Świętokrzyski Konkurs z Języka Angielskiego - czasy i formy czasownika

1.Bezokolicznik i formy osobowe czasownika

Bezokolicznik to podstawowa forma czasownika: z to (to write, to swim) albo bez to, np. po czasownikach modalnych (can swim). Formy osobowe zależą od osoby i czasu: w Present Simple 3. osoba liczby pojedynczej ma końcówkę -s lub -es (she writes, he goes), a w Past Simple wszystkie osoby mają tę samą formę (I swam, they swam), z wyjątkiem be (I was, they were). Najwięcej form osobowych ma be: am, is, are, was, were.

2.Czasowniki posiłkowe

Czasowniki posiłkowe (be, do, have, will) pomagają budować czasy, pytania i przeczenia. Be tworzy czasy Continuous i stronę bierną (is writing, was written), do - pytania i przeczenia w Present Simple i Past Simple (Does he cook? We didn't go), have - czasy Perfect (has eaten, had left), a will - Future Simple (will go). Be, do i have mogą być też zwykłymi czasownikami: She has a cat.

3.Tryb rozkazujący

Tryb rozkazujący służy do poleceń, próśb, ostrzeżeń i instrukcji. Twierdzenie to bezokolicznik bez to i bez podmiotu (Open the window! Sit down, please.), a przeczenie (zakaz) - Don't + bezokolicznik (Don't run! Don't be late!). Propozycję wspólnego działania wyrażamy przez Let's + bezokolicznik (Let's go home).

4.Czasowniki regularne

Czasowniki regularne tworzą II formę (Past Simple) i III formę (imiesłów bierny) przez dodanie -ed: play - played - played. Pisownia: po -e dodajemy tylko -d (live - lived), spółgłoska + y zmienia się w -ied (study - studied), a w krótkich czasownikach z jedną samogłoską przed jedną spółgłoską końcową podwajamy spółgłoskę (stop - stopped, plan - planned), ale nie podwajamy -w, -x i -y (fix - fixed).

5.Czasowniki nieregularne

Czasowniki nieregularne mają własne formy II i III, których trzeba nauczyć się na pamięć. Najczęstsze są trzy typy: wszystkie formy takie same (put - put - put, cut - cut - cut), II i III forma takie same (buy - bought - bought, make - made - made) oraz wszystkie różne (go - went - gone, write - wrote - written, see - saw - seen). Rzadziej takie same są I i III forma (come - came - come, run - ran - run). II forma służy do Past Simple, III - do czasów Perfect i strony biernej.

6.Imiesłów czynny i bierny

Imiesłów czynny (present participle) to forma z -ing: writing, swimming. Tworzy czasy Continuous (She is writing) i opisuje kogoś, kto sam wykonuje czynność (a crying baby). Imiesłów bierny (past participle) to III forma: written, broken, painted. Tworzy czasy Perfect (I have written) i stronę bierną (The letter was written) oraz opisuje stan po czynności (a broken window).

7.Czasowniki stanu

Czasowniki stanu nie opisują czynności, tylko stany: myśli i opinie (know, believe, understand, remember), uczucia i upodobania (like, love, hate, want, prefer), posiadanie (own, belong, have w znaczeniu mieć) i zmysły (see, hear). Zwykle nie występują w czasach Continuous: I know the answer (nie: I am knowing). Niektóre mają też znaczenie czynności: I think you're right (opinia), ale I'm thinking about the test (rozmyślam).

8.Phrasal verbs (czasowniki złożone)

Phrasal verb to czasownik z partykułą (up, down, on, off, out, for, after), który razem z nią ma nowe znaczenie, często inne niż sam czasownik: get up (wstawać), look for (szukać), look after (opiekować się), break down (zepsuć się - o maszynie), give up (zrezygnować, rzucić), find out (dowiedzieć się). Odmieniamy tylko czasownik: She got up early. The lift broke down again.

9.Phrasal verbs rozdzielne i nierozdzielne

W wielu phrasal verbs z dopełnieniem rzeczownik może stać przed partykułą albo po niej: Turn off the light. / Turn the light off. Zaimek (it, them, him) stoi wtedy zawsze między czasownikiem a partykułą: Turn it off (nie: Turn off it). Niektóre phrasal verbs są nierozdzielne i dopełnienie stoi po partykule: look for, look after (I'm looking for my keys. She looks after them).

