Świętokrzyski Konkurs z Języka Polskiego - lektury etapu szkolnego

1.„Zemsta” Aleksandra Fredry jako komedia

„Zemsta” to komedia Aleksandra Fredry pisana wierszem, wystawiona po raz pierwszy w 1834 r. Akcja toczy się na wsi, w zamku podzielonym między dwóch sąsiadów - Cześnika i Rejenta. Komedia to utwór dramatyczny o zabawnej akcji, który ośmiesza ludzkie wady i zwykle kończy się szczęśliwie. Komizm postaci tworzą np. tchórzliwy samochwała Papkin i porywczy Cześnik, komizm sytuacji - np. dyktowanie listu Dyndalskiemu, a komizm słowny - powiedzonka „mocium panie” i „Niech się dzieje wola nieba”.

2.Cześnik Maciej Raptusiewicz

Stary szlachcic, stryj i opiekun Klary, zarządzający należącą do niej częścią zamku. Jest porywczy (mówi o tym nazwisko), głośny, skory do bitki i szczery - co myśli, to mówi; ciągle wtrąca „mocium panie”. Na początku chce się ożenić z bogatą Podstoliną, bo liczy na jej majątek. Nienawidzi sąsiada, Rejenta Milczka, i spory najchętniej rozstrzygałby szablą. Gdy Rejent odbiera mu narzeczoną dla syna, mści się po swojemu: każe Wacławowi poślubić Klarę. Na końcu podaje Rejentowi rękę na zgodę.

3.Rejent Milczek

Sąsiad i wróg Cześnika, ojciec Wacława. Zachowuje się cicho i pokornie (mówi o tym nazwisko), stoi z rękami założonymi na piersiach, nazywa siebie sługą uniżonym i co chwilę powtarza „Niech się dzieje wola nieba”. Pod tą pokorą kryje się człowiek przebiegły, obłudny i mściwy, który działa podstępem i na piśmie, np. spisuje z mularzami skargę na Cześnika. Chce ożenić syna z bogatą Podstoliną i zawiera z nią intercyzę: strona, która zerwie umowę, zapłaci sto tysięcy. Na końcu błogosławi Wacławowi i Klarze.

4.Spór o mur graniczny

Oś akcji „Zemsty”: Cześnik i Rejent mieszkają w jednym zamku podzielonym na dwie części, a granicę wyznacza mur, w połowie zburzony. Gdy mularze Rejenta zaczynają go naprawiać, Cześnik uznaje to za zaczepkę. Jego ludzie pod wodzą dworzanina Śmigalskiego wchodzą na mur i przepędzają mularzy, a Cześnik woła o strzelbę, by strzelić do Rejenta stojącego w oknie. Rejent spisuje potem z mularzami skargę. Spór sąsiadów napędza kolejne intrygi, choć bratanica Cześnika, Klara, i syn Rejenta, Wacław, się kochają.

5.Papkin

Szlachcic bez majątku, który żyje na dworze Cześnika i spełnia jego polecenia. Przedstawia się jako „lew północy”, sławny rycerz znany na całym świecie, a swoją szablę nazywa Artemizą, ale jest tchórzem i samochwałą. Cześnik posyła go z wyzwaniem do Rejenta; Papkin pije tam wino, a potem wierzy, że został otruty, i pisze testament. Zaleca się do Klary, a ona żąda od niego próby: ma milczeć pół roku, przez rok i sześć dni żyć o chlebie i wodzie oraz przywieźć żywego krokodyla. To główne źródło komizmu postaci.

6.Klara i Wacław

Klara Raptusiewiczówna, starościanka, to młoda, wesoła i sprytna bratanica Cześnika. Wacław to syn Rejenta Milczka. Kochają się mimo wrogości ich rodzin i spotykają się potajemnie w ogrodzie przy murze. Wacław, by dostać się do zamku Cześnika, podaje się za komisarza Rejenta i pozwala Papkinowi wziąć się do niewoli, a potem przekupuje go sakiewką, by milczał. Klara wyśmiewa zaloty Papkina, wystawiając go na niemożliwą próbę. Ich ślub, zawarty z rozkazu Cześnika, kończy spór obu rodzin.

