyncze i równoważnik zdania

Zdanie pojedyncze zawiera jedno orzeczenie. Nierozwinięte składa się tylko z podmiotu i orzeczenia (Pies szczeka) albo z samego orzeczenia (Czytam), rozwinięte ma też określenia (Mały pies głośno szczeka). Równoważnik zdania to wypowiedzenie bez osobowej formy czasownika; przekształcamy go w zdanie, dodając orzeczenie (Cisza w klasie! → W klasie panuje cisza.; Po lekcjach trening. → Po lekcjach mamy trening.). Wypowiedzenie złożone z samego wykrzyknika (Ach! Hej!) to wykrzyknienie, a nie równoważnik zdania.

5.Wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące

To podział wypowiedzeń ze względu na cel. Oznajmujące informuje o czymś i kończy się kropką (Jutro jedziemy nad morze.). Pytające służy do uzyskania informacji i kończy się znakiem zapytania; często zaczyna się od czy albo od zaimka pytającego (Czy jutro jedziemy? Kiedy jedziemy?). Rozkazujące wyraża polecenie, prośbę lub zakaz, często z czasownikiem w trybie rozkazującym, i kończy się wykrzyknikiem albo kropką (Zamknij okno! Proszę usiąść.). Wypowiedzenie wyrażające silne uczucia nazywamy wykrzyknikowym (Jak tu pięknie!).

6.Części mowy odmienne

Odmienne części mowy zmieniają formę. Czasownik nazywa czynności i stany i odmienia się przez osoby, liczby, czasy, tryby i rodzaje (koniugacja). Rzeczownik nazywa osoby, rzeczy, zwierzęta i zjawiska i odmienia się przez przypadki i liczby (deklinacja). Przymiotnik nazywa cechy i odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje. Liczebnik określa liczbę lub kolejność (pięć, piąty) i odmienia się głównie przez przypadki. Zaimek wskazuje osoby, rzeczy, cechy lub liczby, nie nazywając ich (ja, ten, taki, tyle); większość zaimków się odmienia.

7.Części mowy nieodmienne

Nieodmienne części mowy nie zmieniają formy. Przysłówek określa czasownik, przymiotnik lub inny przysłówek i odpowiada na pytania jak? gdzie? kiedy? (szybko, tutaj, wczoraj, bardzo); wiele przysłówków się stopniuje. Przyimek łączy się z rzeczownikiem lub zaimkiem w wyrażenie przyimkowe (na stole, przed domem, ze mną). Spójnik łączy wyrazy i zdania (i, lub, ale, że, ponieważ). Partykuła nadaje wypowiedzi zabarwienie lub tworzy formy (nie, czy, niech, -by, tylko). Wykrzyknik wyraża uczucia, wołanie lub naśladuje dźwięki (ach, hej, bum).

8.Kategorie fleksyjne czasownika

Czasownik odmienia się przez osobę (1., 2., 3.), liczbę (pojedynczą, mnogą), czas (przeszły, teraźniejszy, przyszły), tryb (oznajmujący, przypuszczający, rozkazujący) i rodzaj (np. w czasie przeszłym: czytał, czytała, czytało). Czas wyróżniamy tylko w trybie oznajmującym. Czasowniki przechodnie mają też stronę: czynną, gdy podmiot wykonuje czynność (Kot złapał mysz), i bierną, gdy podmiot jej podlega (Mysz została złapana przez kota). Odmianę czasownika nazywamy koniugacją.

9.Przypadki, liczba i rodzaj

Rzeczownik, przymiotnik, liczebnik i większość zaimków odmieniają się przez przypadki (deklinacja). Przypadków jest siedem: mianownik (kto? co?), dopełniacz (kogo? czego?), celownik (komu? czemu?), biernik (kogo? co?), narzędnik (kim? czym?), miejscownik (o kim? o czym?) i wołacz (o!). Liczba bywa pojedyncza lub mnoga. Rzeczownik ma zwykle stały rodzaj: męski, żeński albo nijaki (stół, ława, krzesło), a w liczbie mnogiej formy męskoosobowe i niemęskoosobowe (ci chłopcy, te dziewczynki). Przymiotnik dostosowuje rodzaj, liczbę i przypadek do rzeczownika.

