CV, list motywacyjny, fonetyka, słowotwórstwo - NOWE Słowa na start 8

1.CV (curriculum vitae)

Dokument, w którym kandydat prezentuje się np. pracodawcy, szkole lub uczelni. Nazwa pochodzi z łaciny i znaczy 'przebieg życia'. CV pisze się w punktach: dane osobowe, przebieg edukacji, doświadczenie zawodowe, dodatkowe umiejętności i zainteresowania.

2.Szablon CV

Gotowy wzór CV, np. z internetu. Szablony różnią się układem graficznym i kolejnością podawania informacji - pod tym względem każdy ma dowolność, ważne, by dokument wyróżniał się i przykuwał uwagę adresata. Warto wybrać szablon, w którym najważniejsze dla adresata informacje są na początku, i sprawdzić opinie osób zawodowo zajmujących się rekrutacją.

3.Zasady pisania CV

Pisz zwięźle, precyzyjnie i skrótowo, podawaj tylko prawdziwe informacje i staraj się zmieścić wszystko na jednej stronie. Uzupełniaj pola zgodnie z przypisanymi do nich kategoriami. Sprawdź, czy nie ma błędów - dokumenty z błędami są odrzucane, a ich autorów uznaje się za niedbałych.

4.Adres e-mail i zdjęcie w CV

Adres e-mail trzeba podać; najlepiej, by zawierał imię i nazwisko, bo żartobliwy adres sprawia, że kandydat wydaje się nieprofesjonalny. Zdjęcie można dodać, ale tylko dobrej jakości, na neutralnym tle i w schludnym stroju, który zbytnio nie przyciąga uwagi.

5.Klauzula o ochronie danych osobowych

Formuła na końcu CV, w której kandydat wyraża zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w procesie rekrutacji. Zamieszcza się ją od wprowadzenia rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO).

6.Wygląd i zapis pliku CV

Postaw na minimalizm: bez przesadnie ozdobnych krojów pisma i nadmiaru kolorów, bo CV ma być przede wszystkim czytelne i przejrzyste. Zadbaj o jednolite formatowanie (np. ta sama interlinia, ten sam rodzaj odnośników). Zapisz dokument w formacie pdf, by poprawnie wyświetlał się na każdym urządzeniu.

7.List motywacyjny

Pismo oficjalne, zwykle odpowiedź na konkretne ogłoszenie (oferta pracy, nabór do projektu, programu lub akcji). Adresatem jest osoba lub instytucja prowadząca nabór. Służy autoprezentacji i uzupełnia CV: kandydat wyjaśnia, dlaczego chce podjąć pracę lub wziąć udział w przedsięwzięciu, i przekonuje, że jest osobą, której adresat szuka. Składa się go razem z CV.

8.Budowa listu motywacyjnego

Miejscowość i data (w prawym górnym rogu), dane kontaktowe nadawcy, nazwa adresata, oficjalny zwrot grzecznościowy (np. Szanowni Państwo), wstęp, rozwinięcie, zakończenie, pożegnalny zwrot grzecznościowy i własnoręczny podpis.

9.Wstęp listu motywacyjnego

Informuje adresata, skąd wiesz o ofercie i o jakie stanowisko się ubiegasz, np. „Odpowiadając na ogłoszenie zamieszczone w…, pragnę zgłosić swoją kandydaturę na stanowisko…”.

10.Rozwinięcie listu motywacyjnego

Przedstawiasz kandydaturę tak, by przekonać odbiorcę: wykształcenie, doświadczenie (np. wolontariat, koła zainteresowań) i osiągnięcia - tylko te, które odpowiadają wymaganiom z ogłoszenia. Potem opisujesz swoje predyspozycje i zalety, a na koniec motywację: dlaczego zainteresowała cię oferta i dlaczego warto wybrać właśnie ciebie.

11.Zakończenie listu motywacyjnego

Wyrażasz nadzieję na spotkanie w ramach rozmowy kwalifikacyjnej, np. „Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej kandydatury”. Potem następują pożegnalny zwrot grzecznościowy (np. „Z wyrazami szacunku”) i własnoręczny podpis imieniem i nazwiskiem.