7.Podstolina

Wdowa uchodząca za bogatą, która pochowała już trzech mężów, daleka krewna Klary, mieszkająca w zamku Cześnika; ma na imię Hanna (Anna). Cześnik chce się z nią ożenić, ale ona myśli przede wszystkim o majątku i przyjmuje propozycję Rejenta, by poślubić jego syna. Okazuje się, że dawniej znała Wacława - za jego studenckich czasów łączyła ich miłość. Na końcu wyznaje, że jej majątek był jej dany tylko na pewien czas, a naprawdę należy do Klary, i upomina się o sto tysięcy z intercyzy; Klara obiecuje je zapłacić.

8.List dyktowany Dyndalskiemu

Dyndalski to stary, wierny marszałek Cześnika. Cześnik, chcąc zwabić Wacława do swojego zamku, dyktuje mu list, który ma wyglądać tak, jakby napisała go Klara; Dyndalski protestuje, że to ujma dla panny. Cześnik co chwilę wtrąca „mocium panie”, a Dyndalski sumiennie zapisuje każde słowo, także to powiedzonko. Rozzłoszczony Cześnik drze list i każe pisać od nowa, a w końcu rezygnuje i posyła do Wacława służącą Rózię z ustną prośbą. To najsłynniejsza scena komizmu sytuacji i słownego w „Zemście”.

9.Zemsta Cześnika i zgoda

Gdy Cześnik dowiaduje się, że Podstolina ma poślubić syna Rejenta, wymyśla zemstę: zwabia Wacława do zamku i stawia go przed wyborem - lochy albo natychmiastowy ślub z Klarą, który zniweczy plany Rejenta. Zakochani chętnie się zgadzają i biorą ślub w kaplicy. Rejent przychodzi w trakcie, a wobec próśb młodych błogosławi ich. Podstolina zostaje bez narzeczonego, Papkin drze testament, a Cześnik podaje Rejentowi rękę. Komedia kończy się okrzykiem „Zgoda!” i słowami Wacława, że wtedy Bóg rękę poda.

10.„Chłopcy z Placu Broni” Ferenca Molnára

Powieść węgierskiego pisarza Ferenca Molnára o chłopcach z Budapesztu w 1889 r. Na świecie jest znana jako „Chłopcy z ulicy Pawła”, a w Polsce czyta się ją w przekładzie Janiny Mortkowiczowej (nowszy przekład: Tadeusz Olszański). Plac to niezabudowany teren między ulicami Pawła i Marii, ze składem drewna i tartakiem; pilnuje go dozorca, Słowak Jano, z psem Hektorem. Dla chłopców plac jest wszystkim: miejscem zabaw, twierdzą i krainą przygód. Plac bywa odczytywany jako symbol ojczyzny, której się broni.

11.Janosz Boka

Przywódca chłopców z Placu Broni, wybrany w głosowaniu na przewodniczącego; w czasie wojny przyjmuje tytuł generała. Jest spokojny, rozważny, sprawiedliwy i dojrzały ponad swój wiek. Razem z Czonakoszem i Nemeczkiem wyprawia się na zwiady do Ogrodu Botanicznego. Nie chce zwykłej bijatyki, dlatego ustala z przeciwnikami zasady walki. Przebacza Gerebowi zdradę i zabrania innym wypominać mu winę, a Nemeczka mianuje kapitanem. Na końcu, po śmierci przyjaciela i wieści o budowie domu na placu, przeżywa wielki smutek; można odczytać, że wtedy dorasta.

