Łódzki Konkurs z Języka Polskiego - nauka o języku i ortografia

1.Części mowy odmienne

Części mowy odmienne zmieniają formę, czyli podlegają fleksji. Czasownik odmienia się przez osoby, liczby, czasy, tryby i rodzaje (koniugacja), np. czytam, czytałaś, czytałby. Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby, a przymiotnik także przez rodzaje (dobry, dobra, dobre). Liczebniki odmieniają się przede wszystkim przez przypadki, niektóre także przez rodzaje, a wyjątkowo również przez liczby (jeden - jedni). Zakres odmiany zaimków zależy od tego, jakie części mowy zastępują. Odmianę przez przypadki nazywamy deklinacją. Niektóre zaimki i liczebniki są nieodmienne, np. tu, wtedy, pół.

2.Części mowy nieodmienne

Nie zmieniają formy: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła i wykrzyknik. Przysłówek określa czynność lub cechę (szybko, bardzo); wiele przysłówków się stopniuje (szybko, szybciej, najszybciej), ale stopniowanie nie jest odmianą. Przyimek łączy się z rzeczownikiem w wyrażenie przyimkowe (w lesie, przed domem). Spójnik łączy wyrazy i zdania (i, ale, że, bo). Partykuła zmienia znaczenie lub zabarwienie wypowiedzi (nie, czy, niech, -by, tylko). Wykrzyknik wyraża uczucia, wołanie albo naśladuje dźwięki (ach, hej, bęc).

3.Funkcje składniowe części mowy

Podmiot to zwykle rzeczownik lub zaimek w mianowniku (Kot śpi. On śpi.). Orzeczenie tworzy osobowa forma czasownika (śpi) albo łącznik z orzecznikiem (jest lekarzem, był zmęczony). Dopełnienie to rzeczownik lub zaimek w przypadku zależnym (czytam książkę). Przydawka określa rzeczownik: przymiotnik, liczebnik, zaimek albo rzeczownik w dopełniaczu (nowy dom, drugi dom, mój dom, dom ojca). Okolicznik określa czasownik: przysłówek lub wyrażenie przyimkowe (biegł szybko, mieszka w Łodzi). Przyimek, spójnik i partykuła nie są samodzielnymi częściami zdania.

4.Aspekt czasownika: czasowniki dokonane i niedokonane

Czasownik dokonany przedstawia czynność jako zakończoną lub mającą zostać zakończoną (napisać, kupić, wziąć); ma czas przeszły i przyszły prosty (napisał, napiszę), ale nie ma czasu teraźniejszego. Czasownik niedokonany przedstawia czynność bez wskazania jej zakończenia, np. jako trwającą lub powtarzaną (pisać, kupować, brać); ma czas przeszły, teraźniejszy i przyszły złożony (pisał, pisze, będzie pisał). Pary aspektowe tworzymy zwykle przedrostkiem (pisać - napisać), przyrostkiem (kupić - kupować) albo innym wyrazem (brać - wziąć).

5.Bezosobowe formy czasownika (-no, -to, się)

Formy bezosobowe nie wskazują wykonawcy czynności. Formy zakończone na -no i -to mają znaczenie czasu przeszłego: zrobiono, napisano, umyto, zaczęto. Konstrukcje z się mają zwykle znaczenie ogólne: mówi się, tu się dobrze pracuje. Takie formy tworzą orzeczenie w zdaniu bezpodmiotowym, np. Wczoraj otwarto nowy most. Nie myl ich ze stroną bierną, która ma podmiot: Most został otwarty.

6.Kategorie fleksyjne czasownika

Osobowe formy czasownika mają osobę (1., 2., 3.), liczbę (pojedynczą, mnogą) i tryb, a niektóre także rodzaj (czytała, czytałby). Czas (przeszły, teraźniejszy, przyszły) określamy w trybie oznajmującym; tryb przypuszczający i rozkazujący nie mają kategorii czasu. Tryby: oznajmujący (czytam), przypuszczający (czytałbym), rozkazujący (czytaj!). Strona czynna: podmiot wykonuje czynność (Robotnicy zbudowali dom). Strona bierna: podmiot doznaje czynności; tworzymy ją z czasownikiem być lub zostać i imiesłowem biernym (Dom został zbudowany przez robotników).