12.Język listu motywacyjnego

Oficjalny (urzędowy), zwięzły i precyzyjny. Do adresata zwracamy się formą grzecznościową „Państwo” (np. „Szanowni Państwo”, „Państwa fundacja”), a nie „Wy”. List przygotowujemy w edytorze tekstu i dbamy o jednolite formatowanie całości.

13.Typowe błędy w liście motywacyjnym

Słownictwo potoczne i młodzieżowe, zwracanie się do adresata „Wy” zamiast „Państwo”, nieprofesjonalny adres e-mail, brak danych adresata oraz ogólnikowość, czyli wyliczanie cech i miejsc pracy bez szczegółów. Dobry list podaje konkretne obowiązki, umiejętności i powody, dla których kandydat chce dostać posadę.

14.Głoska i litera

Głoska to najmniejszy dźwięk mowy, a litera - znak, którym zapisujemy głoskę. Liczba głosek i liter nie zawsze jest taka sama: jedną głoskę zapisujemy czasem dwiema literami (ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz), a litera i może oznaczać tylko miękkość. Np. czapka ma 6 liter i 5 głosek [cz-a-p-k-a].

15.Samogłoski i spółgłoski

Samogłoski (a, e, i, o, u, y, ą, ę) wymawiamy, gdy powietrze swobodnie przepływa przez jamę ustną. Spółgłoski powstają, gdy przepływ powietrza zostaje zablokowany: powietrze natrafia na przeszkodę i tworzy się szmer. Samogłoski ą i ę są nosowe (powietrze uchodzi też przez nos), pozostałe - ustne. Nosowe są też spółgłoski m, n, ń.

16.Głoski dźwięczne i bezdźwięczne

Dźwięczne wymawiamy z drganiem więzadeł głosowych, bezdźwięczne - bez drgania. Pary: b-p, d-t, g-k, w-f, z-s, ź-ś, ż-sz (ż zapisujemy też jako rz), dz-c, dź-ć, dż-cz. Głoska ch jest bezdźwięczna i nie ma dźwięcznej pary, a m, n, ń, l, ł, r, j są dźwięczne i nie mają bezdźwięcznych par.

17.Spółgłoski twarde i miękkie

Dzielimy je ze względu na ruch środka języka: przy miękkich środek języka unosi się ku podniebieniu. Miękkie są m.in. ś, ź, ć, dź, ń, j oraz spółgłoski zmiękczone przed i, np. [p'] w wyrazie pies. Miękkość zapisujemy kreską (ś, ć, ń) albo literą i (się, ciocia, nie).

18.Funkcje litery i

1) Oznacza samogłoskę [i], np. igła. 2) Oznacza tylko miękkość poprzedniej spółgłoski, gdy po i stoi samogłoska, np. siano [ś-a-n-o]. 3) Oznacza jednocześnie samogłoskę [i] i miękkość poprzedniej spółgłoski, gdy po i stoi spółgłoska albo kończy się wyraz, np. cisza [ć-i-sz-a].

19.Sylaba i podział wyrazu

Wyraz ma tyle sylab, ile samogłosek; litera i oznaczająca tylko miękkość nie tworzy sylaby, np. pio-sen-ka ma 3 sylaby. Przenosząc wyraz do następnej linii, dzielimy go na granicy sylab, nie rozdzielamy dwuznaków (np. ko-szyk, nie: kos-zyk) i nie dzielimy wyrazów jednosylabowych.

20.Upodobnienie pod względem dźwięczności

Zmiana wymowy głoski pod wpływem sąsiedniej głoski. Ubezdźwięcznienie: głoska dźwięczna brzmi jak bezdźwięczna, bo stoi obok bezdźwięcznej, np. łyżka [łyszka]. Udźwięcznienie: głoska bezdźwięczna brzmi jak dźwięczna, bo stoi przed dźwięczną, np. prośba [proźba]. Pisownia się nie zmienia.

21.Upodobnienie wsteczne i postępowe

Wsteczne: głoska upodabnia się do głoski, która stoi po niej, np. łyżka [łyszka] - ż brzmi jak sz przed k. Postępowe: głoska upodabnia się do głoski, która stoi przed nią; dotyczy w i rz po spółgłosce bezdźwięcznej, np. twój [tfuj], krzak [kszak]. Udźwięcznienie jest zawsze wsteczne.