12.Ernest Nemeczek

Mały, jasnowłosy i wątły chłopiec, syn ubogiego krawca, jedyny szeregowiec wśród samych oficerów na placu. Trzy razy ląduje w wodzie: wpada do stawu w Ogrodzie Botanicznym, chowa się w basenie w oranżerii, a potem Pastorowie zanurzają go w stawie, gdy sam przychodzi na wyspę i odmawia przejścia na stronę wroga. Związek Zbieraczy Kitu niesłusznie uznaje go za tchórza i zdrajcę i wpisuje jego nazwisko małymi literami, potem to naprawia. Za odwagę Boka mianuje go kapitanem. Bywa odczytywany jako wzór wierności i honoru.

13.Gereb i jego zdrada

Gereb to porucznik w armii z Placu Broni, który zazdrości Boce przywództwa. Przechodzi na stronę czerwonoskórych: Nemeczek, ukryty w Ogrodzie Botanicznym, słyszy, jak Gereb obiecuje wrogom pomóc zdobyć plac. Gereb próbuje też cygarami przekupić dozorcę Jana. Gdy Nemeczek publicznie nazywa go zdrajcą, Feri Acz i jego chłopcy odwracają się od Gereba plecami. Gereb żałuje i w liście prosi o przyjęcie z powrotem. Boka mu przebacza, a w bitwie Gereb prosi o najniebezpieczniejsze miejsce w pierwszej linii.

14.Feri Acz i czerwonoskórzy

Feri Acz to przywódca chłopców z Ogrodu Botanicznego, przystojny, odważny i honorowy. W przekładzie Mortkowiczowej jego oddział to czerwonoskórzy, a w przekładzie Olszańskiego - czerwone koszule, od koszul, które nosili. Ich bazą jest wyspa na stawie w Ogrodzie Botanicznym, do której prowadzi drewniany mostek. Należą do nich m.in. bracia Pastorowie, Sebenicz i Wendauer. Feri Acz chce zdobyć plac, ale ceni odwagę: każe oddać honory wojskowe Nemeczkowi, a Pastorów, którzy zabrali małym chłopcom kulki, karze kąpielą w stawie.

15.Związek Zbieraczy Kitu

Stowarzyszenie chłopców z placu; tak nazywa je przekład Mortkowiczowej, a przekład Olszańskiego - Związkiem Kitowców. Członkowie, m.in. Weiss, Kolnay, Barabasz, Czele i Rychter, zbierają kit z okien do wspólnej bryły i żują go, by nie stwardniał, a prezesi zmieniają się kolejno. Związek ma pieczątkę i czerwono-biało-zieloną chorągiewkę z napisem i datą Budapeszt, 1889. Profesor Rac rozwiązuje go, ale chłopcy działają dalej. Członkowie często się kłócą, np. Kolnay z Barabaszem, lecz w potrzebie trzymają się razem.

16.Bitwa o plac

Czerwonoskórzy wypowiadają wojnę przez posłów, a Boka, już jako generał, uzgadnia z nimi trzy sposoby walki: bomby z piasku, zapasy według reguł sportowych (kto dotknie ziemi obiema łopatkami, odpada z zapasów) i szermierkę na dzidy bez kłucia i uderzania. Chłopcy bronią się z fortec zbudowanych na sągach drewna i przy furtkach od ulic Pawła i Marii. Gdy czerwonoskórzy ruszają, by uwolnić jeńców z budki, chory Nemeczek, który przyszedł mimo zakazu matki, powala Feriego Acza i mdleje. Chłopcy z Placu Broni wygrywają.

17.Choroba i śmierć Nemeczka

Nemeczek przeziębia się po trzech kąpielach w zimnej wodzie i ciężko choruje, a w gorączce wciąż przeżywa walkę o plac. Feri Acz przychodzi pod jego dom i pyta o jego zdrowie. Delegacja Związku przynosi uchwałę, że jego nazwisko wpisano dużymi literami, ale Nemeczek majaczy, nikogo już nie poznaje i wkrótce umiera. Po jego śmierci Boka dowiaduje się od Jana, że na placu stanie wielka kamienica - plac, za który walczyli, przepada. Powieść można odczytać jako opowieść o honorze, przyjaźni i poświęceniu.

