Rośliny okrytonasienne - kwiat, owoc, nasienie - Puls życia 5

1.Rośliny okrytonasienne

Najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana grupa roślin na Ziemi. Wytwarzają kwiaty i owoce. Kwiaty są najczęściej obupłciowe i mają bardziej złożoną budowę niż kwiaty roślin nagonasiennych. Nasiona są okryte ścianą owocu, czyli owocnią. Żyją niemal we wszystkich środowiskach lądowych i w niektórych wodnych.

2.Jakie formy mają rośliny okrytonasienne?

Ze względu na budowę łodygi rośliny okrytonasienne dzielimy na rośliny zielne i rośliny drzewiaste. Rośliny zielne (np. konwalia) mają cienkie, delikatne, zielone łodygi, które obumierają na zimę. Rośliny drzewiaste mają łodygi pokryte korą, które żyją wiele lat - są to drzewa, krzewy i krzewinki.

3.Czym różnią się drzewa, krzewy i krzewinki?

Drzewo ma grubą łodygę, zwaną pniem (np. klon jawor). Krzew ma krótką łodygę, której rozgałęzienia tworzą się nisko nad ziemią (np. głóg dwuszyjkowy). Krzewinka przypomina krzew, ale jest od niego mniejsza (np. wrzos zwyczajny, borówka czarna).

4.Kwiat obupłciowy

Kwiat, który zawiera jednocześnie elementy rozrodcze żeńskie (słupki) i męskie (pręciki). Składa się z okwiatu, pręcików i jednego lub kilku słupków - wszystkie te części wyrastają z dna kwiatowego. Takie kwiaty ma większość roślin okrytonasiennych, np. czereśnia. Każdy kwiat to organ, który służy roślinie do rozmnażania płciowego.

5.Okwiat

Zewnętrzna część kwiatu, wyrastająca z dna kwiatowego. Zwykle składa się z zielonego kielicha (z działek kielicha) i barwnej korony (z płatków korony). Chroni pręciki i słupki oraz przywabia zwierzęta zapylające, np. pszczoły i trzmiele.

6.Pręcik

Męski element kwiatu. Jest zbudowany z nitki i główki, która składa się z dwóch pylników. W pręcikach powstają ziarna pyłku, niezbędne do zapylenia.

7.Słupek

Żeński element kwiatu. Jest zbudowany z rozszerzonej zalążni oraz szyjki zakończonej znamieniem. Znamię, czyli górna część słupka, wychwytuje ziarna pyłku. W zalążni wykształcają się i są chronione zalążki.

8.Zalążek

Część słupka, która wykształca się i jest chroniona w zalążni. W zalążku znajduje się komórka jajowa i to w nim zachodzi zapłodnienie. Po zapłodnieniu zalążek przekształca się w nasienie.

9.Zapylenie

Przeniesienie ziaren pyłku z pręcików kwiatu jednej rośliny na znamię słupka kwiatu innej rośliny. U roślin okrytonasiennych odbywa się najczęściej za pośrednictwem wiatru lub zwierząt, np. owadów.

10.Zapłodnienie

Połączenie jednej z komórek plemnikowych z komórką jajową w zalążku - powstaje wtedy zygota. Po zapyleniu ziarno pyłku wytwarza komórki plemnikowe i łagiewkę pyłkową, która przenosi je do wnętrza zalążka. Dlatego do zapłodnienia nie jest potrzebna woda.

11.Jak przebiega rozmnażanie płciowe roślin okrytonasiennych?

Na przykładzie czereśni: kwitnienie - drzewo wytwarza kwiaty z pręcikami i słupkami; zapylenie - owady przenoszą pyłek na znamię słupka w kwiecie innej czereśni; zapłodnienie - komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową w zalążku; powstawanie owocu; rozprzestrzenianie się owoców przez zwierzęta, które je zjadają; kiełkowanie nasion i wzrost młodej rośliny.

12.Kwiaty zapylane przez wiatr

Mają okwiat zredukowany i bezwonny albo nie mają go wcale. Ich pręciki są długie i wiotkie, a znamiona słupków mają dużą powierzchnię. Wytwarzają dużo lekkiego, sypkiego pyłku. Tak są zapylane np. trawy i leszczyna.