10.Aspekt dokonany i niedokonany

Aspekt mówi, jak czasownik przedstawia czynność. Czasownik dokonany przedstawia czynność jako zakończoną albo taką, która zostanie zakończona (napisać, przeczytał, zrobię); nie ma czasu teraźniejszego, a czas przyszły ma prosty (napiszę). Czasownik niedokonany przedstawia czynność w trakcie trwania, bez zaznaczenia końca, albo powtarzaną (pisać, czytał, czytam); ma czas teraźniejszy i czas przyszły złożony (będę pisać, będę pisał). Pary aspektowe tworzy się m.in. przedrostkiem (pisać - napisać) lub przyrostkiem (kupić - kupować).

11.Bezosobowe formy czasownika

Formy bezosobowe nie wskazują wykonawcy czynności. Należą do nich formy zakończone na -no i -to (zrobiono, umyto, napisano), które pełnią funkcję orzeczenia w zdaniu bez podmiotu (Otwarto nowy sklep). Czynność bez wykonawcy wyrażają też konstrukcje z się (Mówi się o tym od dawna. Tu się nie pali). Przeczenie „nie” z formami na -no, -to piszemy rozdzielnie (nie znaleziono). Nieosobową formą czasownika jest również bezokolicznik (czytać, piec).

12.Związek frazeologiczny

Związek frazeologiczny to utrwalone połączenie wyrazów, którego znaczenie zwykle nie wynika wprost ze znaczeń składników; nie wolno w nim dowolnie wymieniać wyrazów. Wyrażenie nie ma czasownika (biały kruk - rzadkość, słomiany zapał - zapał, który szybko mija). Zwrot ma czasownik (wziąć nogi za pas - uciec, mieć węża w kieszeni - być skąpym). Fraza ma postać zdania lub równoważnika (Kości zostały rzucone - decyzja zapadła). Błędem jest zmiana składnika, np. wziąć nogi pod pas.

13.Wymiana głosek w wyrazach pokrewnych i w odmianie

Pisownię wielu wyrazów sprawdzamy, szukając wymiany głosek w odmianie lub w wyrazach pokrewnych. Ó piszemy, gdy wymienia się na o, e lub a (stół - stoły, przyjaciółka - przyjaciel, wrócić - wracać). Rz piszemy, gdy wymienia się na r (o górze - góra). Ż piszemy, gdy wymienia się na g, dz, h, z, ź lub s (odważny - odwaga, mosiężny - mosiądz, drużyna - druh, wożę - wozić, obrażać - obraźliwy, bliżej - bliski). Ą wymienia się z ę (dąb - dęby), a spółgłoskę na końcu wyrazu sprawdza odmiana (chleb - chleba).

14.Pisownia „nie” z częściami mowy

Łącznie: z rzeczownikami (niepokój), z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi w każdym stopniu (niemiły, niemilszy, nienajmilszy, nienajlepiej) i z imiesłowami odmiennymi (niezamknięty, niepalący) - od 2026 r. bez względu na znaczenie. Rozdzielnie: z czasownikami (nie chcę), imiesłowami przysłówkowymi (nie wiedząc), formami na -no, -to (nie znaleziono), liczebnikami, zaimkami i wyrazami można, trzeba, warto, wolno. Rozdzielnie także przy przeciwstawieniu (nie mały, ale duży) i po bynajmniej, wcale (wcale nie łatwy). Łącznie m.in. niepokoić, nienawidzić.

15.Wielka i mała litera: nazwy własne i pospolite

Wielką literą piszemy nazwy własne: imiona, nazwiska i przydomki (Bolesław Chrobry), nazwy geograficzne i państw (Wisła, Polska), nazwy mieszkańców kontynentów, krajów i regionów (Europejczyk, Polak, Ślązak), od 2026 r. także mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi (Krakowianin), nazwy świąt (Boże Narodzenie) i pierwszy wyraz tytułu (Opowieść wigilijna). Małą literą piszemy nazwy pospolite, nazwy dni tygodnia i miesięcy (poniedziałek, maj) oraz przymiotniki od nazw geograficznych (polski, krakowski) i od nazw osobowych (dramat szekspirowski).