10.Present Simple - budowa

Twierdzenie: podmiot + bezokolicznik bez to, a w 3. osobie liczby pojedynczej z -s lub -es (I play, she plays). Końcówkę -es dodajemy po -s, -sh, -ch, -x i -o (he watches, it goes), a spółgłoska + y zmienia się w -ies (study - studies). Przeczenie: don't lub doesn't + bezokolicznik (She doesn't play). Pytanie: Do lub Does + podmiot + bezokolicznik (Does she play?). Po does i doesn't czasownik nie ma już -s.

11.Present Simple - użycie

Present Simple opisuje czynności powtarzające się i zwyczaje (I usually walk to school), fakty i prawdy ogólne (Water boils at 100°C), stany (She likes music) oraz rozkłady jazdy i programy (The film starts at 8 p.m.). Typowe określenia: always, usually, often, sometimes, never, every day, on Mondays, once a week. Przysłówek częstotliwości stoi przed czasownikiem głównym, a po be (He is often late).

12.Present Continuous - budowa i użycie

Budowa: am, is lub are + czasownik z -ing (She is reading. Are they playing? I'm not sleeping). Pisownia: make - making, swim - swimming. Użycie: czynność trwająca w chwili mówienia (Look! It's raining), czynność tymczasowa w obecnym okresie (I'm staying with my aunt this week) i zmiana w toku (It's getting colder). Typowe określenia: now, right now, at the moment, Look!, Listen!, today, this week.

13.Present Continuous a Present Simple

Present Continuous opisuje też ustalone plany na najbliższą przyszłość, zwykle z określeniem czasu (We're meeting Tom at six tonight), a Present Simple - stałe zwyczaje i rozkłady (The bus leaves at 7.15). Porównanie: I usually take the bus, but today I'm walking. Czasowników stanu zwykle nie używamy w Continuous: I want a drink (nie: I'm wanting a drink).

14.Present Perfect - budowa i użycie

Budowa: have lub has + III forma czasownika (I have seen, she has gone; Have you finished? He hasn't called). Użycie: doświadczenie życiowe bez podanego czasu (I've never eaten sushi), czynność zakończona, której skutek widać teraz (I've lost my key, so I can't open the door), i stan trwający od przeszłości do dziś (We've known each other for years). He has been to Paris - był i wrócił; he has gone to Paris - pojechał i jest tam.

15.Present Perfect: just, already, yet, for, since

Just (właśnie) i already (już) stoją między have lub has a III formą: I've just finished. She has already left. Yet (już w pytaniu, jeszcze w przeczeniu) stoi na końcu zdania: Have you done it yet? I haven't done it yet. For podaje długość okresu (for two hours, for a week), a since - jego początek (since Monday, since 2019, since I was ten).

16.Present Perfect a Past Simple

Past Simple stosujemy, gdy czynność jest zakończona i podajemy albo znamy czas w przeszłości (yesterday, last week, in 2018, two days ago, pytanie When...?): I saw her yesterday. Present Perfect - gdy czas nie jest podany, a liczy się doświadczenie albo skutek teraz: I've seen this film. Z określeniami ago, yesterday, last i z pytaniem When nie używamy Present Perfect.

17.Present Perfect Continuous - budowa i użycie

Budowa: have lub has + been + czasownik z -ing (I have been waiting, she has been working; Have you been crying? He hasn't been sleeping well). Użycie: czynność, która zaczęła się w przeszłości i trwa do teraz, zwykle z for, since i How long (We've been living here since 2015), albo właśnie się skończyła i widać jej ślady (I'm tired because I've been running).

18.Present Perfect Continuous a Present Perfect

Present Perfect Continuous podkreśla czas trwania i samą czynność (I've been painting the room all day - może jeszcze nie skończyłem). Present Perfect podkreśla wynik i liczbę (I've painted two rooms - są gotowe). Na pytanie How long? odpowiadamy zwykle w Continuous, na How many? i How much? - w Present Perfect. Czasowniki stanu zostają w Present Perfect: I've known her for years.

19.Past Simple - budowa i użycie

Budowa: II forma czasownika w twierdzeniu (worked, went), didn't + bezokolicznik w przeczeniu (I didn't see), Did + podmiot + bezokolicznik w pytaniu (Did you see?); be ma formy was i were (She wasn't there. Were you tired?). Użycie: czynność zakończona w określonym czasie przeszłym oraz ciąg kolejnych wydarzeń w opowiadaniu (She opened the door, looked around and went in). Określenia: yesterday, last week, two years ago, in 2010.