18.Pilot - narrator „Małego Księcia”

Narrator utworu Antoine'a de Saint-Exupéry'ego (przekład Jana Szwykowskiego) jako sześciolatek narysował węża boa trawiącego słonia, ale dorośli widzieli na rysunku kapelusz, więc porzucił rysowanie i został pilotem. Po awarii silnika ląduje na Saharze z zapasem wody na osiem dni i spotyka Małego Księcia, który prosi o rysunek baranka. Ósmego dnia, gdy kończy się woda, obaj ruszają przez pustynię i po nocnym marszu o świcie znajdują studnię. Opowieść spisuje sześć lat po odejściu przyjaciela.

19.Róża Małego Księcia

Kwiat, który wyrósł na planetce B-612 z przyniesionego nie wiadomo skąd ziarna. Róża jest piękna, ale próżna i kapryśna: żąda klosza i parawanu, udaje kaszel, by Książę miał wyrzuty sumienia, i chwali się czterema kolcami. Książę nie rozumie jej słów i odlatuje, a w podróży pojmuje, że powinien był sądzić ją według czynów, a nie słów. Na Ziemi lis pomaga mu zrozumieć, że róża jest dla niego jedyna, bo poświęcił jej wiele czasu. Ich relację można odczytać jako opowieść o trudnej sztuce porozumienia.

20.Planety odwiedzane przez Małego Księcia

Mały Książę odwiedza kolejno sześć planetek, z których każdą zamieszkuje jedna osoba: Króla, który chce rządzić wszystkim, Próżnego, który pragnie tylko podziwu, Pijaka, który pije, by zapomnieć, że wstydzi się picia, Bankiera, który liczy gwiazdy i sądzi, że je posiada, Latarnika, który zapala i gasi latarnię według rozkazu, oraz Geografa, który spisuje świat, ale nie wychodzi z biura. Siódma jest Ziemia. Mieszkańcy planet bywają odczytywani jako obraz wad dorosłych, którzy nie umieją rozmawiać.

21.Lis i oswajanie

Na Ziemi Mały Książę widzi ogród pełen róż - pięć tysięcy kwiatów podobnych do jego róży - i czuje się oszukany. Lis tłumaczy mu, że oswoić znaczy stworzyć więzy: oswojony staje się dla nas jedyny na świecie. Oswajanie wymaga cierpliwości: trzeba siadać każdego dnia trochę bliżej, przychodzić o tej samej godzinie i na początku nic nie mówić, bo według lisa mowa bywa źródłem nieporozumień. Na pożegnanie lis zdradza sekret: najważniejsze jest niewidoczne dla oczu, a człowiek odpowiada za to, co oswoił.

22.„Dobrze widzi się tylko sercem” - motyw

Sekret lisa to najważniejszy motyw utworu: dobrze widzi się tylko sercem, a najważniejsze jest niewidoczne dla oczu. Dorośli w utworze widzą tylko kształty, liczby i rzeczy - kapelusz zamiast węża boa, gwiazdy jako majątek. Pilot uczy się patrzeć jak Książę: pustynię upiększa to, że gdzieś kryje studnię. W rocznicę przybycia na Ziemię Książę pozwala ukąsić się żmii, a pilot wierzy, że wrócił do róży. Utwór bywa odczytywany jako przypowieść o przyjaźni, odpowiedzialności i rozumieniu drugiego człowieka.

23.„Lew, czarownica i stara szafa” C.S. Lewisa - powieść fantasy

Powieść C.S. Lewisa z cyklu „Opowieści z Narnii”, wydana w 1950 r. Czworo rodzeństwa - Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja - zostaje podczas wojny wysłanych z Londynu na wieś, by uniknąć bombowych nalotów, i zamieszkuje w domu starego Profesora. Przez szafę trafiają do Narnii, krainy mówiących zwierząt, faunów, krasnoludów i olbrzymów. To powieść fantasy: wymyślony świat z magią i istotami baśniowymi oraz walka dobra ze złem. Czas w Narnii płynie inaczej niż w naszym świecie.

