Przedmiotowy Konkurs Biologiczny (mazowieckie) - grzyby, protisty i rośliny

1.Cechy grzybów

Grzyby są organizmami cudzożywnymi: nie przeprowadzają fotosyntezy i pobierają gotowe substancje odżywcze. Ich komórki mają jądro oraz ścianę komórkową, której ważnym składnikiem jest chityna. Wiele grzybów tworzy grzybnię zbudowaną ze strzępek.

2.Grzybnia, strzępki i owocnik

Strzępki to cienkie, nitkowate elementy budujące grzybnię. Grzybnia jest ciałem wielu grzybów. Owocnik to struktura, w której powstają zarodniki służące rozmnażaniu. Nie wszystkie grzyby tworzą owocniki; drożdże są jednokomórkowe.

3.Grzyby rozkładające szczątki

Wiele grzybów pobiera pokarm z martwych szczątków organizmów. Rozkładają je i przyczyniają się do powrotu substancji mineralnych do środowiska. Takie grzyby należą do destruentów.

4.Grzyby pasożytnicze

Grzyby pasożytnicze pobierają substancje odżywcze z żywego organizmu i szkodzą mu. Mogą wywoływać choroby roślin, zwierząt i ludzi. Ryzyko grzybic ograniczają higiena, dokładne osuszanie skóry i nieużywanie cudzych ręczników.

5.Mikoryza

Mikoryza to współżycie grzyba z korzeniami rośliny, korzystne dla obu organizmów. Grzyb ułatwia roślinie pobieranie wody i soli mineralnych, a roślina dostarcza mu substancji odżywczych wytworzonych podczas fotosyntezy.

6.Porosty

Porost to organizm powstały dzięki współżyciu grzyba z glonem lub sinicą. Partner przeprowadzający fotosyntezę dostarcza substancji odżywczych, a grzyb zapewnia ochronę oraz dostęp do wody i soli mineralnych. Wiele porostów jest wrażliwych na zanieczyszczenia powietrza.

7.Znaczenie grzybów i bezpieczeństwo

Grzyby rozkładają szczątki, współżyją z roślinami i są wykorzystywane do produkcji żywności oraz niektórych leków. Mogą też powodować choroby, psucie żywności i zatrucia. Nie wolno jeść grzybów, których nie rozpoznano z całkowitą pewnością.

8.Protisty w szkolnej klasyfikacji

W szkolnym podziale na królestwa protisty stanowią bardzo zróżnicowaną grupę organizmów. Ich komórki mają jądro komórkowe. Nie należy utożsamiać protistów z bakteriami, których komórki nie mają jądra.

9.Fotosynteza roślin

Fotosynteza to wytwarzanie substancji odżywczych z wody i dwutlenku węgla przy udziale światła. U roślin zachodzi w chloroplastach zawierających chlorofil. Jej produktem jest także tlen.

10.Mchy

Mchy to niewielkie rośliny, które nie wytwarzają kwiatów, nasion ani owoców. Rozmnażają się za pomocą zarodników. Zamiast korzeni mają chwytniki. Wiele mchów zatrzymuje wodę i tworzy zwarte skupiska w wilgotnych miejscach.

11.Paprociowe

Paprociowe mają korzenie, łodygi i liście. Nie tworzą kwiatów, nasion ani owoców; wytwarzają zarodniki. U wielu paproci zarodnie są zebrane w skupiska na spodniej stronie liści.

12.Rośliny nagonasienne

Rośliny nagonasienne wytwarzają nasiona, które nie są zamknięte w owocu. U drzew iglastych nasiona rozwijają się na łuskach szyszek. Przedstawicielami nagonasiennych są między innymi sosna, świerk i modrzew.

13.Rośliny okrytonasienne

Rośliny okrytonasienne tworzą kwiaty, a ich nasiona są zamknięte w owocach. Należą do nich zarówno rośliny zielne, jak i liczne drzewa oraz krzewy. Owoc chroni nasiona i często pomaga w ich rozsiewaniu.

14.Przystosowania roślin do życia na lądzie

Korzenie przytwierdzają roślinę do podłoża i pobierają wodę. Łodyga podtrzymuje organy nadziemne, a liście umożliwiają korzystanie ze światła. U roślin nasiennych pyłek i nasiona pozwalają rozmnażać się bez udziału zewnętrznej wody w zapłodnieniu.

15.Przystosowania igieł do ograniczania utraty wody

Liście wielu drzew iglastych mają postać wąskich igieł i ochronną powierzchnię. Cechy te ograniczają utratę wody. Jest to ważne także zimą, gdy pobieranie wody z zamarzniętej gleby jest utrudnione.

16.Zrzucanie liści na zimę

Wiele drzew rosnących w Polsce zrzuca liście jesienią. Ogranicza to utratę wody w czasie, gdy niska temperatura utrudnia jej pobieranie z gleby. Zrzucanie liści jest przystosowaniem do sezonowych zmian warunków.

17.Korzeń

Korzeń zwykle znajduje się w glebie. Przytwierdza roślinę do podłoża oraz pobiera wodę i sole mineralne. U niektórych roślin dodatkowo magazynuje substancje zapasowe.

18.Łodyga

Łodyga podtrzymuje liście, kwiaty i owoce. Umożliwia transport wody, soli mineralnych oraz substancji odżywczych między organami rośliny. Może również magazynować substancje zapasowe.

19.Liść

Liść jest zwykle głównym organem fotosyntezy. Bierze także udział w wymianie gazowej i oddawaniu wody do otoczenia. Szeroka, cienka blaszka liściowa ułatwia dostęp do światła.

20.Kwiat

Kwiat jest organem rozmnażania płciowego roślin okrytonasiennych. Typowy kwiat ma działki kielicha, płatki korony, pręciki i słupek. Nie każdy kwiat zawiera wszystkie te części.