13.Kwiaty zapylane przez zwierzęta

Mają duży, barwny i pachnący okwiat oraz wytwarzają słodki nektar, który jest pokarmem zwierząt zapylających. Ich pyłek jest gruboziarnisty, ciężki i lepki, a roślina wytwarza go niewiele. Na przykład kwiaty odwiedzane przez pszczoły mocno pachną i mają jaskrawe barwy.

14.Kwiatostan

Grupa drobnych kwiatów skupionych razem. Dzięki temu łatwiej dochodzi do zapylenia każdego kwiatu. Duże kwiaty rosną zwykle pojedynczo. Przykłady: koszyczek stokrotki pospolitej i główka koniczyny czerwonej.

15.Owoc

Charakterystyczny organ roślin okrytonasiennych. Składa się z jednego lub kilku nasion oraz owocni, czyli ściany owocu. Powstaje tylko z zapylonych kwiatów: po zapłodnieniu z zalążków powstają nasiona, a ze ściany zalążni - owocnia. Pozostałe części kwiatu zasychają i odpadają.

16.Owocnia

Ściana owocu, która powstaje ze ściany zalążni. Chroni nasiona i pomaga w ich rozsiewaniu.

17.Owoce suche i mięsiste

Podział owoców według tego, co dzieje się z owocnią w czasie dojrzewania. W owocach suchych owocnia wysycha (np. orzechy). W owocach mięsistych pozostaje miękka i soczysta (np. kiwi, pomarańcze).

18.Jak są przenoszone owoce roślin okrytonasiennych?

Owoce różnych gatunków mają różną budowę, dlatego przenosi je wiatr, zwierzęta lub woda. Rośliny okrytonasienne rozprzestrzeniają się najczęściej dzięki zwierzętom, rzadziej dzięki wiatrowi lub wodzie.

19.Owoce przenoszone przez wiatr

Są lekkie i często mają aparaty lotne, dzięki którym długo unoszą się w powietrzu. Przykłady: owoce klonu mają duże, płaskie skrzydełka, a owoce mniszka - aparat lotny w kształcie spadochronu.

20.Owoce przenoszone przez zwierzęta

Mają barwę, smak i zapach, które zachęcają zwierzęta do jedzenia - np. jaskrawe owoce jarzębiny wabią ptaki. Nasiona zjedzonych owoców, np. czereśni, są usuwane z niestrawionymi resztkami pokarmu. Niektóre owoce, np. łopianu, mają haczyki, którymi przyczepiają się do sierści lub piór.

21.Owoce przenoszone przez wodę

Są otoczone specjalną tkanką, która chroni je przed nasiąkaniem wodą, i mają komory wypełnione powietrzem, dzięki którym nie toną. Na przykład owoce palmy kokosowej długo unoszą się w wodzie i mogą pokonać nawet tysiące kilometrów.

22.Nasienie

Organ, który umożliwia roślinom nasiennym przetrwanie i rozprzestrzenianie się. Typowe nasienie składa się z zarodka, tkanki odżywczej i łupiny nasiennej. Zarodek to zawiązek przyszłej rośliny. Tkanka odżywcza, zwana też bielmem, dostarcza substancji odżywczych na początku rozwoju zarodka. Łupina nasienna chroni zarodek przed niekorzystnymi warunkami, np. zbyt niską lub zbyt wysoką temperaturą.

23.Warunki kiełkowania nasion

Do kiełkowania nasion niezbędne są: woda, tlen i odpowiednia temperatura. U części roślin potrzebne jest także światło.

24.Kiełkowanie nasienia

Proces, w którym z nasienia wyrasta nowa roślina, czyli siewka. Nasienie pochłania wodę i pęcznieje. Potem pęka łupina nasienna i najpierw wyrasta korzeń, a nieco później łodyga i pierwsze liście.

25.Siewka

Młoda roślina, która wyrasta z kiełkującego nasienia. Gdy pojawią się jej pierwsze liście, może przeprowadzać fotosyntezę i samodzielnie wytwarzać substancje odżywcze.

26.Badanie wpływu wody na kiełkowanie nasion

Problem badawczy: czy do kiełkowania nasion potrzebna jest woda? Próba badawcza: nasiona fasoli na mokrej wacie. Próba kontrolna: tyle samo nasion fasoli na suchej wacie. Obie próby stoją 2 dni w tej samej, pokojowej temperaturze. Wynik: nasiona wykiełkowały tylko na mokrej wacie. Wniosek: do kiełkowania nasion fasoli potrzebna jest woda.

