Świętokrzyski Konkurs z Języka Angielskiego - Londyn

1.the River Thames (Tamiza)

Rzeka, nad którą leży Londyn. Płynie przez południową Anglię z zachodu na wschód i szerokim ujściem (the Thames Estuary) wpada do Morza Północnego (the North Sea). W Londynie odczuwa się na niej pływy morskie. Na północnym brzegu leżą City i Westminster, na południowym (the South Bank) m.in. London Eye, Shakespeare's Globe i Tate Modern. Miasto przed powodziami chroni zapora the Thames Barrier. Przez Tamizę w Londynie przerzucono wiele mostów, m.in. Tower Bridge, London Bridge i Westminster Bridge.

2.London (Londyn) - położenie i rola

Stolica Anglii i całego Zjednoczonego Królestwa (the United Kingdom). Leży w południowo-wschodniej Anglii, nad Tamizą, niedaleko jej ujścia do Morza Północnego. Cały obszar miasta to Greater London (Wielki Londyn), którym zarządza wybierany przez mieszkańców burmistrz Londynu (the Mayor of London). W Londynie mają siedzibę monarcha (Buckingham Palace), parlament (Palace of Westminster) i rząd z premierem (Downing Street, Whitehall).

3.the City of London (City)

Najstarsza część Londynu, leżąca na miejscu rzymskiego Londinium, na północnym brzegu Tamizy. Ma powierzchnię około jednej mili kwadratowej, dlatego nazywa się ją the Square Mile. To dzielnica finansowa: działają tu m.in. the Bank of England i giełda (the London Stock Exchange). City jest odrębną jednostką z własnym samorządem (the City of London Corporation), własną policją i własnym burmistrzem - the Lord Mayor of the City of London, innym niż burmistrz całego Londynu. W City stoi St Paul's Cathedral.

4.City of Westminster, the West End i the East End

City of Westminster leży na zachód od City; to centrum władzy: są tu Houses of Parliament, Westminster Abbey, Buckingham Palace, Downing Street i Whitehall. The West End (w Westminsterze) to dzielnica rozrywki i zakupów: teatry (Theatreland), sklepy przy Oxford Street, Soho, Covent Garden i Piccadilly Circus. The East End leży na wschód od City; tradycyjnie była to dzielnica robotnicza i portowa (the Docklands), związana z gwarą Cockney. Na wschodzie Londynu, w Stratford, powstał park olimpijski z 2012 r.

5.Greenwich i południk zerowy (the Prime Meridian)

Greenwich to dzielnica w południowo-wschodnim Londynie nad Tamizą. Stoi tu obserwatorium astronomiczne the Royal Observatory, przez które przebiega południk zerowy (the Prime Meridian, Greenwich Meridian) - od niego mierzy się długość geograficzną na wschód i zachód; dzieli on Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią. Na międzynarodowej konferencji w 1884 r. uznano go za początek pomiaru długości. Od Greenwich pochodzi nazwa czasu GMT (Greenwich Mean Time), czyli czasu słonecznego na południku zerowym.

6.Londinium

Rzymska nazwa osady, z której wyrósł Londyn. Rzymianie podbili Brytanię w 43 r. n.e. i w połowie I w. n.e. założyli Londinium przy moście przez Tamizę, w miejscu dzisiejszego City. Osada stała się ważnym portem i ośrodkiem handlu, a później głównym miastem rzymskiej prowincji Britannia. Około 60 r. n.e. zniszczyło ją powstanie Brytów pod wodzą królowej Boudiki (Boudica). Rzymianie otoczyli miasto murem (the London Wall), którego fragmenty zachowały się do dziś.

7.William the Conqueror (Wilhelm Zdobywca) i Tower of London

Książę Normandii, który w 1066 r. pokonał Anglików w bitwie pod Hastings (the Battle of Hastings) i został królem Anglii; koronowano go w Westminster Abbey w Boże Narodzenie 1066 r. Aby kontrolować Londyn, w XI w. zaczął budować nad Tamizą kamienną twierdzę - the White Tower (Białą Wieżę), najstarszą część zespołu Tower of London. Podbój normański (the Norman Conquest) otworzył nowy okres w dziejach Anglii.