24.Profesor Kirke i opowieść Łucji

Najmłodsza Łucja pierwsza wchodzi przez szafę do Narnii, ale rodzeństwo jej nie wierzy, a Edmund, choć sam był w Narnii, twierdzi, że tylko się bawili. Piotr i Zuzanna idą po radę do starego Profesora, w cyklu noszącego nazwisko Kirke. Profesor rozumuje logicznie: są tylko trzy możliwości - Łucja kłamie, zwariowała albo mówi prawdę; skoro jest prawdomówna i nie zwariowała, trzeba przyjąć, że mówi prawdę. Dodaje, że inny świat może mieć własny czas. To przykład rozmowy, w której uczciwie wysłuchuje się drugiej strony.

25.Pan Tumnus

Faun, którego Łucja spotyka w zaśnieżonym lesie przy latarni. Zaprasza ją na podwieczorek, a potem z płaczem wyznaje, że służy Białej Czarownicy: miał uśpić dziewczynkę i wydać ją w jej ręce, bo Czarownica kazała chwytać każdego Syna Adama i każdą Córkę Ewy. Poruszony dobrocią Łucji zmienia zdanie i odprowadza ją z powrotem do latarni. Za to zostaje aresztowany i zamieniony w kamienny posąg w zamku Czarownicy. Ożywia go Aslan, a Tumnus zostaje potem przyjacielem królów i królowych Narnii.

26.Biała Czarownica i wieczna zima

Biała Czarownica panuje nad Narnią i sprawia, że zawsze jest zima, a nigdy nie ma Bożego Narodzenia. Tytułuje się królową Narnii, a różdżką zamienia przeciwników w kamienne posągi; jej tajną policją dowodzi wilk Maugrim. Edmunda kusi zaczarowanym ptasim mleczkiem i obietnicą, że zostanie księciem, a potem królem, jeśli przyprowadzi do niej rodzeństwo. Boi się przepowiedni, według której jej władza skończy się, gdy dwóch Synów Adama i dwie Córki Ewy zasiądą na czterech tronach w Ker-Paravelu.

27.Państwo Bobrowie i Aslan

Pan Bóbr i pani Bobrowa ukrywają dzieci w swoim domku przy tamie i opowiadają im o Aslanie - wielkim Lwie, prawdziwym królu Narnii, który znów się zbliża. Gdy Aslan wraca, moc Czarownicy słabnie: zjawia się Święty Mikołaj z darami, a zima zaczyna topnieć. Piotr dostaje tarczę i miecz, Zuzanna łuk ze strzałami i róg, który wzywa pomoc, a Łucja flakonik z leczniczym sokiem i sztylet. Aslan jest dobry, ale groźny - to nie jest oswojony lew. Bywa odczytywany jako symbol dobra i ofiarnej miłości.

28.Zdrada Edmunda i Kamienny Stół

Edmund wymyka się z domu Bobrów i idzie do zamku Czarownicy, by zdradzić, gdzie są rodzeństwo i Bobrowie, ale zamiast nagrody spotyka go okrucieństwo. Uratowany przez wysłanników Aslana, nie jest jednak bezpieczny: Czarownica powołuje się na prawo ustanowione na początku Narnii, według którego każdy zdrajca należy do niej. Aslan oddaje za Edmunda życie - Czarownica zabija go nocą na Kamiennym Stole. Rano Stół pęka, a Aslan ożywa: gdy dobrowolna ofiara, która nie zdradziła, ginie za zdrajcę, śmierć cofa swój wyrok.

29.Przebaczenie, bitwa i Ker-Paravel

Aslan prowadzi z Edmundem rozmowę, której nikt nie słyszał, a potem mówi, że nie trzeba wracać do tego, co było; Edmund przeprasza rodzeństwo. Aslan ożywia oddechem posągi w zamku Czarownicy i prowadzi je do bitwy. Edmund rozbija mieczem różdżkę Czarownicy, Aslan ją zabija, a Łucja leczy rannego brata. W zamku Ker-Paravel Aslan koronuje rodzeństwo; z czasem nazwano ich: Piotr Wspaniały, Zuzanna Łagodna, Edmund Sprawiedliwy i Łucja Mężna. Po latach, goniąc Białego Jelenia, wracają przez szafę do domu.

