Komórka zwierzęca, roślinna, bakterii i grzybów - Puls życia 5

1.Podstawowa jednostka życia

Tak nazywamy komórkę, ponieważ jest najmniejszą częścią organizmu zdolną do wykonywania czynności życiowych. Każda komórka, nawet bardzo mała, wykonuje wszystkie czynności życiowe.

2.Organizmy jednokomórkowe i wielokomórkowe

Organizmy jednokomórkowe są zbudowane z jednej komórki, np. bakterie. Organizmy wielokomórkowe są zbudowane z wielu komórek - należą do nich zwierzęta oraz część roślin i grzybów.

3.Najmniejsze i największe komórki

Komórki różnią się wielkością, kształtem i budową. Najmniejsze są komórki bakterii. Do największych należą niektóre komórki zwierząt, np. jaja ptaków - komórka jajowa we wnętrzu jaja strusia to największa znana komórka zwierzęca.

4.Kształt komórki a jej funkcja

Kształt komórki zależy od funkcji, którą pełni w organizmie. Plemnik ma długą wić, która umożliwia mu ruch. Komórka nerwowa ma długie wypustki, którymi łączy się z innymi komórkami i przekazuje im informacje. Komórka jajowa ma kształt kuli i zawiera substancje zapasowe. Komórka nabłonka ma kształt kostki, więc ściśle przylega do sąsiednich komórek i tworzy z nimi warstwę ochronną.

5.Budowa komórki zwierzęcej

Komórkę zwierzęcą otacza błona komórkowa. Jej wnętrze stanowią cytoplazma i jądro komórkowe. Cytoplazma składa się z galaretowatego cytozolu i zanurzonych w nim mitochondriów, rybosomów oraz wakuol (wodniczek).

6.Błona komórkowa

Element komórki, który oddziela jej wnętrze od otoczenia oraz transportuje różne substancje do wnętrza komórki i na zewnątrz. Występuje we wszystkich rodzajach komórek.

7.Cytoplazma

Wnętrze komórki, w którym jest zawieszone jądro komórkowe. Składa się z galaretowatego cytozolu i zanurzonych w nim pozostałych składników komórki, m.in. mitochondriów, rybosomów i wakuol.

8.Cytozol

Galaretowata substancja, która wypełnia komórkę. Składa się z wody, soli mineralnych i innych związków, głównie białek. Są w niej zanurzone pozostałe składniki cytoplazmy.

9.Jądro komórkowe

Element komórki, który kieruje wszystkimi procesami zachodzącymi w komórce. Znajduje się w nim DNA. W komórce zwierzęcej leży zwykle w środkowej części i ma kulisty kształt.

10.Mitochondrium

Element cytoplazmy o zwykle owalnym kształcie, który dostarcza komórce energii, dlatego nazywamy je centrum energetycznym komórki. Występuje w komórkach zwierząt, roślin i grzybów, ale nie ma go w komórkach bakterii.

11.Rybosomy

Drobne ziarenka w cytoplazmie, które odpowiadają za wytwarzanie białek. Występują we wszystkich rodzajach komórek, także w komórkach bakterii.

12.Wakuola (wodniczka) w komórce zwierzęcej

Niewielki pęcherzyk w cytoplazmie. Może uczestniczyć w pochłanianiu, trawieniu i usuwaniu z komórki różnych substancji. Komórka zwierzęca ma wiele drobnych wakuol.

13.Obserwacja komórek nabłonka jamy ustnej

Patyczkiem higienicznym pocieramy wewnętrzną powierzchnię policzka, a pobrane komórki przenosimy na szkiełko podstawowe i nakrywamy szkiełkiem nakrywkowym. Pod mikroskopem optycznym, już przy powiększeniu 400 razy, widać w nich błonę komórkową, cytoplazmę i jądro komórkowe.

14.Budowa komórki roślinnej

Komórka roślinna ma ścianę komórkową, błonę komórkową, jądro komórkowe i cytoplazmę. Składnikami cytoplazmy są: cytozol, mitochondria, rybosomy, chloroplasty oraz najczęściej jedna, duża wakuola (wodniczka) położona w centrum komórki.