7.Przypadki i rodzaj gramatyczny

Rzeczownik, przymiotnik, liczebnik i zaimek odmieniają się przez 7 przypadków: mianownik (kto? co?), dopełniacz (kogo? czego?), celownik (komu? czemu?), biernik (kogo? co?), narzędnik (z kim? z czym?), miejscownik (o kim? o czym?), wołacz (o!). W liczbie pojedynczej są trzy rodzaje: męski (ten stół), żeński (ta ławka), nijaki (to okno). W liczbie mnogiej: męskoosobowy, gdy mowa o mężczyznach lub grupie z mężczyzną (ci chłopcy, ci uczniowie), i niemęskoosobowy (te dziewczynki, te psy, te stoły).

8.Poprawne formy imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców

Męskie nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniamy (z panem Nowakiem), a żeńskie - nie (z panią Nowak). Nazwiska na -ski, -cki odmieniamy jak przymiotniki (Kowalskiego, Kowalskiej), a rodzina to Nowakowie, Kowalscy. Imiona też się odmieniają: Paweł - Pawła, Agnieszka - Agnieszce. Nazwy miejscowe mają własną odmianę: w Łodzi, w Zakopanem, do Kielc, w Białymstoku. Nazwy mieszkańców: Łodzianin, Krakowianin, Gdańszczanin, Zakopiańczyk (od 2026 r. wielką literą).

9.Związek główny i związki poboczne

Związek główny tworzą podmiot i orzeczenie. Podmiot gramatyczny ma formę mianownika, a orzeczenie zgadza się z nim w osobie i liczbie, w czasie przeszłym także w rodzaju (Kot śpi, Koty śpią, Kotka spała). Podmiot logiczny może występować w dopełniaczu (Ubyło wody); nie zachodzi wtedy taka zgodność form. Związki poboczne tworzą wyraz określany (nadrzędny) i wyraz określający (podrzędny), np. stary kot (przydawka określa podmiot), śpi spokojnie (okolicznik określa orzeczenie). Zdanie pojedyncze rozwinięte zawiera określenia podmiotu lub orzeczenia.

10.Związki zgody, rządu i przynależności

Związek zgody: wyraz określający przyjmuje ten sam przypadek, liczbę i rodzaj co określany i zmienia się razem z nim (zielony las - zielonego lasu). Związek rządu: wyraz nadrzędny narzuca podrzędnemu przypadek, który się nie zmienia (czytam książkę - czytałem książkę, dom ojca - domu ojca). Związek przynależności: wyraz nieodmienny lub forma nieodmienna łączy się z nadrzędnym tylko znaczeniem (biegnie szybko, chce spać, idzie pieszo).

11.Typy wypowiedzeń: zdanie i równoważnik zdania

Zdanie ma orzeczenie, wyrażone zwykle osobową formą czasownika (Pada deszcz.), ale także np. formą na -no lub -to (Otwarto most.). Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie, a złożone - co najmniej dwa. Zdanie pojedyncze nierozwinięte zawiera tylko podmiot i orzeczenie (Kot śpi.) albo samo orzeczenie (Pada.). Zdanie rozwinięte ma też określenia. Równoważnik zdania nie ma orzeczenia, ale jego treść można wyrazić zdaniem (Cisza w klasie. Zakaz wstępu.). Ze względu na cel wypowiedzenia dzielimy na oznajmujące, pytające i rozkazujące; wypowiedzenie zabarwione uczuciowo to wykrzyknikowe.

12.Zdanie złożone współrzędnie i podrzędnie

W zdaniu złożonym współrzędnie zdania składowe są równorzędne: łączne (i, oraz), rozłączne (lub, albo, czy), przeciwstawne (ale, lecz, jednak), wynikowe (więc, dlatego, zatem). W zdaniu złożonym podrzędnie zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane od nadrzędnego: podmiotowe (kto? co?), orzecznikowe (kim jest? jaki jest?), przydawkowe (jaki? który?), dopełnieniowe (pytania przypadków zależnych) albo okolicznikowe (gdzie? kiedy? dlaczego? jak?). Np. Wiem (co?), że przyjdziesz - zdanie dopełnieniowe.