27.Jakie znaczenie mają rośliny okrytonasienne w przyrodzie?

Są środowiskiem życia i źródłem pokarmu dla wielu organizmów, np. zwierząt i grzybów. W fotosyntezie pochłaniają dwutlenek węgla i wytwarzają tlen, niezbędny do oddychania. Lasy liściaste oczyszczają powietrze z pyłów i gazów, zatrzymują wodę z opadów, co zapobiega powodziom, i chronią przed wiatrem.

28.Do czego człowiek wykorzystuje rośliny okrytonasienne?

Są źródłem pożywienia: ze zbóż robi się m.in. mąkę i kaszę, z buraka cukrowego i trzciny cukrowej - cukier, z nasion rzepaku i słonecznika oraz owoców oliwki - oleje; jemy też warzywa, owoce i przyprawy, np. pieprz. Dają surowce do produkcji leków i kosmetyków (mięta, rumianek), tkanin (len, bawełna) i paszy dla zwierząt. Z ich drewna robi się meble i papier, używa się go też w budownictwie. W parkach i ogrodach są ozdobą.

29.Wierzba biała

Drzewo do 30 m wysokości. Liście pojedyncze, wąskie i długie. Kwiaty żółtozielone, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w marcu i kwietniu. Owoce w postaci szarych torebek.

30.Klon jawor

Drzewo do 40 m wysokości. Liście pojedyncze, duże, dłoniaste, na długich ogonkach. Kwiaty żółtozielone, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w maju. Owoce to orzechy ze skrzydełkami, połączone po dwa.

31.Wiąz pospolity

Drzewo do 30 m wysokości. Liście pojedyncze, odwrotnie jajowate, niesymetryczne, piłkowane na brzegach. Kwiaty rdzawoczerwone, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w marcu i kwietniu. Owoce to orzechy otoczone okrągłymi skrzydełkami.

32.Olsza czarna

Drzewo do 40 m wysokości. Liście pojedyncze, odwrotnie jajowate, z piłkowanym, falistym brzegiem. Kwiaty zielonkawe, zebrane w kwiatostany, pojawiają się już w lutym. Owoce to drobne, płaskie orzechy ze skrzydełkami.

33.Jesion wyniosły

Drzewo do 45 m wysokości. Liście złożone z wydłużonych, zaostrzonych listków. Kwiaty zielonkawe, zebrane w kwiatostany. Owoce to podłużne, spłaszczone orzechy ze skrzydełkami.

34.Topola osika

Drzewo do 30 m wysokości. Liście pojedyncze, prawie okrągłe, piłkowane na brzegach. Kwiaty czerwone lub żółtozielone, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w marcu i kwietniu. Owoce zaopatrzone w miękki, biały puch.

35.Trzmielina pospolita

Krzew do 3 m wysokości. Liście pojedyncze, wydłużone, zaostrzone na końcach, piłkowane na brzegach. Kwiaty drobne, bladozielone. Owoce to jaskraworóżowe torebki. Roślina trująca.

36.Bez czarny

Krzew do 10 m wysokości. Liście złożone. Kwiaty białe, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w czerwcu i lipcu. Owoce okrągłe, fioletowoczarne, mięsiste i lśniące. Roślina trująca - trujące są niedojrzałe i nieprzetworzone owoce.

37.Głóg dwuszyjkowy

Krzew do 5 m wysokości. Liście pojedyncze, odwrotnie jajowate, z głębokimi wcięciami. Kwiaty białe, zebrane w kwiatostany, pojawiają się w maju i czerwcu. Owoce okrągłe, czerwone, mięsiste i lśniące.

38.Wrzos zwyczajny

Krzewinka o wysokości 50-60 cm. Liście pojedyncze, zimozielone, podobne do igieł. Kwiaty przeważnie różowe, rzadziej białe, zebrane w kwiatostany. Owoce w postaci kulistych torebek.

39.Borówka czarna

Krzewinka o wysokości 15-50 cm. Liście pojedyncze, wydłużone, na brzegach drobno piłkowane. Kwiaty białoróżowe, pojedyncze. Owoce to czarne jagody z niebieskim nalotem.

40.Borówka brusznica

Krzewinka o wysokości 20-35 cm. Liście pojedyncze, zimozielone, błyszczące, o lekko podwiniętych brzegach. Kwiaty jasnoróżowe, zebrane w kwiatostany. Owoce to czerwone jagody.