8.the Great Fire of London (wielki pożar Londynu, 1666)

Pożar, który wybuchł 2 września 1666 r. w piekarni przy ulicy Pudding Lane i trwał kilka dni. Szybko się rozprzestrzenił, bo domy były drewniane i stały ciasno przy wąskich ulicach, lato było suche, a wiał silny wiatr ze wschodu. Spłonęła większość średniowiecznego City, w tym stara katedra św. Pawła i wiele kościołów. Miasto odbudowano z cegły i kamienia; katedrę i liczne kościoły zaprojektował Christopher Wren. Pożar upamiętnia kolumna the Monument w pobliżu Pudding Lane. Opisał go w dzienniku Samuel Pepys.

9.the Gunpowder Plot (spisek prochowy, 1605) i Guy Fawkes Night

Spisek grupy katolików, którzy w 1605 r. chcieli wysadzić w powietrze Izbę Lordów (the House of Lords) podczas otwarcia parlamentu i zabić protestanckiego króla Jakuba I (James I). Guya Fawkesa schwytano w nocy z 4 na 5 listopada w piwnicy pod Izbą Lordów, przy beczkach prochu. Na pamiątkę ocalenia króla 5 listopada obchodzi się Guy Fawkes Night, zwaną też Bonfire Night: pali się ogniska (bonfires), puszcza fajerwerki i spala kukłę zwaną the guy.

10.the Blitz

Seria niemieckich nalotów bombowych na Londyn i inne miasta Wielkiej Brytanii w czasie II wojny światowej, od września 1940 r. do maja 1941 r. Nazwa pochodzi od niemieckiego słowa Blitzkrieg (wojna błyskawiczna). Bombardowania odbywały się głównie nocą; zniszczyły wiele domów, zwłaszcza w East Endzie i w City, i zginęło w nich wielu ludzi. Londyńczycy chronili się m.in. na stacjach metra (the Underground). Ocalała katedra św. Pawła stała się symbolem wytrwałości miasta.

11.Igrzyska olimpijskie w Londynie (1908, 1948, 2012)

Londyn trzykrotnie był gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich: w 1908, 1948 i 2012 r. Igrzyska w 1948 r. były pierwszymi po II wojnie światowej; odbyły się w trudnych powojennych warunkach, dlatego nazwano je the Austerity Games (igrzyskami oszczędności). Na igrzyska w 2012 r. zbudowano park olimpijski (the Olympic Park) w Stratford we wschodnim Londynie, co pomogło odnowić tę część miasta.

12.the Houses of Parliament (Palace of Westminster)

Siedziba brytyjskiego parlamentu nad Tamizą, w Westminsterze. Parlament ma dwie izby: the House of Commons (Izbę Gmin) z wybieranymi posłami (MPs) i zielonymi ławami oraz the House of Lords (Izbę Lordów) z czerwonymi ławami. Po wielkim pożarze w 1834 r. pałac odbudowano w stylu neogotyckim według projektu Charlesa Barry'ego i Augustusa Pugina. Z dawnego pałacu ocalała m.in. średniowieczna Westminster Hall. Przy północnym końcu stoi wieża zegarowa Elizabeth Tower z dzwonem Big Ben.

13.Big Ben i Elizabeth Tower

Big Ben to nazwa wielkiego dzwonu w wieży zegarowej przy północnym końcu Pałacu Westminsterskiego, choć potocznie tak nazywa się całą wieżę i zegar. Wieżę dawniej nazywano the Clock Tower, a w 2012 r., na diamentowy jubileusz królowej Elżbiety II, przemianowano ją na Elizabeth Tower. Zegar ma cztery tarcze, a bicie dzwonu Big Ben co godzinę to jeden z najbardziej znanych dźwięków Londynu. Wieża jest jednym z głównych symboli Londynu.