20.Past Continuous - budowa i użycie

Budowa: was lub were + czasownik z -ing (I was reading, they were playing; Were you sleeping?). Użycie: czynność trwająca w danej chwili w przeszłości (At 8 p.m. yesterday I was having dinner), tło opowiadania i czynność przerwana krótszą czynnością w Past Simple (I was walking home when it started to rain) oraz dwie czynności trwające w tym samym czasie, z while (While Mum was cooking, Dad was reading).

21.Past Perfect - budowa i użycie

Budowa: had + III forma czasownika, ta sama dla wszystkich osób (I had finished, she had left; Had they eaten? We hadn't seen it). Użycie: czynność wcześniejsza od innej czynności lub chwili w przeszłości, czyli przeszłość przed przeszłością: When I got to the station, the train had left (pociąg odjechał, zanim przyszedłem).

22.Past Perfect a Past Simple - kolejność zdarzeń

Opowiadając o przeszłości, wcześniejszą czynność wyrażamy w Past Perfect, a późniejszą w Past Simple. Porównaj: When we arrived, the film started (zaczął się, gdy przyszliśmy) i When we arrived, the film had started (zaczął się wcześniej). Typowe słowa: already, just, never, before, after, by the time, by 6 p.m. (By the time she called, I had finished my homework).

23.Past Perfect Continuous - budowa i użycie

Budowa: had + been + czasownik z -ing, ta sama forma dla wszystkich osób (I had been working, they had been playing; Had you been waiting long?). Użycie: czynność, która trwała przez pewien czas aż do innej chwili lub czynności w przeszłości, często z for, since i How long (She had been learning French for five years when she moved to Paris).

24.Past Perfect Continuous a Past Perfect

Past Perfect Continuous podkreśla trwanie czynności przed chwilą w przeszłości i często jej widoczne skutki (His eyes were red because he had been crying). Past Perfect podkreśla wynik albo zakończenie (He had written three emails before lunch). Czasowników stanu nie używamy w Continuous: We had known each other for ten years (nie: had been knowing).

25.Future Simple i modalne will

Budowa: will + bezokolicznik bez to, ta sama forma dla wszystkich osób (I will help, she'll come; won't = will not; Will you...?). Użycie: przewidywanie, często po I think, I'm sure, probably (I think it will snow tomorrow), decyzja podjęta w chwili mówienia (The phone is ringing - I'll answer it), obietnica i propozycja pomocy (I'll carry your bag), a w pytaniu Will you... - prośba (Will you close the door, please?).

26.Be going to a will

Be going to + bezokolicznik (am, is, are going to) wyraża zamiar lub plan, o którym zdecydowaliśmy wcześniej (I'm going to learn to swim this summer), oraz przewidywanie oparte na tym, co widać teraz (Look at those dark clouds! It's going to rain). Will wyraża decyzję podjętą w chwili mówienia: Oh, we've run out of milk. I'll buy some.

27.Future Continuous

Budowa: will + be + czasownik z -ing (I will be working, she'll be travelling; Will you be using the computer?). Użycie: czynność, która będzie trwać w określonej chwili w przyszłości (At 9 a.m. tomorrow I'll be sitting in a maths lesson; This time next week we'll be lying on the beach). Uprzejmie pytamy nim też o czyjeś plany: Will you be coming to the meeting?

28.Can i can't

Can + bezokolicznik bez to (bez -s w 3. osobie: she can) wyraża umiejętność (He can play the guitar), możliwość (You can see the mountains from here), pozwolenie i prośbę (Can I open the window? Can you pass me the salt?). Can't wyraża brak umiejętności albo zakaz (Penguins can't fly. You can't park here) oraz pewność, że coś jest niemożliwe (That can't be true).

29.Could i may

Could to forma przeszła can - umiejętność w przeszłości (I could read when I was four; I couldn't open the jar) - oraz uprzejma prośba (Could you open the door, please?). May wyraża uprzejmą prośbę o pozwolenie (May I come in?) i możliwość - być może (She may be at home now). Might wyraża podobną, często mniejszą możliwość (It might snow later).

30.Must i mustn't

Must + bezokolicznik bez to wyraża obowiązek, który odczuwa mówiący, albo silną radę (I must call Grandma tonight; You must see this film!). Mustn't oznacza zakaz - nie wolno (You mustn't use your phone during the test). Must wyraża też pewność, że coś jest prawdą (She isn't answering. She must be asleep). Must nie ma formy przeszłej - o przeszłym obowiązku mówimy had to.