16.Związki wyrazów w zdaniu

Związek główny tworzą podmiot i orzeczenie (Kot śpi). W związkach pobocznych wyraz określający łączy się z określanym. Związek zgody: wyraz określający przyjmuje tę samą formę (przypadek, liczbę, rodzaj) co określany (zielony las, w zielonym lesie). Związek rządu: wyraz nadrzędny wymaga stałego przypadku, który się nie zmienia, gdy nadrzędny się odmienia (czytam książkę, czytali książkę; boję się burzy). Związek przynależności: wyraz określający jest nieodmienny i tylko przylega do określanego (biegnie szybko, bardzo ładny).

17.Zdanie złożone współrzędnie

Zdanie złożone współrzędnie składa się ze zdań składowych równorzędnych: żadne nie określa drugiego. Łączne - czynności zachodzą razem lub po kolei (i, oraz, a). Rozłączne - treści się wykluczają (lub, albo, czy). Przeciwstawne - treści się przeciwstawiają (ale, lecz, a, jednak). Wynikowe - drugie zdanie wynika z pierwszego (więc, zatem, dlatego). Przecinek stawiamy przed spójnikami przeciwstawnymi i wynikowymi (Uczyłem się, więc zdałem), a przed pojedynczymi i, oraz, lub, albo zwykle go nie ma.

18.Zdanie złożone podrzędnie

W zdaniu złożonym podrzędnie zdanie podrzędne określa nadrzędne i odpowiada na pytanie od niego zadane. Typy: podmiotowe (Kto pyta, nie błądzi.), orzecznikowe (Był taki, jakim go zapamiętałam.), dopełnieniowe (Wiem, że przyjdziesz.), przydawkowe (Kupiłem książkę, o której mówiłeś.) i okolicznikowe - m.in. czasu, miejsca, sposobu, przyczyny, celu, warunku (Wyjdę, gdy przestanie padać.). Zdanie podrzędne zaczyna się zwykle od spójnika lub zaimka (że, bo, gdy, który, kto) i oddzielamy je przecinkiem.

19.Wykres zdania złożonego

Wykres pokazuje zdania składowe i zależności między nimi; każde zdanie składowe ma jedno orzeczenie i swój numer. Zdania współrzędne rysujemy na jednej wysokości i łączymy poziomą linią, przy której zapisujemy spójnik. Zdanie podrzędne rysujemy niżej niż nadrzędne i łączymy je linią z pytaniem, które nadrzędne zadaje podrzędnemu (Wiem - co? - że przyjdziesz). Wypowiedzenie wielokrotnie złożone ma co najmniej trzy zdania składowe, połączone współrzędnie, podrzędnie albo na oba sposoby.

20.Imiesłowy i imiesłowowy równoważnik zdania

Imiesłowy to formy czasownika z cechami przymiotnika lub przysłówka. Przymiotnikowe się odmieniają: czynny na -ący (czytający) i bierny na -ny, -ty, -ony (pisany, umyty, zrobiony). Przysłówkowe są nieodmienne: współczesny na -ąc (czytając) i uprzedni na -łszy, -wszy (zjadłszy, przeczytawszy). Imiesłowowy równoważnik zdania zawiera imiesłów przysłówkowy zamiast orzeczenia; oddzielamy go przecinkiem, a wykonawca obu czynności musi być ten sam (Wracając do domu, spotkałem kolegę. → Gdy wracałem do domu, spotkałem kolegę.).

21.Przecinek

Przecinek oddziela zdania składowe w zdaniu złożonym, np. przed że, bo, który, gdy, ale, więc (Wiem, że zdążysz). Oddziela też wyrazy wyliczane bez spójnika (jabłka, gruszki, śliwki), wołacz (Basiu, chodź tutaj), wtrącenia, imiesłowowy równoważnik zdania i wykrzyknik od reszty zdania (Och, jak zimno!). Zwykle nie stawiamy go przed pojedynczymi spójnikami i, oraz, lub, albo, gdy łączą wyrazy lub zdania równorzędne, ale stawiamy go przed spójnikiem powtórzonym (i to, i tamto).