13.Wypowiedzenie wielokrotnie złożone

To wypowiedzenie, które ma co najmniej trzy zdania składowe połączone współrzędnie, podrzędnie albo na oba sposoby, np. Wiem, że Ola przyjdzie, ale nie wiem, kiedy wróci. Zdanie Wiem jest nadrzędne wobec zdania że Ola przyjdzie (dopełnieniowe) i łączy się przeciwstawnie ze zdaniem nie wiem, któremu podlega zdanie kiedy wróci (dopełnieniowe). Liczba zdań składowych jest zwykle równa liczbie orzeczeń, a granice zdań wyznaczają przecinki i spójniki.

14.Jak przeprowadzić analizę składniową wypowiedzenia wielokrotnie złożonego?

1) Podkreśl orzeczenia (osobowe formy czasownika oraz wyrazy typu można, trzeba). 2) Wyznacz granice zdań składowych i ponumeruj je po kolei. 3) Znajdź zdanie nadrzędne, od którego zależą inne. 4) Określ związki: od zdania nadrzędnego zadaj pytanie do podrzędnego i nazwij jego typ (np. okolicznikowe czasu), a typ zdań współrzędnych nazwij według spójnika (np. przeciwstawne). 5) Narysuj wykres: zdania współrzędne na jednym poziomie, podrzędne niżej, połączone z nadrzędnym.

15.Rodzaje imiesłowów

Imiesłowy to formy czasownika o cechach przymiotnika albo przysłówka. Imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się jak przymiotniki: czynny ma przyrostek -ący (czytający, śpiewająca), bierny - przyrostek -ny, -ty lub -ony (przeczytany, umyty, zrobiony). Imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne: współczesny ma przyrostek -ąc i oznacza czynność równoczesną z inną (czytając), a uprzedni ma przyrostek -łszy lub -wszy i oznacza czynność wcześniejszą (zjadłszy, przeczytawszy).

16.Od jakich czasowników tworzymy imiesłowy i jaką pełnią funkcję w zdaniu?

Imiesłów przymiotnikowy czynny i przysłówkowy współczesny tworzymy od czasowników niedokonanych (czytający, czytając), uprzedni - od dokonanych (przeczytawszy), a bierny - od przechodnich obu aspektów (czytany, przeczytany). Imiesłów przymiotnikowy jest zwykle przydawką (śpiący kot) albo częścią orzeczenia w stronie biernej (list został napisany), a przysłówkowy - okolicznikiem (wyszedł, trzaskając drzwiami). Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie (nieczytający), z przysłówkowymi - osobno (nie czytając).

17.Imiesłowowy równoważnik zdania

To wypowiedzenie z imiesłowem przysłówkowym zamiast orzeczenia, wchodzące w skład zdania złożonego: Wracając ze szkoły, spotkałem kolegę. Wykonawca czynności w równoważniku musi być ten sam co podmiot zdania; błędem jest np. Wracając ze szkoły, zaczął padać deszcz. Równoważnik oddzielamy przecinkiem. Przekształcanie: Gdy wracałem ze szkoły, spotkałem kolegę → Wracając ze szkoły, spotkałem kolegę; Gdy przeczytałem list, odpisałem → Przeczytawszy list, odpisałem.

18.Mowa niezależna i mowa zależna

Mowa niezależna przytacza cudzą wypowiedź dosłownie: w cudzysłowie po dwukropku albo w dialogu. Mowa zależna przekazuje jej treść własnymi słowami w zdaniu podrzędnym ze spójnikiem że, czy albo żeby, bez cudzysłowu; zmieniamy przy tym osobę czasownika i zaimki. Ola powiedziała: „Jestem zmęczona”. → Ola powiedziała, że jest zmęczona. Tomek zapytał: „Czy pójdziesz ze mną?” → Tomek zapytał, czy pójdę z nim. Mama poprosiła: „Posprzątaj pokój”. → Mama poprosiła, żebym posprzątał pokój.

19.Słownictwo ogólnonarodowe i o ograniczonym zasięgu

Słownictwo ogólnonarodowe znają i rozumieją wszyscy Polacy, niezależnie od regionu i zawodu (dom, woda, iść). Słownictwa o ograniczonym zasięgu używa tylko część mówiących albo używa się go w określonych sytuacjach. Należą do niego: terminy naukowe (fotosynteza, przeciwprostokątna), archaizmy, czyli wyrazy dawne, przestarzałe (rzec, białogłowa, onegdaj), kolokwializmy, czyli wyrazy potoczne (fajny, kasa w znaczeniu pieniądze), regionalizmy i gwaryzmy (pyry - ziemniaki) oraz wyrazy środowiskowe, np. uczniowskie (matma).