31.Have to i don't have to

Have to + bezokolicznik (w 3. osobie has to) wyraża obowiązek wynikający z zasad lub okoliczności (We have to wear a uniform at school). Występuje w różnych czasach: had to (I had to wait), will have to. Pytanie i przeczenie budujemy z do: Do you have to go? Don't have to oznacza brak konieczności - nie musisz, ale możesz (You don't have to come early). Mustn't to zakaz, a don't have to - brak obowiązku.

32.Should i would like to

Should + bezokolicznik bez to wyraża radę i opinię, co jest właściwe (You should drink more water; You shouldn't eat so many sweets), oraz pytanie o radę (What should I do?). Would like to + bezokolicznik (skrót 'd like to) uprzejmie wyraża pragnienie albo zaproszenie (I'd like to visit Scotland; Would you like to come to my party?). Would like + rzeczownik: I'd like a cup of tea.

33.Modal perfect: should have i shouldn't have

Modal perfect to czasownik modalny + have + III forma (Perfect Infinitive) - mówi o przeszłości. Should have + III forma wyraża żal albo krytykę: coś było właściwe, ale nie zostało zrobione (You should have told me the truth - powinieneś był mi powiedzieć). Shouldn't have + III forma - coś zostało zrobione, choć nie powinno (I shouldn't have eaten so much).

34.Modal perfect: must have, can't have, might have

Te formy wyrażają przypuszczenie o przeszłości. Must have + III forma - jestem pewien, że tak było (The streets are wet. It must have rained). Can't have albo couldn't have + III forma - jestem pewien, że tak nie było (She can't have seen us - she was asleep). Might have albo may have + III forma - możliwe, że tak było (He might have missed the bus).

35.Strona bierna - budowa i czasy Simple

Strona bierna to be w czasie zdania + III forma czasownika. Używamy jej, gdy ważniejsze jest to, co się dzieje, niż wykonawca. Dopełnienie zdania czynnego staje się podmiotem: Someone stole my bike - My bike was stolen. Present Simple: am, is, are + III forma (Cheese is made from milk). Past Simple: was, were + III forma (These photos were taken in Wales). Wykonawcę podajemy po by: The Hobbit was written by J.R.R. Tolkien.

36.Strona bierna w Present Perfect i Future Simple

Present Perfect: have lub has + been + III forma (The windows have been cleaned; My phone has been stolen). Future Simple: will + be + III forma (The results will be announced tomorrow; The parcel won't be delivered today). Pytania: Has the car been repaired? Will the work be finished on time?

37.Strona bierna w Present Continuous i Past Continuous

W czasach Continuous dodajemy being. Present Continuous: am, is, are + being + III forma (Our kitchen is being painted this week; Are the tickets being sold online?). Past Continuous: was, were + being + III forma (When I arrived, the windows were being cleaned). Ta forma opisuje czynność w trakcie, którą ktoś wykonuje na kimś albo na czymś.

38.Strona bierna w Past Perfect

Past Perfect w stronie biernej: had + been + III forma, ta sama dla wszystkich osób. Wyraża czynność bierną wcześniejszą od innej chwili w przeszłości: When we got to the cinema, all the tickets had been sold. By the end of the day, the old tree had been cut down. Wzór ogólny strony biernej: be w czasie zdania + III forma - is cleaned, was cleaned, has been cleaned, is being cleaned, had been cleaned, will be cleaned.

39.Causative have - budowa i znaczenie

Causative have, czyli konstrukcja have something done: have + przedmiot + III forma czasownika. Oznacza, że ktoś inny, zwykle fachowiec, wykonuje dla nas usługę: I have my car washed every month (myje go ktoś inny), a I wash my car - myję go sam. Szyk jest stały: najpierw przedmiot, potem III forma (have my car washed, nie: have washed my car).

40.Causative have w różnych czasach

W causative have odmieniamy tylko have, a III forma się nie zmienia: Present Simple - She has her nails done every month; Present Continuous - We're having our kitchen painted; Past Simple - I had my eyes tested last week; Present Perfect - He has just had his bike repaired; Future Simple - I'll have the dress cleaned. Pytania i przeczenia w Present Simple i Past Simple budujemy z do lub did: Did you have your phone fixed? I didn't have it fixed. W Future Simple używamy will: Will you have it fixed? I won't have it fixed.