Film, części mowy, części zdania i typy wypowiedzeń - NOWE Słowa na start 8

1.Rodzaje filmowe

Filmy fabularne, dokumentalne i animowane. Wśród nich wyróżnia się gatunki filmowe, np. komedie, kryminały czy horrory.

2.Gatunki filmowe

Odmiany filmów wyróżniane ze względu na temat, np. przygodowe, komedie, kostiumowe, musicale, fantasy, science fiction, dramaty, kryminały, wojenne, katastroficzne, horrory, przyrodnicze. Gatunki mogą się mieszać, np. kryminał może mieć elementy komediowe.

3.Dramat (gatunek filmowy)

Film, który w realistyczny sposób ukazuje zmaganie się współczesnych bohaterów z różnymi problemami życiowymi. Dramaty mogą być m.in. obyczajowe, społeczne lub psychologiczne.

4.Kryminał (gatunek filmowy)

Film, którego głównym wątkiem jest śledztwo w sprawie zbrodni, prowadzone przez policję lub detektywów.

5.Film wojenny

Film, którego akcja rozgrywa się w czasie wojny (od I wojny światowej do czasów obecnych); opowiada o przebiegu bitew i losach żołnierzy, np. „Dunkierka” o ewakuacji żołnierzy alianckich z francuskiej plaży w 1940 r.

6.Film katastroficzny

Film, którego tematem są zjawiska lub wydarzenia tragiczne w skutkach: trwające albo nadciągające katastrofy i klęski żywiołowe, np. „Niemożliwe” o rodzinie walczącej o przetrwanie podczas tsunami.

7.Horror

Film, którego celem jest przerażenie widza. Występują w nim takie elementy, jak opuszczone domy, cmentarzyska, wampiry czy duchy.

8.Film przyrodniczy

Film dokumentalny, który przedstawia zwierzęta, rośliny lub inne elementy przyrody, najczęściej w ich naturalnym środowisku.

9.Kadr, ujęcie i scena

Kadr to pojedyncze nieruchome zdjęcie. Ujęcie to połączenie kilku kadrów. Scena to kilka ujęć powiązanych ze sobą wspólnym tematem, miejscem i czasem.

10.Muzyka, gra aktorów i efekty specjalne

Elementy języka filmu. Muzyka towarzyszy akcji i buduje nastrój obrazu. Gra aktorów decyduje o tym, czy postać budzi w nas emocje i wydaje się wiarygodna. Efekty specjalne pozwalają pokazać niezwykłe sytuacje i zdarzenia, np. zjawiska nadprzyrodzone, gigantyczne katastrofy, wytwory fantazji.

11.Plan filmowy i zbliżenie

Pole widzenia kamery podczas kręcenia ujęcia. Plan, który pokazuje twarz lub przedmiot na całym ekranie, to zbliżenie.

12.Montaż

Łączenie ze sobą poszczególnych ujęć i scen. Jego rytm dopasowuje się do sceny - np. inny mają pościgi, a inny rozmowy przy stole.

13.Scenariusz

Tekst, który zawiera opis przebiegu akcji, dialogi postaci oraz wskazówki techniczne.

14.Reżyseria

Kierowanie powstawaniem filmu: reżyser kieruje grą aktorów oraz decyduje o montażu i innych najważniejszych elementach, które wpływają na ostateczny kształt filmu.

15.Jak oceniać dzieło filmowe?

Bierzemy pod uwagę: spełnianie wymagań gatunkowych (np. czy komedia śmieszy), grę aktorską, zdjęcia i montaż, kadry i plany filmowe, wiarygodność świata na ekranie, spójność (czy wszystkie elementy filmu do siebie pasują) oraz czytelność przesłania i intencji reżysera.

16.Odmienne i nieodmienne części mowy

Odmienne części mowy zmieniają formę: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek. Nieodmienne mają zawsze tę samą postać: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik. Przysłówek się nie odmienia, choć wiele przysłówków się stopniuje (dobrze - lepiej).

17.Rzeczowniki nieodmienne

Rzeczowniki, które we wszystkich przypadkach mają tę samą formę - często zapożyczone, np. menu, kiwi, zoo, jury. Rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone na -um (np. liceum, akwarium) nie odmieniają się w liczbie pojedynczej, ale w mnogiej już tak (licea, liceów).