30.„Oskar i pani Róża” Érica-Emmanuela Schmitta

Powieść epistolarna, czyli napisana w formie listów, francuskiego pisarza Érica-Emmanuela Schmitta. Ukazała się we Francji w 2002 r., a po polsku w 2004 r. nakładem wydawnictwa Znak, w przekładzie Barbary Grzegorzewskiej. Głównym bohaterem jest Oskar - nieuleczalnie chory na białaczkę chłopiec, który przebywa w szpitalu. Każdego dnia Oskar pisze list do Boga, w którym opisuje swoje wątpliwości i doświadczenia. Forma listów pozwala poznać przeżycia bohatera z jego własnych słów.

31.Pani Róża i zadanie dla Oskara

Pani Róża to wolontariuszka, która codziennie odwiedza Oskara. Opowiada mu niezwykłe historie o legendarnych zapaśniczkach i pomaga mu pogodzić się z nadchodzącą śmiercią. Wymyśla dla niego zadanie związane z tradycją swojego kraju: według niej pogoda każdego dnia od 19 grudnia zapowiada pogodę kolejnego miesiąca, a Oskar ma przeżywać każdy dzień tak, jakby trwał dziesięć lat. Relację Oskara i pani Róży można odczytać jako przykład przyjaźni i rozmowy, która dodaje otuchy w najtrudniejszym czasie.

32.„Czarny młyn” Marcina Szczygielskiego

Fantastyczno-przygodowa powieść grozy dla młodzieży Marcina Szczygielskiego, wydana w 2011 r. Akcja toczy się w zapomnianej wsi Młyny, nad którą góruje wypalony wiatrak. Bohaterami są Iwo, jego młodsza siostra Mela i ich przyjaciele. Gdy pewnego upalnego lata nieruchome od lat ramiona spalonego wiatraka zaczynają się obracać, w starym młynie budzi się zło zagrażające osadzie, a dorośli są bezradni. Dzieci same stają do walki. Powieść porusza tematy przyjaźni, odwagi mimo strachu, tolerancji i akceptacji odmienności.

33.„Dzieci z Leszczynowej Górki” Marii Kownackiej

Polska powieść dla dzieci, którą Maria Kownacka napisała razem ze swoją starszą siostrą Zofią Malicką; wydała ją Nasza Księgarnia. Jest rozbudowaną o nowe krótkie rozdziały kontynuacją powieści „Leszczynowa Górka” z 1948 r. Opisuje rok z życia dwojga dzieci, Ewy i Tomka, które mieszkają z rodziną w gajówce pośrodku lasu i dzięki temu mają bliski kontakt z przyrodą. Pierwsze wydanie zilustrowała Wanda Zawidzka. W 2000 r. ukazała się wersja uwspółcześniona.

34.Konstanty Ildefons Gałczyński - „Rozmowa liryczna” i „Rozmowa z aktorem”

Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953) to polski poeta XX wieku, autor m.in. wierszy „Rozmowa liryczna” i „Rozmowa z aktorem”. Oba tytuły zapowiadają rozmowę, czyli dialog. „Rozmowa liryczna” to wiersz o miłości ułożony jak rozmowa dwojga zakochanych: ukochana pyta, jak jest kochana, a druga osoba odpowiada. Słowo „liryczna” wskazuje na lirykę - rodzaj literacki, w którym najważniejsze są przeżycia i uczucia podmiotu lirycznego. Wypowiedzi rozmówców, jak w dialogu, rozpoczynają się od myślników.