22.Spółgłoska dźwięczna na końcu wyrazu

Na końcu wyrazu spółgłoskę dźwięczną wymawiamy jak bezdźwięczną, np. nóż [nusz], chleb [chlep]. Żeby wiedzieć, którą literę napisać, zmieniamy formę wyrazu tak, by po tej spółgłosce stała samogłoska: noże, chleba.

23.Wymowa staranna i dopuszczalna

Głoski mogą się upodabniać nie tylko pod względem dźwięczności, np. [z] zmiękcza się przed [dź]: zdziwić brzmi wtedy [ździwić], a w wyrazie trzeba zamiast starannego [tszeba] słychać [czszeba]. Takie upodobnienia uważa się za mniej staranne: wolno ich używać tylko w sytuacjach nieoficjalnych. W oficjalnych obowiązuje wymowa staranna, a pisownia zawsze pozostaje ta sama.

24.Akcent wyrazowy

Mocniejsze wymówienie jednej sylaby w wyrazie. W języku polskim akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca (przedostatnią), np. w wyrazie samochód akcentujemy sylabę -mo-.

25.Wyjątki od reguły akcentu

Na trzecią sylabę od końca akcentujemy: wyrazy pochodzenia greckiego i łacińskiego zakończone na -ika, -yka (matematyka, gramatyka), czasowniki w 1. i 2. osobie liczby mnogiej czasu przeszłego (pisaliśmy, pisaliście) oraz formy trybu przypuszczającego, np. pisałaby, pisaliby. Na czwartą sylabę od końca akcentujemy 1. i 2. osobę liczby mnogiej trybu przypuszczającego (pisalibyśmy, pisalibyście).

26.Wyraz podstawowy i wyraz pochodny

Wyraz pochodny powstał od innego wyrazu i jego znaczenie można objaśnić za pomocą tamtego wyrazu. Wyraz podstawowy to ten, od którego utworzono wyraz pochodny, np. nos → nosek ('mały nos'), malować → malarz ('ten, kto maluje').

27.Parafraza słowotwórcza

Objaśnienie znaczenia wyrazu pochodnego za pomocą jego wyrazu podstawowego, np. rybak - 'ten, kto łowi ryby'. Wyraz, którego nie da się tak objaśnić, jest niepodzielny słowotwórczo (np. dom, stół). Ten sam wyraz może być pochodny w jednym znaczeniu, a niepodzielny w innym.

28.Temat słowotwórczy

Część wyrazu pochodnego wspólna z wyrazem podstawowym, np. ryb- w wyrazie rybak (od ryba). W temacie mogą zachodzić oboczności, czyli wymiany głosek, np. stół → stolik (ó:o, ł:l), mucha → muszka (ch:sz).

29.Rodzaje formantów

Formant to cząstka, którą wyraz pochodny różni się od podstawowego. Przedrostek stoi przed tematem (lecieć → przelecieć), przyrostek - po temacie (stół → stolik), wrostek łączy dwa tematy w wyrazie złożonym (wodospad). Formant zerowy oznacza, że wyraz pochodny nie ma dodanej cząstki (rzucić → rzut).

30.Rdzeń

Wspólna, niepodzielna cząstka wszystkich wyrazów pokrewnych, np. ryb- w wyrazach ryba, rybak, rybka, rybny. Mogą w nim zachodzić oboczności (las - leśny). Rdzeń jest wspólny dla całej rodziny wyrazów, a temat słowotwórczy - tylko dla wyrazu pochodnego i jego wyrazu podstawowego, dlatego temat bywa dłuższy od rdzenia: w wyrazie rybacki (od rybak) temat to rybac-, a rdzeń - ryb-.

31.Rodzina wyrazów

Grupa wyrazów pokrewnych, które mają wspólny rdzeń i są związane znaczeniem, np. szkoła, szkolny, szkolić, szkolenie, przedszkole. Początek rodzinie daje wyraz podstawowy dla pozostałych. Podobne brzmienie nie wystarcza: lis i lista nie są pokrewne.