15.Chloroplast

Element cytoplazmy komórki roślinnej, który zawiera zielony barwnik - chlorofil - i ma najczęściej owalny kształt. Wytwarza substancje pokarmowe podczas fotosyntezy. Nie ma go w komórkach zwierząt, grzybów ani bakterii.

16.Ściana komórkowa

Zewnętrzna osłona komórki, położona na błonie komórkowej. Nadaje komórce kształt, chroni ją przed uszkodzeniami i zabezpiecza przed wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych. W komórce roślinnej jej głównym składnikiem jest cukier - celuloza. Ścianę komórkową mają komórki roślinne, grzybowe i bakteryjne, ale nie mają jej komórki zwierzęce.

17.Duża wakuola roślinna

Wakuola (wodniczka), która w komórce roślinnej występuje najczęściej pojedynczo i leży w centrum komórki. Ma postać dużego pęcherza wypełnionego głównie wodą i zapewnia utrzymanie odpowiedniej ilości wody w komórce.

18.Różnice między komórką roślinną a zwierzęcą

W odróżnieniu od komórki zwierzęcej komórka roślinna ma ścianę komórkową i chloroplasty. Ma też zwykle jedną, dużą wakuolę, a komórka zwierzęca - wiele drobnych wakuol. Obie komórki mają błonę komórkową, cytozol, jądro komórkowe, mitochondria, rybosomy i wakuole.

19.Obserwacja komórek liścia moczarki kanadyjskiej

Moczarka kanadyjska to pospolita roślina wodna. Pęsetą odrywamy jeden jej liść, kładziemy go w kropli wody na szkiełku podstawowym i przykrywamy szkiełkiem nakrywkowym. Pod mikroskopem widać w komórkach liścia m.in. ścianę komórkową, chloroplasty i jądro komórkowe.

20.Komórki jądrowe i bezjądrowe

Komórki jądrowe mają jądro komórkowe - to komórki zwierzęce, roślinne i grzybowe. Komórki bezjądrowe nie mają jądra komórkowego. Takie komórki mają wyłącznie bakterie.

21.Budowa komórki bakteryjnej

Komórka bakteryjna nie ma jądra komórkowego - jego funkcję pełni nić DNA zanurzona w cytozolu. W cytozolu są też rybosomy. Komórkę oddziela od otoczenia błona komórkowa, na której powierzchni leży ściana komórkowa, a u niektórych bakterii także otoczka śluzowa. Część bakterii ma rzęski.

22.Nić DNA

Element komórki bakteryjnej, który pełni funkcję jądra komórkowego. Jest zanurzony w cytozolu.

23.Otoczka śluzowa

Warstwa, która u niektórych bakterii występuje na powierzchni komórki, na zewnątrz ściany komórkowej. Chroni komórkę m.in. przed wysychaniem.

24.Rzęski

Elementy, które ma część komórek bakteryjnych. Dzięki nim bakteria może się poruszać.

25.Budowa komórki grzybowej

Komórka grzybowa przypomina budową komórkę zwierzęcą: ma błonę komórkową, cytozol, jądro komórkowe, mitochondria, rybosomy i wakuole. Tak jak komórka roślinna, ma ścianę komórkową, ale zbudowaną z innego cukru - chityny. Nie ma chloroplastów.

26.Celuloza i chityna

Cukry, z których jest zbudowana ściana komórkowa: celuloza - w komórkach roślinnych, chityna - w komórkach grzybowych.

27.Elementy występujące we wszystkich rodzajach komórek

Błona komórkowa, cytozol i rybosomy - mają je komórki zwierzęce, roślinne, grzybowe i bakteryjne.

28.Porównanie rodzajów komórek

Jądro komórkowe i mitochondria mają komórki zwierzęce, roślinne i grzybowe, ale nie bakteryjne. Ścianę komórkową mają komórki roślinne, grzybowe i bakteryjne, ale nie zwierzęce. Chloroplasty ma tylko komórka roślinna. Wakuole: w zwierzęcej - wiele drobnych, w roślinnej - zwykle jedna duża, w grzybowej - jedna duża lub wiele drobnych, w bakteryjnej - brak.