14.Westminster Abbey (opactwo westminsterskie)

Gotycki kościół w Westminsterze, naprzeciw Pałacu Westminsterskiego. Od koronacji Wilhelma Zdobywcy w 1066 r. odbywają się tu koronacje angielskich, a potem brytyjskich monarchów; są tu też śluby królewskie i groby wielu władców, m.in. Edwarda Wyznawcy, który w XI w. zbudował tu wielki kościół. W części zwanej Poets' Corner (Kącik Poetów) pochowano lub upamiętniono pisarzy, np. Geoffreya Chaucera i Charlesa Dickensa. Jest tu też grób Nieznanego Żołnierza.

15.10 Downing Street i Whitehall

10 Downing Street to oficjalna siedziba i biuro brytyjskiego premiera (the Prime Minister) od XVIII w.; znane są czarne drzwi z numerem 10. Numer 11 to oficjalna siedziba ministra finansów (the Chancellor of the Exchequer). Downing Street odchodzi od Whitehall - ulicy łączącej Trafalgar Square z placem przed parlamentem, przy której stoją ministerstwa i urzędy rządowe; dlatego słowo Whitehall oznacza też brytyjską administrację rządową. Na Whitehall stoją pomnik poległych the Cenotaph i budynek Horse Guards.

16.Buckingham Palace (Pałac Buckingham)

Oficjalna londyńska siedziba brytyjskiego monarchy w Westminsterze. Na początku XVIII w. zbudowano go jako dom księcia Buckingham (Buckingham House); głównym pałacem królewskim stał się w 1837 r., gdy zamieszkała w nim królowa Wiktoria. Do pałacu prowadzi aleja the Mall od Trafalgar Square, a przed nim stoi pomnik królowej Wiktorii (the Victoria Memorial). Gdy monarcha przebywa w pałacu, na maszcie powiewa flaga the Royal Standard. Z balkonu rodzina królewska pozdrawia tłumy w czasie uroczystości.

17.the Changing of the Guard (zmiana warty)

Uroczystość, w czasie której jeden oddział gwardii królewskiej zastępuje drugi na służbie przy Buckingham Palace. Odbywa się regularnie na dziedzińcu przed pałacem, z udziałem orkiestry wojskowej, i przyciąga wielu turystów. Żołnierze pułków gwardii pieszej (the Foot Guards) noszą czerwone kurtki i wysokie czapy z niedźwiedziego futra (bearskins). Podobną zmianę warty gwardii konnej (the Household Cavalry) można zobaczyć przy Horse Guards na Whitehall.

18.the Tower of London - funkcje i Crown Jewels

Średniowieczna twierdza na północnym brzegu Tamizy, przy granicy City. Jej najstarszą częścią jest the White Tower z XI w. W ciągu wieków Tower była pałacem królewskim, twierdzą, więzieniem dla ważnych więźniów stanu i miejscem egzekucji, a także zbrojownią i mennicą. Więźniów przywożono łodzią przez Bramę Zdrajców (Traitors' Gate). Dziś to muzeum: w skarbcu the Jewel House przechowuje się klejnoty koronne (the Crown Jewels) - korony, berła i jabłko królewskie, używane przy koronacjach.

19.Yeoman Warders (Beefeaters) i kruki z Tower

Yeoman Warders, zwani potocznie Beefeaters, to strażnicy Tower of London w tradycyjnych mundurach z czasów Tudorów (ciemnoniebieskich na co dzień, czerwonych na uroczystości). Są to byli żołnierze z długim stażem; mieszkają w twierdzy, oprowadzają turystów i co wieczór biorą udział w ceremonii zamykania bram (the Ceremony of the Keys). W Tower mieszkają też kruki (ravens), którymi opiekuje się strażnik zwany Ravenmaster. Według legendy, jeśli kruki opuszczą Tower, upadnie twierdza i królestwo.

