Podanie, grafika, mowa zależna, zdania złożone - NOWE Słowa na start 8

1.Podanie

Rodzaj pisma użytkowego, w którym przedstawiamy władzom konkretnej instytucji swoją prośbę wraz z jej uzasadnieniem. Piszemy je językiem oficjalnym, charakterystycznym dla stylu urzędowego, ze zwrotami grzecznościowymi, by zyskać przychylność odbiorcy. Przydaje się np. przy staraniu się o duplikat zgubionego dokumentu albo o przyjęcie do liceum.

2.Budowa treści podania

Wstęp - przedstawiamy prośbę. Rozwinięcie - zwięźle i rzeczowo ją uzasadniamy. Zakończenie - prosimy o pozytywne rozpatrzenie sprawy. Na końcu umieszczamy grzecznościowy zwrot pożegnalny i podpis.

3.Układ podania na kartce

Każdy element ma stałe miejsce: lewy górny róg - dane nadawcy; prawy górny róg - miejscowość i data; niżej po prawej - adresat (np. Szanowny Pan, imię i nazwisko, funkcja, instytucja); na środku - nagłówek PODANIE; pod treścią po prawej - zwrot pożegnalny i odręczny podpis; lewy dolny róg - spis załączników.

4.Zwroty do przedstawienia i uzasadnienia prośby

Prośba: uprzejmie proszę o..., zwracam się z uprzejmą prośbą o... Uzasadnienie: prośbę swoją uzasadniam tym, że..., swoją prośbę chciałbym umotywować tym, że..., ponadto chciałbym dodać, że..., jednocześnie chciałbym nadmienić, że...

5.Zwroty kończące podanie

Nadzieja na przychylność adresata: proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej sprawy, będę wdzięczny (wdzięczna) za pozytywne rozpatrzenie mojej sprawy, liczę na Państwa przychylność. Pożegnalny zwrot grzecznościowy: z wyrazami szacunku, z poważaniem, łączę wyrazy szacunku.

6.Typowe błędy w podaniu

Słownictwo potoczne (np. fajnie, super), poufały zwrot do adresata (np. po imieniu), uzasadnienie nierzeczowe albo dotyczące tylko własnej wygody, pytania retoryczne do adresata oraz brak elementów, które mają w podaniu stałe miejsce (np. daty, adresata, podpisu).

7.Grafika

Jedna z głównych dyscyplin sztuk plastycznych (obok malarstwa, rzeźby i architektury). Jej podstawą jest rysunek powielany różnymi technikami: artysta pokrywa farbą formę z drewna, metalu lub innego materiału i odbija ją na papierze lub tkaninie; dziś coraz częściej używa komputera. Ze względu na zastosowanie wyróżniamy grafikę artystyczną, ilustrację, plakat, animację oraz logo i identyfikację wizualną firmy.

8.Grafika artystyczna

Dzieło, którego celem jest osiągnięcie zamierzonego efektu artystycznego. Cały proces wykonania - stworzenie rysunku, formy i odbitki - odbywa się w pracowni artysty, dlatego każda odbitka ma wartość samodzielnego dzieła sztuki. Przykład: litografia Alfonsa Muchy (1897).

9.Ilustracja

Rysunek, grafika lub fotografia, które dopełniają tekst, np. w książce, artykule czy na blogu. Ilustracja może objaśniać, uzupełniać, interpretować lub dopowiadać tekst.

10.Plakat

Gatunek grafiki użytkowej, który często ma też wysokie walory artystyczne. Służy różnym celom, m.in. informacyjnym i reklamowym, np. zachęca do udziału w wyborach.

11.Animacja

Technika, która łączy pojedyncze elementy graficzne i umożliwia ich odtwarzanie. Dziś wykonuje się ją w programach graficznych; tak powstają filmy animowane (np. „Katedra” Tomka Bagińskiego), gry i materiały naukowe.

12.Logo i identyfikacja wizualna firmy

Zestaw elementów graficznych - symboli, układu kolorów, czcionek i znaków - które mają się kojarzyć z daną firmą lub organizacją, np. czarno-biała panda w logo WWF.

13.Środki wyrazu w grafice

Rysunek - wpływa na wymowę dzieła, bywa uproszczony lub szczegółowy. Linie i kreski - zaznaczają kontury i tworzą efekty plastyczne; kreskowanie, czyli wiele równoległych linii obok siebie, daje wrażenie światłocienia. Perspektywa - podkreśla głębię lub rozmieszczenie obiektów dzięki złudzeniom optycznym, które daje odpowiedni układ linii (np. skośny). Kompozycja - układ elementów; wyróżniamy m.in. kompozycję statyczną, dynamiczną, otwartą i zamkniętą.