18.Strona czynna i bierna

W stronie czynnej podmiot wykonuje czynność (Mama upiekła ciasto). W stronie biernej podmiot doznaje czynności, a orzeczenie tworzą forma czasownika być lub zostać i imiesłów przymiotnikowy bierny (Ciasto zostało upieczone przez mamę). Strona bierna pozwala usunąć niejasność, gdy z budowy zdania nie wiadomo, kto wykonuje czynność: zdanie Autobus wyprzedził samochód można zmienić na Samochód został wyprzedzony przez autobus.

19.Imiesłowy

Imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się jak przymiotniki: czynne mają zakończenie -ący (czytający), a bierne: -ny, -ony, -ty (czytany, zrobiony, umyty). Imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne: współczesne kończą się na -ąc (czytając), a uprzednie na -łszy, -wszy (zjadłszy, przeczytawszy).

20.Stopniowanie przymiotników

Stopień wyższy i najwyższy tworzymy za pomocą przyrostków -szy, -ejszy i przedrostka naj- (miły - milszy - najmilszy), wyrazów bardziej i najbardziej (kolorowy - bardziej kolorowy - najbardziej kolorowy) albo nieregularnie (dobry - lepszy - najlepszy, zły - gorszy - najgorszy). Nie stopniują się m.in. przymiotniki nazywające materiał lub pochodzenie (szklany, metalowy, polski).

21.Liczebnik zbiorowy

Liczebnik, np. dwoje, troje, czworo, pięcioro, którego używamy z rzeczownikami nazywającymi osoby różnej płci (pięcioro uczniów), istoty młode (dwoje kociąt), z wyrazem „dzieci” (troje dzieci) i z rzeczownikami występującymi tylko w liczbie mnogiej (dwoje drzwi).

22.Półtora czy półtorej?

„Półtorej” łączymy z rzeczownikami rodzaju żeńskiego (półtorej minuty, półtorej szklanki), a „półtora” - z rzeczownikami rodzaju męskiego i nijakiego (półtora metra, półtora jabłka).

23.Zaimki - formy dłuższe i krótsze

Zaimki ja, ty, on mają formy dłuższe (mnie, ciebie, tobie, jego, jemu) i krótsze (mi, cię, ci, go, mu). Zwykle używamy krótszych, a dłuższych: na początku wypowiedzenia (Mnie to nie przeszkadza), gdy pada na nie akcent, np. w przeciwstawieniu (Oddam to tobie, a nie bratu), i po przyimkach (obok ciebie). Formy niego, niemu występują tylko po przyimkach (do niego).

24.Partykuła i wykrzyknik

Partykuła to nieodmienny wyraz, który dodaje wypowiedzi znaczenia: wzmacnia ją albo wyraża np. pytanie, przeczenie, rozkaz lub przypuszczenie (no, czy, nie, niech, chyba). Wykrzyknik wyraża uczucia lub naśladuje dźwięki (np. och, brr, hop). W dialogu dodają wypowiedziom emocji. Ten sam wyraz bywa różnymi częściami mowy: „ale” może być spójnikiem, partykułą, a nawet wykrzyknikiem.

25.Orzeczenie czasownikowe i imienne

Orzeczenie czasownikowe to osobowa forma czasownika (Ola tańczy). Orzeczenie imienne składa się z łącznika (np. jest, był, został, stał się) i orzecznika - najczęściej rzeczownika lub przymiotnika (Ola jest tancerką, Ola jest wesoła).

26.Być i zostać - samodzielne orzeczenie czy łącznik?

Są samodzielnym orzeczeniem, gdy znaczą „przebywać, znajdować się” albo „pozostać” (Tata jest w pracy, Kuba został w domu). Są łącznikiem w orzeczeniu imiennym, gdy łączą się z orzecznikiem i mówią, kim lub jaki jest podmiot (Tata jest lekarzem, Kuba został kapitanem).

27.Podmiot szeregowy

Podmiot złożony z kilku wyrazów nazywających wykonawców czynności, np. Ola i Kuba sprzątają pokój.