32.Wyraz złożony

Wyraz utworzony z dwóch tematów słowotwórczych, zwykle połączonych wrostkiem -o-, -i- lub -y-, np. wodospad (wod-o-spad), listonosz (list-o-nosz), łamigłówka (łam-i-główka). Takie wyrazy zwykle piszemy łącznie.

33.Przedrostek a aspekt czasownika

Dodanie przedrostka do czasownika niedokonanego często tworzy czasownik dokonany, np. robić → zrobić, jeść → zjeść. Forma dokonana mówi o czynności zakończonej, jednorazowej, a niedokonana - o czynności trwającej lub powtarzanej.

34.Zdrobnienia i zgrubienia

Zdrobnienia nazywają coś małego albo wyrażają czułość i sympatię; tworzą je m.in. przyrostki -ek, -yk, -ka (las → lasek, koc → kocyk, głowa → główka). Zgrubienia nazywają coś dużego albo wyrażają niechęć, lekceważenie lub żart; tworzą je m.in. przyrostki -isko, -ysko (pies → psisko, chłop → chłopisko). Mogą zmienić charakter całego tekstu.

35.Nazwy wykonawców czynności

Nazywają osobę, która wykonuje czynność. Tworzą je m.in. przyrostki -acz (palić → palacz), -arz (malować → malarz), -ciel (marzyć → marzyciel), -nik (rysować → rysownik), -ca (sprzedawać → sprzedawca), -ak (śpiewać → śpiewak). Od jednego wyrazu można utworzyć różne nazwy o innym znaczeniu: kierowca i kierownik powstały od wyrazu kierować, ale kierowca kieruje pojazdem, a kierownik - pracą innych osób.

36.Nazwy czynności i cech

Nazwy czynności tworzymy od czasowników przyrostkami -anie, -enie, -cie (śpiewać → śpiewanie, palić → palenie, pić → picie) albo formantem zerowym (skoczyć → skok). Nazwy cech tworzymy od przymiotników, m.in. przyrostkami -ość i -ota (czysty → czystość, głupi → głupota).

37.Nazwy narzędzi i miejsc

Nazwy narzędzi i urządzeń tworzą m.in. przyrostki -arka (wiercić → wiertarka), -acz (otwierać → otwieracz), -ak (trzepać → trzepak), -ik (budzić → budzik). Nazwy miejsc - m.in. -arnia (kawa → kawiarnia), -alnia (pływać → pływalnia), -ownia (pracować → pracownia), -isko (lądować → lądowisko).

38.Nazwy osób: żeńskie, mieszkańców, nosicieli cech

Nazwy żeńskie: -ka (aktor → aktorka), -owa (król → królowa), -yni, -ini (władca → władczyni, bóg → bogini). Nazwy mieszkańców: -anin (Kraków → Krakowianin), -czyk (Japonia → Japończyk), -ak (Poznań → Poznaniak); nazwy mieszkańców miast piszemy wielką literą. Nazwy nosicieli cech: -acz (wąsy → wąsacz), -ak (dziwny → dziwak), -ec (stary → starzec).

39.Przyrostki tworzące przymiotniki

Przymiotniki od rzeczowników tworzą m.in. przyrostki -owy (miód → miodowy), -ny (szkoła → szkolny), -ski (morze → morski), -any (skóra → skórzany). Różne przyrostki dodane do tego samego tematu mogą dać przymiotniki o różnym znaczeniu: skórzany to 'zrobiony ze skóry', a skórny - 'dotyczący skóry'.

40.Skróty i skrótowce

Skrót to skrócony zapis wyrazu lub wyrażenia, który czytamy w pełnym brzmieniu: tel. (telefon), tzn. (to znaczy); kropki nie stawiamy, gdy skrót kończy się ostatnią literą wyrazu: mgr (magister). Skrótowiec powstaje z pierwszych liter lub głosek kilku wyrazów i czytamy go jak jeden wyraz, np. ONZ, PKP. Niektóre skrótowce się odmieniają, a końcówkę dodajemy po łączniku: ZUS - ZUS-u.