20.Tower Bridge a London Bridge

Tower Bridge to most zwodzony i wiszący, otwarty w 1894 r. obok Tower of London, od której wziął nazwę. Ma dwie neogotyckie wieże połączone górnymi kładkami, a dwie części jezdni (bascules) unosi się, by przepuścić wysokie statki. London Bridge stoi w górę rzeki, w miejscu najstarszej przeprawy przez Tamizę, sięgającej czasów rzymskich; przez wieki był jedynym mostem w Londynie, a jego średniowieczna wersja miała na sobie domy i sklepy. Dzisiejszy London Bridge to prosty, nowoczesny most z lat 70. XX w. Turyści często mylą te mosty.

21.St Paul's Cathedral (katedra św. Pawła)

Anglikańska katedra na wzgórzu Ludgate Hill w City. Starą, średniowieczną katedrę zniszczył wielki pożar w 1666 r.; nową, z ogromną kopułą, zaprojektował Christopher Wren i zbudowano ją na przełomie XVII i XVIII w. Pod kopułą znajduje się the Whispering Gallery (Galeria Szeptów), w której szept przy ścianie słychać po drugiej stronie. W krypcie pochowano m.in. Wrena, admirała Nelsona i księcia Wellingtona. Katedra przetrwała Blitz i stała się symbolem ocalałego Londynu.

22.Trafalgar Square i Nelson's Column

Plac w centrum Londynu upamiętniający bitwę pod Trafalgarem (the Battle of Trafalgar, 1805), w której flota brytyjska pokonała flotę Francji i Hiszpanii, a dowódca, admirał Horatio Nelson, zginął. Pośrodku stoi wysoka kolumna z posągiem Nelsona (Nelson's Column), otoczona czterema lwami z brązu. Na północnej stronie placu jest the National Gallery. Na jednym z cokołów (the Fourth Plinth) wystawia się zmieniające się dzieła sztuki, a każdej zimy stoi tu choinka - dar od Norwegii.

23.Piccadilly Circus

Ruchliwe skrzyżowanie i plac w West Endzie, gdzie zbiegają się m.in. ulice Piccadilly, Regent Street i Shaftesbury Avenue. Słowo circus oznacza tu okrągły plac u zbiegu ulic (od łacińskiego słowa koło), a nie cyrk. Plac słynie z wielkich podświetlanych ekranów reklamowych i z fontanny z posągiem skrzydlatego łucznika, nazywanego potocznie Eros. To popularne miejsce spotkań w pobliżu teatrów i sklepów West Endu.

24.Hyde Park, Speakers' Corner i Kensington Gardens

Hyde Park to park królewski (jeden z the Royal Parks) w centrum Londynu, z jeziorem the Serpentine. W 1851 r. odbyła się w nim wielka wystawa światowa (the Great Exhibition) w szklanym pałacu (the Crystal Palace). W północno-wschodnim rogu parku jest Speakers' Corner, gdzie każdy może publicznie przemawiać na wybrany temat, tradycyjnie w niedziele. Od zachodu z Hyde Parkiem łączą się Kensington Gardens z pałacem Kensington Palace i posągiem Piotrusia Pana (Peter Pan).

25.Regent's Park, St James's Park i Kew Gardens

Regent's Park to park królewski w północnej części centrum, zaprojektowany na początku XIX w. przez Johna Nasha; znajduje się w nim ogród zoologiczny London Zoo. St James's Park to najstarszy z londyńskich parków królewskich, położony między Buckingham Palace a Whitehall; ma jezioro, na którym żyją m.in. pelikany. Kew Gardens (the Royal Botanic Gardens, Kew) to ogród botaniczny w południowo-zachodnim Londynie nad Tamizą, ze szklarniami z epoki wiktoriańskiej, np. the Palm House; jest wpisany na listę UNESCO.

26.the British Museum

Jedno z najstarszych muzeów publicznych na świecie, założone w 1753 r., w dzielnicy Bloomsbury. Gromadzi zabytki z dziejów ludzkości z całego świata. Najsłynniejsze eksponaty to kamień z Rosetty (the Rosetta Stone), dzięki któremu odczytano egipskie hieroglify, egipskie mumie oraz rzeźby z Partenonu w Atenach (the Parthenon sculptures). Wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny.