20.Homonimy (homonimia)

Homonimy to wyrazy o takim samym brzmieniu i zwykle takiej samej pisowni, ale o różnych, niezwiązanych ze sobą znaczeniach, np. bal (zabawa taneczna i gruby pień drzewa), rola (postać grana przez aktora i ziemia uprawna). Homonimia bywa źródłem żartów i nieporozumień, a właściwe znaczenie rozpoznajemy z kontekstu. Wyrazy, które brzmią tak samo, a pisze się je inaczej (może - morze), to homofony. Od homonimów odróżniamy wyrazy wieloznaczne, których znaczenia łączy wspólny sens (ucho człowieka, ucho igły).

21.Język mówiony a język pisany

Język mówiony jest zwykle spontaniczny: odbiorca jest obecny i od razu reaguje, pomagają intonacja, mimika i gesty, a w wypowiedziach są powtórzenia, równoważniki zdań, wtrącenia i słownictwo potoczne. Język pisany jest przemyślany: tekst można poprawić, ma staranną składnię, więcej zdań złożonych, interpunkcję i akapity, a odbiorca często jest nieobecny. Komunikacja internetowa (czat, komunikatory) łączy cechy obu odmian: jest pisana, ale szybka i potoczna, z emotikonami i skrótami.

22.Błąd językowy a innowacja językowa

Błąd językowy to nieuzasadnione naruszenie normy. Rodzaje błędów: fleksyjny (poszłem zamiast poszedłem), składniowy (np. anakolut, czyli zdanie zaczęte jedną konstrukcją, a skończone inną), leksykalny (cofnąć się do tyłu), frazeologiczny (w każdym bądź razie), fonetyczny, ortograficzny i interpunkcyjny. Norma wzorcowa obowiązuje w wypowiedziach starannych i oficjalnych, użytkowa - w codziennych. Innowacja językowa to nowy element lub nowy sposób użycia języka, np. nowe słowo, znaczenie albo konstrukcja. Uzasadniona nazywa nową rzecz lub służy sztuce, a nieuzasadniona jest błędem.

23.Wyraz podstawowy i wyraz pochodny

Wyraz pochodny powstał od innego wyrazu, a wyraz, od którego go utworzono, to wyraz podstawowy (dom → domek, pisać → pisarz, czerwony → czerwienieć). Znaczenie wyrazu pochodnego wyjaśnia definicja słowotwórcza z użyciem wyrazu podstawowego: domek to mały dom, pisarz to ten, kto pisze. Wyraz pochodny bywa podstawą dla kolejnego (dom → domek → domeczek). Wyrazy, których nie da się wyprowadzić od innych polskich wyrazów, np. dom, las, są niepochodne.

24.Temat słowotwórczy i formant

Temat słowotwórczy to część wyrazu pochodnego wspólna z wyrazem podstawowym (dom- w wyrazie domek); w temacie mogą zachodzić oboczności (ręka → rączka, temat rącz-). Formant to cząstka dodana do tematu, dzięki której powstaje nowy wyraz (-ek, -ka). Funkcje formantów: tworzą zdrobnienia (kotek), zgrubienia (psisko), nazwy wykonawców czynności (pisarz, nauczyciel), nazwy miejsc (piekarnia), nazwy cech (dobroć), nazwy czynności (pływanie) i nazwy żeńskie (lekarka).

25.Rodzaje formantów

Przedrostek stoi przed tematem (pra-dziadek, arcy-dzieło). Przyrostek stoi po temacie (dom-ek, pis-arz). Wrostek łączy dwa tematy w wyrazie złożonym (wod-o-spad, gwiazd-o-zbiór). Formant zerowy nie ma postaci żadnej dodanej cząstki: wyraz pochodny powstaje przez odcięcie części wyrazu podstawowego, np. bieg od biegać, wykop od wykopać. Bywają też formanty złożone z przedrostka i przyrostka, np. bez- i -ny w wyrazie bezdomny (od bez domu).