22.Kropka, znak zapytania, wykrzyknik, dwukropek, cudzysłów i nawias

Kropka kończy wypowiedzenie oznajmujące i stoi po niektórych skrótach (np., ul.). Znak zapytania kończy pytanie, a wykrzyknik - rozkaz, wołanie lub wypowiedzenie wyrażające silne uczucia. Dwukropek zapowiada wyliczenie, wyjaśnienie lub przytoczenie (Kupiłam trzy rzeczy: mleko, chleb i masło). Cudzysłów obejmuje przytoczone słowa, tytuły i wyrazy użyte w przenośni lub ironicznie. Nawias zawiera dopowiedzenia i wyjaśnienia. Przytoczenie po dwukropku zaczynamy wielką literą, a kropkę stawiamy po cudzysłowie: Mama powiedziała: „Wróć przed zmrokiem”.

23.Mowa zależna, niezależna i pozornie zależna

Mowa niezależna przytacza czyjeś słowa dosłownie: po dwukropku w cudzysłowie albo w dialogu po myślniku (Tomek powiedział: „Jestem głodny”.). Mowa zależna przekazuje treść słów w zdaniu podrzędnym, zwykle po że, czy, żeby, ze zmianą osoby (Tomek powiedział, że jest głodny.). Mowa pozornie zależna łączy obie: narrator przytacza myśli lub słowa bohatera bez cudzysłowu i bez czasownika wprowadzającego, w 3. osobie, ale z jego słownictwem, pytaniami i wykrzyknieniami (Ania spojrzała na zegar. Już ósma? Znowu się spóźni!).

24.Akt komunikacji językowej

Akt komunikacji to przekazanie informacji za pomocą języka. Jego składniki to: nadawca (kto mówi lub pisze), odbiorca (do kogo kieruje się wypowiedź), komunikat (sama wypowiedź), kod (język wspólny dla rozmówców), kanał (droga przekazu, np. fale dźwiękowe, pismo, telefon) i kontekst (sytuacja oraz wiedza wspólna rozmówców). Komunikację zaburzają m.in. szum (hałas, zakłócenia na linii), nieznajomość kodu (obcy język, niezrozumiałe słowa), brak wspólnego kontekstu i niejasny komunikat.

25.Wyraz podstawowy, wyraz pochodny i derywacja

Derywacja to tworzenie nowych wyrazów od wyrazów już istniejących. Wyraz podstawowy (motywujący) to ten, od którego tworzymy nowy wyraz, np. dom. Wyraz pochodny (derywat) powstaje od podstawowego, a jego znaczenie da się objaśnić za pomocą wyrazu podstawowego: domek to mały dom, piekarz to ten, kto piecze. Derywat tworzy się najczęściej, dodając do podstawy formant. Wyraz pochodny może być podstawą kolejnego wyrazu (dom - domek - domeczek).

26.Temat słowotwórczy i formant

Temat słowotwórczy to część wyrazu pochodnego wspólna z wyrazem podstawowym (dom-ek, piek-arz); w temacie mogą zachodzić oboczności (piec - piek-arz). Formant to element, za pomocą którego tworzymy wyraz pochodny. Formant przedrostkowy stoi przed tematem (pra-dziadek, prze-czytać), przyrostkowy - po temacie (dom-ek, ogrod-nik), przedrostkowo-przyrostkowy - przed nim i po nim (nad-brzeż-e). Przy formancie zerowym nie dodajemy przedrostka ani przyrostka; wyraz pochodny może mieć temat krótszy niż wyraz podstawowy (biegać - bieg).

27.Rodzina wyrazów, wyrazy pokrewne i rdzeń

Rodzina wyrazów to wszystkie wyrazy pokrewne, czyli spokrewnione znaczeniem i pochodzeniem, ze wspólnym rdzeniem, np. las, lasek, leśny, leśniczy, zalesić. Rdzeń to najmniejsza cząstka wspólna dla wszystkich wyrazów jednej rodziny, niosąca ich podstawowe znaczenie; w różnych wyrazach może mieć oboczne postacie (las - leś-ny, ręka - ręcz-ny). Wyrazy tylko podobne brzmieniem, ale o innym znaczeniu i pochodzeniu nie należą do rodziny (dom i domino).