14.Ocena grafiki

Bierzemy pod uwagę to samo co w malarstwie (oddziaływanie na wyobraźnię, siłę wyrazu, emocje), a także rysunek (oryginalność, umiejętność naśladowania znanych rozwiązań), linie i kreski (światłocień, perspektywa, faktura), kolor (kontrasty i półtony w grafice czarno-białej, dobór barw w kolorowej). Grafika użytkowa (np. logo, reklama) musi też być funkcjonalna - jak najlepiej realizować swój cel, np. przykuwać uwagę.

15.Akwaforta

Technika graficzna: artysta pokrywa płytę miedzianą lub cynkową werniksem (woskiem, asfaltem lub żywicą) i igłą żłobi w nim rysunek. Potem trawi płytę w roztworze chemicznym, zmywa werniks, wciera farbę w bruzdy i wykonuje odbitki pod prasą na wilgotnym papierze. Przykład: „Młyn” Rembrandta (1641).

16.Drzeworyt i linoryt

Drzeworyt: artysta dłutem, nożykiem lub rylcem żłobi rysunek w drewnianej płycie, a następnie pokrywa go farbą. Linoryt: rysunek żłobi się tak samo, ale w linoleum (tkaninie pokrytej utwardzoną masą plastyczną); taka matryca pozwala wykonać duże odbitki.

17.Mowa niezależna

Dosłowne przytoczenie czyjejś wypowiedzi. Zapisujemy ją jako cytat ujęty w cudzysłów, np. po dwukropku: Ola zapytała: „Idziesz z nami?”, albo jako dialog wyodrębniony myślnikami.

18.Mowa zależna

Przywołanie czyjejś wypowiedzi własnymi słowami. Przytoczone słowa stają się fragmentem naszej wypowiedzi, która przyjmuje kształt zdania złożonego podrzędnie, np. Ola zapytała, czy idę z nimi.

19.Zamiana mowy niezależnej na zależną

Usuwamy dwukropek i cudzysłów, przytoczenie łączymy z resztą zdania wyrazem wprowadzającym (np. że, czy, żeby) i oddzielamy przecinkiem. Osobę czasownika i zaimki dopasowujemy do sytuacji, a czas zostaje taki sam, np. Kuba powiedział mi: „Mam twoją książkę”. W mowie zależnej: Kuba powiedział mi, że ma moją książkę.

20.Wyrazy wprowadzające mowę zależną

Oznajmienie - spójnik że (Powiedział, że wróci). Pytanie, na które odpowiada się tak lub nie - czy (Zapytał, czy wrócę). Pytanie o szczegół - zaimek pytający, np. kto, co, gdzie, kiedy (Zapytał, kiedy wrócę). Prośba lub polecenie - żeby, aby (Poprosił, żebym wrócił).

21.Interpunkcja przy przytaczaniu wypowiedzi

Mowa niezależna: po dwukropku cytat w cudzysłowie. Pytajnik i wykrzyknik kończące przytoczenie stawiamy przed cudzysłowem zamykającym i nie dodajemy po nim kropki, np. Zapytał: „Która godzina?” Gdy przytoczenie jest zdaniem oznajmującym, kropkę stawiamy po cudzysłowie, np. Powiedział: „Wrócę późno”. Mowa zależna: bez dwukropka i cudzysłowu, przecinek przed wyrazem wprowadzającym przytoczenie, a na końcu kropka - także gdy przytaczamy pytanie, np. Zapytał, która jest godzina.

22.Czasowniki wprowadzające cudzą wypowiedź

Zamiast ciągle powtarzać powiedział, możemy użyć czasownika, który pokazuje, jak ktoś mówi albo co chce osiągnąć, np. stwierdzić, zauważyć, zapytać, zaproponować, zaprotestować, narzekać, uznać, zawołać.

23.Mowa zależna jako zdanie złożone podrzędnie

Mowa zależna ma kształt zdania złożonego podrzędnie. Przytoczenie jest zwykle zdaniem podrzędnym dopełnieniowym, bo odpowiada na pytanie zadane od czasownika mówienia, np. Tata powiedział (co?), że wróci późno.