26.Rodzina wyrazów, wyrazy pokrewne i rdzeń

Rodzina wyrazów to wszystkie wyrazy pokrewne, czyli mające wspólny rdzeń i związane znaczeniem: las, lasek, leśny, leśnik, leśniczy, zalesić. Rdzeń to wspólna, niepodzielna część wszystkich wyrazów rodziny; może mieć kilka postaci z obocznościami (las- i leś-). Wyrazy pokrewne pomagają stosować reguły ortografii: ó w wyrazie róg uzasadnia wymiana na o w wyrazie rogaty, a rz w wyrazie morze - wymiana na r w wyrazie morski.

27.Wyrazy złożone: złożenia, zrosty i zestawienia

Złożenie powstaje z połączenia dwóch tematów za pomocą wrostka (gwiazdozbiór, wodospad, pracodawca). Zrost to wyrazy zrośnięte bez wrostka, które zachowują swoje formy, a czasem odmieniają się oba człony (Wielkanoc, dobranoc, Białystok - w Białymstoku). Zestawienie to połączenie osobno pisanych wyrazów, które razem mają jedno znaczenie (Boże Narodzenie, wieczne pióro, maszyna do pisania).

28.Stylizacja i jej odmiany

Stylizacja to celowe nadanie tekstowi cech języka innej epoki, regionu lub środowiska. Archaizacja wprowadza archaizmy (rzekł, waść, białogłowa). Dialektyzacja - cechy gwary, np. mazurzenie (casem zamiast czasem). Kolokwializacja - słownictwo i składnię mowy potocznej (fajny, równoważniki, wykrzyknienia). Stylizacja środowiskowa - słownictwo grupy, np. uczniów lub sportowców. Stylizacja biblijna - uroczysty ton, zdania zaczynane od i, archaizmy (albowiem, zaprawdę) i powtórzenia.

29.Funkcje wypowiedzi

Funkcja informatywna - wypowiedź przekazuje wiadomości (Pociąg odjeżdża o ósmej.). Ekspresywna - wyraża uczucia i stan nadawcy (Ale się cieszę!). Impresywna, czyli nakłaniająca, ma wpłynąć na odbiorcę i skłonić go do działania (Zamknij okno!, reklama, apel). Fatyczna służy nawiązaniu, podtrzymaniu lub zakończeniu kontaktu (Halo, słyszysz mnie? Dzień dobry.). Jedna wypowiedź może pełnić kilka funkcji naraz, ale zwykle jedna z nich przeważa.

30.Zapożyczenia według języka, z którego pochodzą

Zapożyczenie to wyraz przejęty z innego języka. Latynizmy pochodzą z łaciny (kwestia), galicyzmy z francuskiego (bukiet, fotel), germanizmy z niemieckiego (ratusz, burmistrz), rusycyzmy z rosyjskiego (samowar), anglicyzmy z angielskiego (komputer, weekend), bohemizmy z czeskiego (hasło), a italianizmy z włoskiego (opera, pomidor). Wiele zapożyczeń przyjęło polską pisownię i odmianę, np. komputer, komputera.

31.Zapożyczenia w polszczyźnie różnych epok

W średniowieczu, razem z chrześcijaństwem, polszczyzna przejmowała bohemizmy, a osadnicy w miastach przynieśli germanizmy związane z miastem i handlem (ratusz). Łacina była językiem Kościoła, nauki i szkoły; najwięcej latynizmów weszło w renesansie i baroku. W XVI w. z dworu królowej Bony przyszły italianizmy (np. nazwy warzyw), w XVII i XVIII w. galicyzmy (moda na kulturę francuską), w XIX w. pod zaborem rosyjskim rusycyzmy, a w XX i XXI w. przeważają anglicyzmy (technika, sport, media).

32.Neologizmy i ich rodzaje

Neologizm to nowy wyraz, nowe znaczenie wyrazu albo nowy związek wyrazowy. Neologizm słowotwórczy powstaje z istniejących cząstek według reguł słowotwórczych (esemesować, zakupoholik). Znaczeniowy (semantyczny) to dawny wyraz w nowym znaczeniu (mysz - urządzenie komputerowe, wirus - szkodliwy program). Frazeologiczny to nowy związek frazeologiczny (surfować po internecie). Artystyczny tworzy pisarz lub poeta na potrzeby utworu; słynął z nich m.in. Bolesław Leśmian.

