Artysta Mrożka - lektura - NOWE Słowa na start 8

1.Sławomir Mrożek

Polski pisarz, dramatopisarz i rysownik satyryczny (1930-2013). Dzieciństwo spędził w Krakowie, debiutował w 1950 r. rysunkowymi żartami. W 1963 r. wyemigrował z Polski, mieszkał m.in. we Włoszech, we Francji, w Stanach Zjednoczonych i w Meksyku. Pochowano go w Panteonie Narodowym w kościele Świętych Piotra i Pawła w Krakowie.

2.Twórczość Mrożka

Zaczynał od rysunków satyrycznych (m.in. w tygodniku „Szpilki”) - mówi się o nich, że są jak lustro przyłożone do naszej twarzy, bo obnażają utarte przekonania i schematy. Pisał też reportaże, opowiadania i teksty kabaretowe, a światowy rozgłos przyniosły mu dramaty, zwłaszcza „Tango” (1964). Jego utwory przełożono na 35 języków.

3.Tematy twórczości Mrożka

Mrożek łączył wnikliwą diagnozę problemów współczesnej cywilizacji z humorem i satyrą. Pisał m.in. o zderzeniu tradycji z nowoczesnością, wpływie postępu technologicznego na postrzeganie świata, kryzysie tradycyjnych wartości, emigracji i zagubieniu człowieka wobec wzorców narzucanych przez media i kulturę masową.

4.„Małe prozy”

Tom krótkich utworów Mrożka wydany w 1990 r. Znalazły się w nim teksty, które pisarz publikował w latach 80. w czasopismach emigracyjnych, m.in. „Artysta”.

5.„Artysta” Sławomira Mrożka

Krótkie opowiadanie, które można nazwać filozoficzną przypowieścią o ludzkiej naturze. Jest utrzymane w konwencji bajki: bohaterami są mówiące zwierzęta, a z ich historii wynika pouczenie.

6.Narrator w „Artyście”

Narrator pierwszoosobowy (mówi o sobie „ja”), który uczestniczy w wydarzeniach: towarzyszy Kogutowi i Lisowi, a w drodze powrotnej pyta Koguta, dlaczego chciał grać lwa. W utworze przeważa dialog - wypowiedzi postaci przytoczono w mowie niezależnej.

7.Kogut

Główny bohater. Marzy o tym, by zostać artystą, zdobyć sławę i pieniądze, wyjeżdżać za granicę i podpisać kontrakt z wytwórnią Metro-Goldwyn-Mayer. W cyrku przedstawia się jako Lew i odmawia występów jako kogut. Jest pyszny i próżny: przecenia swoje możliwości i nie chce być sobą.

8.Lis

Towarzysz Koguta. Krótko i ironicznie komentuje jego plany: do marzeń o wyjazdach za granicę dodaje „I z powrotem”. Na koniec odpowiada za Koguta pytaniem, czy narrator widział kiedyś artystę bez ambicji. Nie wspiera Koguta, ale też go nie oszukuje.

9.Dyrektor cyrku

Przyjmuje Koguta na świeżym powietrzu, przy rozkładanym namiocie cyrkowym. Uprzejmie prosi go, by zaryczał, i ocenia ryk jako niezły, ale mówi, że są lepsze lwy od niego. Zaangażowałby Koguta, gdyby ten zgodził się występować jako kogut.

10.Przebieg wydarzeń w „Artyście”

Kogut czyta w gazecie ogłoszenie cyrku i postanawia się zgłosić, bo zawsze chciał być artystą. W drodze marzy o sławie, pieniądzach, wyjazdach za granicę i kontrakcie z wytwórnią filmową. Dyrektorowi przedstawia się jako Lew i ryczy, jak umie. Nie zgadza się grać koguta, więc wraca bez angażu i ponuro milczy.

11.Metro-Goldwyn-Mayer

Amerykańska wytwórnia filmowa, z którą Kogut chciał podpisać kontrakt. Jej znakiem jest ryczący lew w okręgu z łacińskim napisem ARS GRATIA ARTIS. Można więc odczytać, że Kogut chce być lwem jak ten z logo słynnej wytwórni.

12.ARS GRATIA ARTIS

Łacińska sentencja na logo wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer: 'sztuka dla sztuki'. Można ją zestawić z postawą Koguta, któremu zależy przede wszystkim na sławie i pieniądzach, a nie na samej sztuce.

13.Bajka

Krótki utwór (wierszem lub prozą) zawierający pouczenie, czyli morał - wyrażony wprost albo do odczytania. Jej bohaterami są najczęściej zwierzęta, które przedstawiają ludzkie cechy i postawy.

14.Alegoria

Element świata przedstawionego (np. zwierzę, przedmiot, zdarzenie), który oprócz znaczenia dosłownego ma znaczenie ukryte, umowne - alegoryczne. Alegoria jest jednoznaczna. W bajkach alegoriami są najczęściej zwierzęta, np. kruk to alegoria pychy, a mrówka - pracowitości.

15.Cechy bajki w „Artyście”

Bohaterami są mówiące zwierzęta, które zachowują się jak ludzie (czytają gazetę, szukają pracy, chcą podpisywać kontrakty), fabuła jest krótka, a z historii wynika pouczenie. Inaczej niż w wielu bajkach utwór jest napisany prozą, a morał nie pada wprost - czytelnik sam go odczytuje.

16.Kogut i Lis a tradycja bajki

W tradycji (np. w słownikach symboli) kogut bywa znakiem dumy i zarozumiałości, a lis - chytrości i przebiegłości. Mrożkowego Koguta można odczytać jako alegorię człowieka pysznego, który przecenia swoje możliwości. Lis wbrew tradycji nie jest podstępny - trzeźwo i ironicznie komentuje plany Koguta.

17.Ambicje Koguta

Kogut chce zostać artystą, zdobyć sławę i grać lwa, choć jest kogutem - jego ambicje są wygórowane (przerost ambicji). Lis ironicznie pyta, czy narrator widział kiedyś artystę bez ambicji. Można odczytać, że ambicje pomagają rozwijać talent, gdy pasują do możliwości, a gubią tego, kto przecenia siebie i nie chce być sobą.

18.Ironia

Ukryta kpina: mówi się coś innego, niż się myśli, często coś przeciwnego, żeby kogoś lub coś ośmieszyć. Ironiczne są słowa Lisa („I z powrotem”, pytanie o artystę bez ambicji). Ironię widać też w sytuacji: Kogut, który jest ptakiem, nie chce „udawać ptaka”.

19.Morał

Pouczenie wynikające z utworu. Z „Artysty” można odczytać taki morał: kto przecenia własne możliwości i udaje kogoś innego, ponosi porażkę - warto być sobą i rozwijać talenty, które się ma. Kogut mógł zostać przyjęty do cyrku jako kogut, ale z pychy odrzucił tę szansę.

20.Celebryta

Osoba znana z tego, że jest znana - jej sława nie wynika z talentu ani dokonań. Koguta można porównać do celebryty, bo bardziej niż na sztuce zależy mu na sławie, pieniądzach i wyjazdach.