Organy roślinne - korzeń, łodyga, liść - Puls życia 5

1.Korzeń

Organ podziemny, który występuje u większości roślin. Jego podstawowe funkcje to utrzymywanie rośliny w podłożu i pobieranie z gleby wody z solami mineralnymi.

2.Strefy korzenia

Odcinki korzenia o różnych zadaniach, od góry: strefa korzeni bocznych - utrzymuje roślinę w podłożu, a z korzenia głównego wyrastają w niej korzenie boczne; strefa włośnikowa - włośniki zwiększają powierzchnię wchłaniania, więc roślina intensywnie pobiera wodę z solami mineralnymi; strefa wydłużania - komórki się nie dzielą, tylko powiększają, dzięki czemu korzeń rośnie na długość; stożek wzrostu - komórki stale się dzielą, co umożliwia wzrost korzenia na długość.

3.Systemy korzeniowe

System korzeniowy to wszystkie korzenie rośliny. System palowy (np. u mniszka lekarskiego) tworzy jeden, zwykle długi i gruby korzeń główny, z którego wyrastają krótsze i cieńsze korzenie boczne. System wiązkowy (np. u traw) to pęk cienkich korzeni o podobnej długości - korzeni przybyszowych, które wyrastają z pędu, najczęściej z łodygi.

4.Przekształcenia korzeni

Zmiany korzeni, dzięki którym pełnią one dodatkowe funkcje. Korzenie spichrzowe (marchew, burak, rzodkiewka) gromadzą substancje pokarmowe, z których roślina wiosną wytwarza nowe pędy. Korzenie podporowe (kukurydza) podpierają roślinę i chronią ją przed utratą równowagi. Korzenie czepne (bluszcz) przymocowują roślinę do pni, skał i murów. Ssawki (jemioła) pobierają wodę i sole mineralne z organizmu żywiciela.

5.Pęd nadziemny i pęd podziemny

Pęd to część rośliny zbudowana z łodygi i liści, a u niektórych gatunków także z kwiatów i owoców. Większość roślin ma pędy nadziemne. Część roślin wykształca też pędy podziemne, które rosną w glebie, np. cebule (ma je m.in. żonkil).

6.Łodyga

Rusztowanie pędu, które łączy system korzeniowy z liśćmi, kwiatami i owocami. Utrzymuje liście, kwiaty i owoce, przewodzi wodę z solami mineralnymi od korzeni w górę rośliny oraz przewodzi substancje pokarmowe z liści do pozostałych organów. U roślin zielnych łodygi są cienkie, zielone i soczyste, a u drzew - grube i okryte korą.

7.Budowa zewnętrzna łodygi

Na przykładzie łodygi pokrzywy wyróżniamy trzy główne części: pąk wierzchołkowy - odpowiada za wzrost rośliny na długość, a jego główną częścią jest stożek wzrostu łodygi; węzły - zgrubiałe miejsca, z których wyrastają liście; międzywęźla - bezlistne odcinki łodygi między węzłami.

8.Przekształcenia łodyg

Bulwy (ziemniak) - krótkie, silnie zgrubiałe łodygi podziemne; gromadzą pokarm na zimę, a wiosną z ich oczek wyrastają nowe rośliny. Kłącza (imbir) - łodygi podziemne; gromadzą pokarm na zimę, a nowe rośliny wyrastają z ich węzłów. Łodygi czepne (winorośl) - owijają się wokół podpór, dzięki czemu roślina rośnie ku światłu. Rozłogi (truskawka) - płożące się po ziemi odgałęzienia, z których wyrastają nowe rośliny. Bulwy, kłącza i rozłogi służą do rozmnażania wegetatywnego, czyli bezpłciowego: nowy organizm powstaje z kawałka pędu lub korzenia.

9.Funkcje liścia

Liście przede wszystkim wytwarzają substancje pokarmowe podczas fotosyntezy - to ich główna funkcja. Zapewniają też wymianę gazową, czyli transport dwutlenku węgla i tlenu między rośliną a otoczeniem, oraz umożliwiają parowanie wody z rośliny.

10.Liście ogonkowe

Liście zbudowane z blaszki liściowej, ogonka liściowego i nasady liścia; ma je większość roślin, np. mięta. Blaszka liściowa jest płaska i cienka, więc pochłania dużo światła potrzebnego do fotosyntezy. Ogonek ustawia blaszkę tak, aby docierało do niej jak najwięcej promieni słonecznych. Nasada łączy liść z łodygą.

11.Liście siedzące

Liście bez ogonka liściowego - blaszka liściowa łączy się u nich bezpośrednio z nasadą liścia. Występują np. u tulipana.

12.Liście pojedyncze i złożone

Podział liści ze względu na liczbę blaszek liściowych. Liście pojedyncze mają jedną blaszkę (np. lipa - sercowata blaszka na długim ogonku). Liście złożone mają kilka blaszek osadzonych na wspólnym ogonku (np. kasztanowiec). Rodzaj liści i kształt blaszek zależą od gatunku rośliny.

13.Przekształcenia liści

Liście czepne (groch) owijają się wokół podpór, więc pęd pnie się w górę. Liście spichrzowe (cebula zwyczajna) są duże i mięsiste - gromadzą substancje pokarmowe na zimę. Ciernie (kaktusy) są twarde, sztywne i ostre - odstraszają zwierzęta roślinożerne i ograniczają parowanie wody. Liście pułapkowe (dzbanecznik) chwytają i trawią drobne zwierzęta, głównie owady, które są dla rośliny źródłem azotu.