28.Wyrazy złożone

Wyrazy złożone powstają z połączenia dwóch lub więcej wyrazów albo tematów. Złożenia łączą tematy za pomocą wrostka o, i lub y (dług-o-pis, gwiazd-o-zbiór, łam-i-główka). Zrosty to wyrazy powstałe ze zrośnięcia całych wyrazów bez wrostka, z zachowaniem ich form (Wielkanoc, dobranoc, Białystok). Zestawienia to połączenia osobnych wyrazów, które razem tworzą jedną nazwę (maszyna do szycia, kolej linowa).

29.Synonimy i antonimy

Synonimy to wyrazy o takim samym lub bardzo podobnym znaczeniu (mądry - inteligentny, szybko - prędko, hojny - szczodry). Pozwalają unikać powtórzeń, ale nie zawsze da się je wymienić w każdym kontekście. Antonimy to wyrazy o znaczeniu przeciwnym (wysoki - niski, kupić - sprzedać, dzień - noc, hojny - skąpy). Antonim bywa osobnym wyrazem albo powstaje przez dodanie przedrostka nie- (szczęśliwy - nieszczęśliwy).

30.Stopniowanie przymiotników i przysłówków

Stopniujemy przymiotniki i przysłówki, które nazywają cechę o różnym natężeniu; stopnie to równy, wyższy i najwyższy. Stopniowanie proste: przyrostek -szy, -ejszy (przy przysłówkach -ej) i przedrostek naj- (miły - milszy - najmilszy, mądry - mądrzejszy - najmądrzejszy, szybko - szybciej - najszybciej). Opisowe: bardziej, najbardziej albo mniej, najmniej (bardziej interesujący). Nieregularne: inny wyraz w stopniu wyższym (dobry - lepszy, zły - gorszy, duży - większy, mały - mniejszy, dobrze - lepiej, źle - gorzej). Nie stopniuje się np. drewniany.

31.Głoska, litera i sylaba

Głoska to najmniejszy dźwięk mowy, a litera - znak pisma. Jedną głoskę zapisuje się czasem kilkoma literami: dwuznakami ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz i trójznakiem dzi. Litera i przed samogłoską bywa tylko znakiem zmiękczenia: w wyrazie ciocia jest 6 liter, ale 4 głoski (ć, o, ć, a). Sylaba to część wyrazu z jedną samogłoską; ile samogłosek, tyle sylab (ma-te-ma-ty-ka ma 5 sylab). Na sylaby dzielimy wyraz przy przenoszeniu go do następnej linii.

32.Samogłoski i spółgłoski

Samogłoski ustne to a, e, i, o, u (ó), y, a nosowe - ą, ę. Pary spółgłosek dźwięcznych i bezdźwięcznych to: b - p, d - t, g - k, w - f, z - s, ż (zapisywane też rz) - sz, dz - c, dź - ć, dż - cz, ź - ś. Spółgłoski miękkie to m.in. ś, ź, ć, dź, ń, j. Występują też spółgłoski zmiękczone, np. p w wyrazie piasek i b w wyrazie biały. W wymowie spółgłoski się upodabniają: wstecznie (babka [bapka], prośba [proźba]) i postępowo (kwiat [kfiat]). Spółgłoska dźwięczna z parą bezdźwięczną traci dźwięczność na końcu wyrazu - to ubezdźwięcznienie w wygłosie (ząb [ząp], chleb [chlep]).

33.Akcent wyrazowy i wyjątki

W polszczyźnie akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca (ze-SZY-ty, na-u-CZY-ciel). Na trzecią sylabę od końca pada w: czasownikach w 1. i 2. osobie liczby mnogiej czasu przeszłego (BY-li-śmy, czy-TA-li-ście), trybie przypuszczającym w liczbie pojedynczej i w 3. osobie liczby mnogiej (ZRO-bił-bym, zro-BI-li-by), zapożyczeniach na -ika, -yka (ma-te-MA-ty-ka, FI-zy-ka), wyrazach typu u-ni-WER-sy-tet i liczebnikach typu CZTE-ry-sta, SIE-dem-set. Na czwartą od końca - w trybie przypuszczającym w 1. i 2. osobie liczby mnogiej (zro-BI-li-by-śmy).