27.the National Gallery

Galeria malarstwa europejskiego przy północnej stronie Trafalgar Square, założona w 1824 r. Gromadzi obrazy od średniowiecza do początku XX w., m.in. dzieła Leonarda da Vinci, Rembrandta, Williama Turnera i Słoneczniki (Sunflowers) Vincenta van Gogha. Wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny. Nie należy jej mylić z Tate Modern, która pokazuje sztukę nowoczesną i współczesną.

28.the Natural History Museum i the Science Museum

Dwa sąsiednie muzea w dzielnicy South Kensington. The Natural History Museum (Muzeum Historii Naturalnej) mieści się w okazałym budynku z XIX w. i pokazuje przyrodę: szkielety dinozaurów, zwierzęta, minerały i skały. The Science Museum (Muzeum Nauki) przedstawia dzieje nauki i techniki: maszyny parowe, samochody, samoloty, pojazdy kosmiczne i interaktywne wystawy do samodzielnych doświadczeń. Wstęp na wystawy stałe obu muzeów jest bezpłatny.

29.Tate Modern

Galeria sztuki nowoczesnej i współczesnej na południowym brzegu Tamizy (Bankside), otwarta w 2000 r. w budynku dawnej elektrowni the Bankside Power Station. Jej ogromna dawna hala turbin (the Turbine Hall) służy dziś do wystawiania wielkich instalacji artystycznych. Z Tate Modern przez Tamizę prowadzi do St Paul's Cathedral kładka dla pieszych the Millennium Bridge.

30.Shakespeare's Globe

Rekonstrukcja teatru z czasów Williama Szekspira, otwarta w 1997 r. na południowym brzegu Tamizy (Bankside), niedaleko miejsca, gdzie stał oryginalny teatr the Globe. Oryginalny Globe zbudowała w 1599 r. trupa, w której występował Szekspir; spłonął w 1613 r. w czasie przedstawienia. Dzisiejszy teatr jest okrągły, drewniany, kryty strzechą i otwarty od góry nad dziedzińcem. Galerie dla widzów są zadaszone. Widzowie stojący na dziedzińcu przed sceną to groundlings. Gra się tu przede wszystkim sztuki Szekspira.

31.the London Eye i the Shard

The London Eye to wielkie koło widokowe z przeszklonymi kabinami (capsules) na południowym brzegu Tamizy (the South Bank), naprzeciw Houses of Parliament. Zbudowano je na powitanie nowego tysiąclecia (2000 r.), dlatego nazywano je też the Millennium Wheel. The Shard to szklany wieżowiec w kształcie wysmukłej piramidy, ukończony w 2012 r. przy stacji London Bridge; nazwa znaczy odłamek szkła. Z obu miejsc rozciąga się widok na całe miasto.

32.Madame Tussauds

Muzeum figur woskowych przy Marylebone Road, w pobliżu stacji metra Baker Street. Założyła je Marie Tussaud, francuska rzeźbiarka figur z wosku, która w XIX w. osiedliła się w Wielkiej Brytanii. Można tu zobaczyć woskowe postacie słynnych ludzi: władców, polityków, aktorów, sportowców, muzyków i bohaterów filmów.

33.Covent Garden i Camden Market

Covent Garden to plac i okolica w West Endzie. Przez wieki działał tu wielki targ owoców, warzyw i kwiatów, przeniesiony w 1974 r. w inne miejsce; dziś w dawnych halach targowych są sklepy i kawiarnie, a na placu występują artyści uliczni. Obok stoi the Royal Opera House. Camden Market to zespół targowisk w dzielnicy Camden Town w północnym Londynie, przy kanale the Regent's Canal; słynie ze straganów z ubraniami w alternatywnym stylu, rękodziełem i jedzeniem z całego świata.