33.Upodobnienia fonetyczne

Upodobnienie pod względem dźwięczności to zmiana głoski pod wpływem sąsiedniej; przez nie mowa różni się od pisma. Wsteczne: głoska upodabnia się do następnej, np. babka [bapka], kawka [kafka] - ubezdźwięcznienie; prośba [proźba], także [tagże] - udźwięcznienie. Postępowe: głoska upodabnia się do poprzedniej, gdy w lub rz stoi po spółgłosce bezdźwięcznej, np. krzak [kszak], trzy [tszy], kwiat [kfiat]. Osobno: spółgłoska dźwięczna na końcu wyrazu zwykle traci dźwięczność: chleb [chlep], róg [ruk].

34.Style funkcjonalne: potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny

Styl potoczny - codzienne rozmowy: swobodny, emocjonalny, z kolokwializmami i równoważnikami zdań. Urzędowy - podania, pisma, przepisy: rzeczowy, schematyczny, z gotowymi formułami (Uprzejmie proszę o...). Artystyczny - literatura: obrazowy, ze środkami stylistycznymi. Naukowy - podręczniki i prace naukowe: precyzyjny, z terminami i zdaniami złożonymi. Publicystyczny - prasa, radio, telewizja, internet: dotyczy spraw bieżących, łączy informację z oceną i perswazją.

35.Wielka litera od 2026 r.: mieszkańcy miejscowości i egzemplarze wyrobów

Od 1 stycznia 2026 r. wielką literą piszemy nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi: Warszawianin, Zgierzanin, Mokotowianin, Chochołowianin. Wielką literą piszemy też nie tylko nazwy firm, marek i modeli wyrobów (tak było już wcześniej), ale także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów: samochód marki Ford i pod oknem zaparkował czerwony Ford.

36.Mała litera od 2026 r.: przymiotniki od nazw osobowych

Przymiotniki utworzone od nazw osobowych piszemy małą literą bez względu na to, czy odpowiadają na pytanie czyj?, czy jaki?: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie. Tylko przymiotniki od imion (rzadziej od nazwisk) zakończone na -owy, -in (-yn), -ów wolno pisać małą lub wielką literą: zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa.

37.Wielka litera od 2026 r.: komety i obiekty przestrzeni publicznej

Wszystkie człony nazw komet piszemy wielką literą: Kometa Halleya. W nazwach obiektów przestrzeni publicznej wielką literą piszemy stojący na początku wyraz: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz, np. Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Most Poniatowskiego, Cmentarz Rakowicki. Wyraz ulica nadal piszemy małą literą: ulica Józefa Piłsudskiego.

38.Wielka litera od 2026 r.: lokale, ordery i nagrody

Wszystkie człony oprócz przyimków i spójników piszemy wielką literą w nazwach lokali usługowych i gastronomicznych: Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Apteka pod Orłem, Teatr Wielki. Wszystkie człony oprócz przyimków, spójników i wyrazów typu imienia - w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych: Nagroda Nobla, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.

39.Pisownia łączna i rozdzielna od 2026 r.: nie- oraz cząstki -by

Nie- z imiesłowami odmiennymi piszemy łącznie bez względu na znaczenie, bo zniesiono wyjątek świadomej pisowni rozdzielnej (niepalący, niezrobiony). Nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi piszemy łącznie także w stopniu wyższym i najwyższym: niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nienajlepiej, nienajstaranniej. Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy osobno ze spójnikami: Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry. Nadal łącznie: aby, żeby, gdyby, jakby, czyżby i formy typu żebym, gdybyś.

40.Pisownia od 2026 r.: pół-, pary wyrazów, przedrostki, niby- i quasi-

Łącznie: półzabawa, półnauka, półżartem, półserio, półspał, półczuwał; z łącznikiem: pół-Polka, pół-Francuzka; pół jako liczebnik nadal osobno (pół godziny). Pary podobnie brzmiące: tuż-tuż, tuż, tuż albo tuż tuż. Przedrostki łącznie z wyrazem pisanym małą literą, przed wielką z łącznikiem (arcy-Europejczyk); super-, ekstra-, eko-, wege-, mini-, maksi-, midi-, mega-, makro- łącznie lub osobno (miniwieża lub mini wieża). Niby- i quasi- łącznie (nibyartysta, quasinauka), przed wielką literą z łącznikiem (niby-Polak).