28.Podmiot logiczny

Podmiot w dopełniaczu lub celowniku, który wynika z sensu zdania, a nie bezpośrednio z jego budowy, np. W domu nie było prądu (dopełniacz), Bratu jest smutno (celownik).

29.Podmiot domyślny

Podmiot, którego nie ma w zdaniu, ale łatwo go odgadnąć z formy orzeczenia, np. Czytam książkę (ja), Wróciliście już? (wy).

30.Zdanie bezpodmiotowe

Zdanie, w którym podmiotu nie da się wskazać ani odgadnąć. Orzeczeniem jest np. forma zakończona na -no, -to (Ogłoszono wyniki), czasownik z się (Mówi się o tym) albo czasownik nazywający zjawisko przyrody (Grzmi). Takie zdania często pojawiają się np. w prognozach pogody.

31.Przydawka

Określa rzeczownik i odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? z czego? Może być wyrażona przymiotnikiem (wełniany sweter), rzeczownikiem (sweter brata), wyrażeniem przyimkowym (sweter z wełny), zaimkiem (mój sweter) lub liczebnikiem (drugi sweter).

32.Dopełnienie

Określa czasownik (rzadziej przymiotnik) i odpowiada na pytania przypadków zależnych, np. kogo? czego? komu? czemu? co? kim? czym? o kim? o czym? Przykłady: Czytam książkę, Pomagam bratu, Myślę o wakacjach.

33.Okolicznik

Określa czasownik i mówi o okolicznościach czynności: gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? Rodzaje to m.in. okolicznik miejsca (w parku), czasu (o świcie), sposobu (szybko), przyczyny (z zimna), celu (po zakupy).

34.Zdanie a równoważnik zdania

Zdanie ma orzeczenie: osobową formę czasownika albo formę zakończoną na -no, -to (Ogłoszono wyniki.) - nawet gdy składa się z jednego wyrazu (Zostanę.). Równoważnik zdania nie ma orzeczenia (Jutro wycieczka.). Jest krótki i zwięzły, dlatego sprawdza się w notatkach, ogłoszeniach i rozmowie.

35.Wypowiedzenia ze względu na cel

Oznajmujące informują o czymś (Jutro będzie padać.). Pytające zadają pytanie (Kiedy wrócisz?). Rozkazujące wyrażają polecenie lub prośbę (Zamknij okno.).

36.Zdanie pojedyncze a złożone

Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie (Ola czyta książkę.). Zdanie złożone ma co najmniej dwa orzeczenia, czyli składa się z co najmniej dwóch zdań składowych (Ola czyta, a Kuba rysuje.).

37.Zdanie złożone współrzędnie

Zdania składowe są równorzędne - żadne nie określa drugiego. Rodzaje: łączne (i, oraz), rozłączne (albo, lub), przeciwstawne (ale, lecz), wynikowe (więc, dlatego). Przecinek stawiamy przed ale, lecz, więc, dlatego, a nie stawiamy przed pojedynczym i, oraz, albo, lub.

38.Zdanie złożone podrzędnie

Jedno zdanie składowe (podrzędne) określa drugie (nadrzędne) i odpowiada na pytanie zadane od niego. Rodzaje: przydawkowe (jaki? który?), dopełnieniowe (np. kogo? czego? co? o czym?), okolicznikowe (np. gdzie? kiedy? dlaczego?), podmiotowe (kto? co?), orzecznikowe (kim jest? jaki jest?). Zdania składowe oddzielamy przecinkiem.

39.Imiesłowowy równoważnik zdania

Wypowiedzenie z imiesłowem przysłówkowym zamiast osobowej formy czasownika, np. „Wracając ze szkoły” w zdaniu: Wracając ze szkoły, Ola spotkała kolegę. Można go użyć tylko wtedy, gdy czynność z imiesłowu wykonuje podmiot zdania. Oddzielamy go przecinkiem.

40.Zaimek który czy jaki w zdaniu podrzędnym?

„Który” wskazuje konkretną osobę lub rzecz, a „jaki” - jej rodzaj, typ. Sprawdzian: jeśli do zdania nadrzędnego pasuje wyraz „ten”, użyj zaimka „który” (To ten rower, którym jeździłem); jeśli pasuje „taki” - użyj zaimka „jaki” (To taki rower, o jakim marzę).