21.Kielich kwiatu

Kielich składa się z działek, które często są zielone. Zwykle osłania rozwijający się kwiat, zanim rozwinie się pąk.

22.Korona kwiatu

Korona składa się z płatków. U roślin zapylanych przez zwierzęta często jest barwna i pomaga przyciągać zapylaczy. Kwiaty zapylane przez wiatr mogą mieć niepozorne płatki lub nie mieć ich wcale.

23.Pręcik

Pręcik jest męskim organem rozrodczym kwiatu. Zwykle składa się z nitki i pylnika. W pylniku powstają ziarna pyłku, które uczestniczą w rozmnażaniu płciowym.

24.Słupek

Słupek jest żeńskim organem rozrodczym kwiatu. Zwykle składa się ze znamienia, szyjki i zalążni. Znamię przyjmuje pyłek, a w zalążni znajdują się zalążki.

25.Zapylanie

Zapylanie u roślin okrytonasiennych polega na przeniesieniu pyłku z pylnika na znamię słupka. Pyłek może być przenoszony przez zwierzęta lub wiatr. Zapylanie nie jest tym samym co zapłodnienie.

26.Owadopylność i wiatropylność

Kwiaty owadopylne często przyciągają owady barwą, zapachem i nektarem. Rośliny wiatropylne zwykle wytwarzają dużo lekkiego pyłku, a ich kwiaty są niepozorne. Są to przystosowania do różnych sposobów przenoszenia pyłku.

27.Zapłodnienie u roślin nasiennych

Zapłodnienie to połączenie męskiej komórki rozrodczej z komórką jajową. Zachodzi po zapyleniu. W jego wyniku powstaje zygota, z której rozwija się zarodek nowej rośliny.

28.Nasiono

Nasiono zawiera zarodek nowej rośliny i substancje zapasowe, a z zewnątrz chroni je łupina nasienna. Powstaje z zalążka. Umożliwia przetrwanie niekorzystnych warunków i rozprzestrzenianie się roślin.

29.Owoc

Owoc jest charakterystyczny dla roślin okrytonasiennych. Zwykle powstaje z zalążni i zawiera nasiona. Chroni je oraz może ułatwiać ich rozsiewanie. Owoc może być soczysty albo suchy.

30.Rozprzestrzenianie nasion i owoców

Nasiona lub owoce mogą być przenoszone przez wiatr, wodę i zwierzęta. Skrzydełka oraz puch ułatwiają przenoszenie przez wiatr, haczyki zaczepianie o sierść, a soczyste owoce zachęcają zwierzęta do zjadania. Dzięki rozsiewaniu rośliny zajmują nowe miejsca.

31.Warunki kiełkowania

Do kiełkowania nasiona potrzebują wody, tlenu i odpowiedniej temperatury. Woda uruchamia rozwój zarodka, a tlen umożliwia oddychanie tlenowe. Wymagania dotyczące światła zależą od gatunku.

32.Zarodniki a nasiona

Zarodnik jest komórką służącą rozmnażaniu lub rozprzestrzenianiu się organizmu. Nasiono jest bardziej złożoną strukturą: zawiera wielokomórkowy zarodek, substancje zapasowe i łupinę. Mchy i paprociowe wytwarzają zarodniki, a rośliny nasienne - nasiona.

33.Sosna zwyczajna

Sosna zwyczajna jest rodzimym drzewem nagonasiennym. Jej igły wyrastają po dwie z krótkopędów. Zachowuje zielone igły przez cały rok, choć stopniowo wymienia starsze. W górnej części pnia kora często ma pomarańczowawą barwę.

34.Świerk pospolity

Świerk pospolity jest rodzimym, zimozielonym drzewem nagonasiennym. Ma krótkie, sztywne i zwykle kłujące igły osadzone pojedynczo. Jego dojrzałe szyszki zwisają z gałęzi.

35.Modrzew europejski

Modrzew europejski jest drzewem nagonasiennym, które zrzuca igły na zimę. Jego igły są miękkie i na krótkopędach rosną w pęczkach. Pokazuje, że nie każde drzewo iglaste jest zimozielone.

36.Jodła pospolita

Jodła pospolita jest rodzimym, zimozielonym drzewem nagonasiennym. Ma płaskie igły, na których spodzie zwykle widać dwa jasne paski. Szyszki stoją pionowo i po dojrzeniu rozpadają się na drzewie.

37.Dąb szypułkowy

Dąb szypułkowy jest rodzimym drzewem okrytonasiennym. Ma liście z zaokrąglonymi klapami. Jego owoce, żołędzie, osadzone są na długich szypułkach. Żołędzie są pokarmem wielu zwierząt, które mogą także pomagać w ich rozsiewaniu.

38.Brzoza brodawkowata

Brzoza brodawkowata jest rodzimym drzewem okrytonasiennym. Wyróżnia się białą korą, która u starszych drzew przy podstawie pnia staje się ciemna i spękana. Ma trójkątne lub rombowate, ząbkowane liście oraz drobne, oskrzydlone owoce przenoszone przez wiatr.

39.Buk zwyczajny

Buk zwyczajny jest rodzimym drzewem okrytonasiennym. Ma gładką, szarą korę oraz owalne liście o lekko falistym brzegu. Jego owoce to trójgraniaste orzeszki, nazywane bukwią, znajdujące się w kolczastej okrywie.

40.Lipa drobnolistna

Lipa drobnolistna jest rodzimym drzewem okrytonasiennym. Ma sercowate liście i pachnące kwiaty odwiedzane przez owady. Jej drobne owoce są połączone z wydłużoną podsadką, która ułatwia przenoszenie przez wiatr.