34.Stylizacja językowa

Stylizacja to celowe nadanie tekstowi cech innej odmiany języka. Archaizacja naśladuje dawną polszczyznę (dawne wyrazy i formy, np. rzekł, waćpan). Dialektyzacja wprowadza cechy gwary (np. ino zamiast tylko). Kolokwializacja wprowadza język potoczny (fajny, kumpel). Stylizacja środowiskowa wprowadza słownictwo określonej grupy, np. zawodowej; jej odmianą jest stylizacja młodzieżowa (slang, np. spoko, ogarnąć). Groteska językowa łączy elementy niepasujące: deformuje wyrazy, tworzy dziwaczne neologizmy i absurdalne połączenia, by wywołać efekt dziwności i komizmu.

35.Ironia i komizm językowy

Ironia to wypowiedź, w której mówiący ma na myśli coś przeciwnego niż dosłowne znaczenie słów, zwykle po to, by skrytykować lub ośmieszyć (Pięknie się spisałeś! - do kogoś, kto wszystko zepsuł). Komizm językowy to śmieszność wynikająca z samych słów: gry słów, przejęzyczeń, błędów językowych postaci, zabawnych neologizmów, zderzenia stylu podniosłego z potocznym. Odróżniamy go od komizmu sytuacyjnego (zabawne zdarzenia) i komizmu postaci (zabawne cechy bohatera).

36.Przymiotniki od nazw osobowych (zasada od 2026 r.)

Od 1 stycznia 2026 r. przymiotniki utworzone od nazw osobowych piszemy małą literą, bez względu na to, czy odpowiadają na pytanie czyj?, czy jaki?: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie. Wybór małej lub wielkiej litery jest dozwolony tylko przy przymiotnikach od imion (rzadziej od nazwisk) zakończonych na -owy, -in (-yn), -ów: zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa.

37.Mieszkańcy miejscowości, egzemplarze wyrobów i komety (zasada od 2026 r.)

Od 1 stycznia 2026 r. wielką literą piszemy nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli oraz wsi: Warszawianin, Zgierzanin, Mokotowianin, Chochołowianin. Wielką literą piszemy nie tylko nazwy firm, marek i modeli wyrobów (samochód marki Ford), ale też pojedyncze egzemplarze tych wyrobów: Pod oknem zaparkował czerwony Ford. W nazwach komet wszystkie człony piszemy wielką literą: Kometa Halleya.

38.Nazwy obiektów przestrzeni publicznej (zasada od 2026 r.)

Od 1 stycznia 2026 r. w nazwach obiektów przestrzeni publicznej wielką literą piszemy stojący na początku wyraz: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz, np. Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Most Poniatowskiego, Cmentarz Rakowicki. Wyraz ulica nadal piszemy małą literą: ulica Józefa Piłsudskiego.

39.Nazwy lokali, nagród i odznaczeń (zasada od 2026 r.)

W nazwach lokali usługowych i gastronomicznych wszystkie człony piszemy wielką literą, oprócz przyimków i spójników: Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Apteka pod Orłem, Teatr Wielki. Tak samo piszemy nazwy orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, w których małą literą zostają też wyrazy typu imienia (skrót im.): Nagroda Nobla, Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa. Zapowiadanej zmiany dla nazw geograficznych nie wprowadzono: nadal cieśnina Bosfor, półwysep Hel.

40.Pisownia łączna, rozdzielna i z łącznikiem (zasady od 2026 r.)

Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy osobno po spójnikach (czy by nie pojechać), ale aby, żeby, gdyby, jakby, czyżby nadal łącznie. Pół piszemy osobno jako liczebnik (pół godziny), łącznie w wyrazach półzabawa, półnauka, półżartem, półserio, półspał, z łącznikiem w pół-Polka. Pary wyrazów: tuż-tuż, tuż, tuż lub tuż tuż. Przedrostki piszemy łącznie, a przed wielką literą z łącznikiem (arcy-Europejczyk); super-, mini-, eko- łącznie lub osobno (superpomysł, super pomysł). Niby-, quasi-: nibyartysta, quasinauka, ale niby-Polak.