24.Wypowiedzenie wielokrotnie złożone

Wypowiedzenie zbudowane z co najmniej trzech wypowiedzeń składowych - zdań i/lub równoważników zdań, np. Gdy wróciłem do domu, zjadłem obiad i odrobiłem lekcje.

25.Liczba wypowiedzeń składowych

Aby ją ustalić, liczymy orzeczenia (każde wyznacza jedno zdanie składowe) i sprawdzamy, czy w wypowiedzeniu są równoważniki zdań. Same przecinki nie wystarczą: wypowiedzenie „Gdy zadzwonił budzik, wstałem i umyłem zęby” ma trzy wypowiedzenia składowe, a tylko jeden przecinek.

26.Równoważnik zdania w wypowiedzeniu wielokrotnie złożonym

Wypowiedzenie składowe bez osobowej formy czasownika, np. imiesłowowy równoważnik zdania (Wracając do domu, ...) albo równoważnik z bezokolicznikiem (..., żeby nie zmoknąć). Liczy się jako osobne wypowiedzenie składowe; na wykresie oznacza się go linią falistą.

27.Interpunkcja w wypowiedzeniu wielokrotnie złożonym

Obowiązują te same zasady co w zdaniach złożonych podrzędnie i współrzędnie: przecinkiem oddzielamy zdanie podrzędne od nadrzędnego, równoważnik zdania oraz zdania współrzędne połączone np. spójnikami ale, lecz, a, więc, dlatego. Przed pojedynczym i, oraz, albo, lub przecinka nie stawiamy, np. Kiedy zjem obiad i odrobię lekcje, wyjdę na spacer.

28.Relacje współrzędne i podrzędne

Wypowiedzenia składowe mogą być względem siebie współrzędne (równorzędne - żadne nie określa drugiego) albo podrzędne (zdanie podrzędne określa nadrzędne i odpowiada na pytanie zadane od niego). W jednym wypowiedzeniu wielokrotnie złożonym mogą występować oba rodzaje relacji.

29.Rodzaje zdań współrzędnych i podrzędnych (przypomnienie)

Współrzędne: łączne (i, oraz), rozłączne (albo, lub), przeciwstawne (ale, lecz), wynikowe (więc, dlatego). Podrzędne: przydawkowe (jaki? który?), dopełnieniowe (np. co? czego? o czym?), okolicznikowe (np. gdzie? kiedy? dlaczego?), podmiotowe (kto? co?), orzecznikowe (kim? czym? jaki?).

30.Wykres zależności między wypowiedzeniami składowymi

Rysunek, który pokazuje zależności między wypowiedzeniami składowymi. Zdanie nadrzędne stoi wyżej, a podrzędne niżej - łączy je pionowa kreska z pytaniem zadanym od zdania nadrzędnego (np. kiedy? dlaczego?). Zdania współrzędne leżą na jednym poziomie, połączone poziomą kropkowaną linią ze spójnikiem. Równoważnik zdania oznacza się linią falistą.

31.Zdanie wtrącone na wykresie (części a i b)

Gdy zdanie podrzędne zostaje wtrącone w środek innego zdania, dzieli je na dwie części oznaczane tym samym numerem z literami a i b, np. w wypowiedzeniu „Mama powiedziała, że autobus, którym jedzie babcia, przyjedzie później” wyróżniamy: 1 - Mama powiedziała, 2a - że autobus, 3 - którym jedzie babcia, 2b - przyjedzie później.

32.Błąd: piętrowe powtarzanie zaimka który

Nie powtarzamy zaimka który na początku zdań podrzędnych, z których jedno zależy od drugiego - wypowiedzenie staje się zawiłe. Jedno z nich zamieniamy na przydawkę z imiesłowem przymiotnikowym: zamiast „Mam rower, który dostałem od wujka, który mieszka w Gdańsku” piszemy „Mam rower, który dostałem od wujka mieszkającego w Gdańsku”.

33.Kiedy wolno powtórzyć zaimek który?

Gdy zdania podrzędne z który są względem siebie współrzędne, czyli oba określają ten sam wyraz, np. Mam rower, który dostałem od wujka i który bardzo lubię.

34.Zbyt zawiłe wypowiedzenie

Jeśli tekst ma być zrozumiały, zdania nie mogą być zawiłe, a relacje między zdaniami składowymi muszą być poprawne. Zbyt długie wypowiedzenie lepiej podzielić na krótsze zdania. Z kolei ciąg bardzo krótkich zdań pojedynczych często brzmi mniej naturalnie niż jedno wypowiedzenie złożone.