35.„Rozmowa liryczna” - budowa wiersza

Wiersz zaczyna się prośbą ukochanej, by rozmówca powiedział, jak ją kocha. Odpowiedź to długie wyliczenie sytuacji: w słońcu i przy blasku świec, w kapeluszu i w berecie, gdy ukochana śpi, pracuje, rozbija jajko albo upuści łyżkę, w taksówce i na karuzeli, dniem i nocą. Potem ukochana dopytuje o pory roku: latem kocha ją jak treść lata, jesienią nawet wtedy, gdy gubi parasolki, a zimą jak wesoły ogień. Wersy rymują się przeważnie parami. Wiersz kończy obraz zimy: śnieg i wrony na śniegu za oknami.

36.Środki stylistyczne w „Rozmowie lirycznej”

Najważniejszy środek to wyliczenie - długi szereg miejsc, chwil i sytuacji, w których mówiący kocha ukochaną; pokazuje, że miłość obejmuje całe codzienne życie. Anafora to powtarzanie spójnika „I” i zwrotu „I gdy” na początku wersów. Są też porównania (jak treść lata, jak wesoły ogień), zdrobnienia (chmurki, humorki, parasolki) i przenośnia: zima, która posrebrzy ramy okien. Wiersz bywa odczytywany jako pochwała miłości w zwykłych, drobnych chwilach i rozmowy, w której wyznaje się uczucia.

37.„Bociany” Józefa Chełmońskiego

Obraz olejny na płótnie Józefa Chełmońskiego (1849-1914), namalowany w 1900 r., nazywany też „Wiosna idzie”. Ma wymiary 150 na 198 cm i znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie. Przedstawia wiosenną wieś: oracz w przerwie od orki odpoczywa na zielonej, pełnej kwiatów łące i posila się z dwojaków, a razem z synem przypatruje się bocianom na niebie. Obok stoją dwa woły na zaoranym kawałku pola, a na horyzoncie widać chałupy kryte strzechą, topolę i bocianie gniazdo.

38.Realizm i dzieje obrazu „Bociany”

Obraz zalicza się do realizmu: Chełmoński pokazuje wieś od strony codziennej i nieefektownej, łącząc uchwyconą chwilę - lot ptaków i zapatrzenie postaci - z detalem krajobrazu o matowych barwach. To pejzaż wiejski i scena rodzajowa z życia chłopów; krytyka chwaliła w nim polski charakter przyrody i nastrój. Płótno powstało w majątku Górskich w Woli Pękoszewskiej, gdy malarz po latach spędzonych za granicą mieszkał w Kuklówce. W 1944 r. wywieziono je na rozkaz oficera SS do Austrii, a w 1946 r. wróciło do Polski.

39.Dialog i porozumienie

Dialog to rozmowa co najmniej dwóch osób, w której wypowiedzi się przeplatają; w dramacie tworzy tekst główny, a w prozie i w wierszu wypowiedzi postaci zwykle poprzedza myślnik. Monolog to dłuższa wypowiedź jednej osoby. Do porozumienia prowadzi rozmowa, w której słuchamy się nawzajem, mówimy szczerze, dopytujemy, gdy czegoś nie rozumiemy, i przestrzegamy etykiety językowej: powitania, prośby, przeprosin i podziękowania. Liczy się też komunikacja niewerbalna, czyli gest, mimika i ton głosu.

40.Jak bohaterowie lektur dochodzą do porozumienia?

W „Zemście” spór kończy się zgodą po ślubie Klary, bratanicy Cześnika, i Wacława, syna Rejenta, a Cześnik podaje Rejentowi rękę. W „Chłopcach z Placu Broni” Boka przebacza Gerebowi, a Feri Acz okazuje szacunek Nemeczkowi. W „Małym Księciu” lis uczy, że przyjaźń wymaga cierpliwości i czasu, a słowa bywają źródłem nieporozumień. W „Lwie, czarownicy i starej szafie” Aslan rozmawia z Edmundem, a rodzeństwo przyjmuje jego przeprosiny. Utwory można odczytać jako lekcję, że porozumienie zaczyna się od słuchania i przebaczenia.