34.Notting Hill Carnival

Uliczny karnawał w dzielnicy Notting Hill w zachodnim Londynie, organizowany co roku od lat 60. XX w. w ostatni weekend sierpnia (z poniedziałkiem świątecznym, the August Bank Holiday). Zapoczątkowali go mieszkańcy pochodzący z Karaibów (the Caribbean). Karnawał to barwne parady w kolorowych kostiumach, muzyka zespołów grających na bębnach stalowych (steel bands), calypso i reggae oraz karaibskie jedzenie.

35.the London Underground (the Tube) i Oyster card

Londyńskie metro, otwarte w 1863 r. (pierwsza linia, the Metropolitan Railway); jest najstarszym metrem na świecie. Pierwsze pociągi ciągnęły parowozy. Potocznie nazywa się je the Tube od okrągłych tuneli. Symbolem metra jest znak the roundel - czerwony okrąg z niebieskim paskiem, a na peronach słychać komunikat Mind the gap. Za przejazdy metrem i autobusami płaci się m.in. elektroniczną kartą Oyster card, którą przykłada się do czytnika (w metrze przy wejściu i wyjściu, w autobusie przy wejściu), albo kartą zbliżeniową.

36.Czerwone autobusy piętrowe (double-decker buses) i czerwone budki telefoniczne

Double-decker to autobus piętrowy (z dwoma pokładami, decks). Czerwone autobusy piętrowe są jednym z symboli Londynu; najbardziej znanym klasycznym modelem jest the Routemaster, do którego wsiadało się przez otwartą platformę z tyłu. Innymi czerwonymi symbolami miasta są budki telefoniczne (red telephone boxes) zaprojektowane w XX w. przez Gilesa Gilberta Scotta oraz skrzynki pocztowe (post boxes, pillar boxes) poczty Royal Mail.

37.Black cabs (czarne taksówki)

Tradycyjne londyńskie taksówki o charakterystycznym kształcie, zwykle czarne, oficjalnie nazywane hackney carriages. Można je zatrzymać ręką na ulicy, gdy świeci się żółty napis TAXI. Kierowcy muszą zdać bardzo trudny egzamin ze znajomości londyńskich ulic i najkrótszych tras, zwany the Knowledge; nauka do niego trwa zwykle kilka lat.

38.Trooping the Colour i Lord Mayor's Show

Trooping the Colour to coroczna parada wojskowa w czerwcu na placu Horse Guards Parade z okazji oficjalnych urodzin monarchy; gwardziści przechodzą przed monarchą ze sztandarem pułku (the Colour), a na koniec rodzina królewska ogląda z balkonu Buckingham Palace przelot samolotów. Lord Mayor's Show to coroczny listopadowy pochód, w którym nowy Lord Mayor of the City of London jedzie złotą karetą do sądów królewskich, by złożyć przysięgę wierności Koronie; tradycja sięga średniowiecza.

39.the Proms, Wimbledon i the Boat Race

The Proms (BBC Proms) to letni cykl koncertów muzyki klasycznej, organizowany od końca XIX w., głównie w sali the Royal Albert Hall; tańsze miejsca stojące zajmują tzw. promenaders, a cykl kończy the Last Night of the Proms. Wimbledon to najstarszy turniej tenisowy na świecie (od 1877 r.), rozgrywany latem na trawie w południowo-zachodnim Londynie; zawodnicy grają w białych strojach, a widzowie jedzą truskawki ze śmietanką. The Boat Race to wiosenny wyścig łodzi wioślarskich uniwersytetów Oxford i Cambridge na Tamizie.

40.Afternoon tea i Cockney rhyming slang

Afternoon tea to brytyjski zwyczaj popołudniowej herbaty (około 16-17), spopularyzowany w XIX w.: do herbaty podaje się małe kanapki, np. z ogórkiem, bułeczki scones z gęstą śmietaną (clotted cream) i dżemem oraz ciastka. Cockney to gwara tradycyjnych mieszkańców East Endu; według tradycji prawdziwy Cockney urodził się w zasięgu dźwięku dzwonów kościoła St Mary-le-Bow (Bow Bells). Rhyming slang zastępuje słowo rymującym się zwrotem, np. apples and pears = stairs, dog and bone = phone.