Biologia
Skóra, tkanki, układy narządów i homeostaza
autor: DAVSON
Zestaw obejmuje organizację ciała człowieka, rodzaje tkanek oraz funkcje najważniejszych układów narządów. Utrwala budowę i funkcje skóry, zasady jej ochrony, wybrane choroby oraz znaczenie homeostazy.
1.Organizacja budowy ciała człowieka
Kolejność poziomów budowy: komórki tworzą tkanki, tkanki tworzą narządy, narządy budują układy narządów, a te tworzą organizm.
2.Tkanka
Zespół komórek wyspecjalizowanych w pełnieniu określonych funkcji.
3.Cztery podstawowe rodzaje tkanek zwierzęcych
Tkanka nabłonkowa, mięśniowa, nerwowa i łączna.
4.Tkanka łączna
Rodzaj tkanki zwierzęcej, do którego należą tkanka chrzęstna, kostna, tłuszczowa i krew.
5.Homeostaza
Zdolność organizmu do zachowania stanu równowagi wewnętrznej, polegająca na utrzymywaniu parametrów na korzystnym dla funkcjonowania poziomie.
6.Parametry środowiska wewnętrznego
Zawartość tlenu i dwutlenku węgla we krwi, temperatura ciała, ilość wody w organizmie, stężenie glukozy we krwi oraz ciśnienie krwi.
7.Skóra
Powłoka organizmu, która chroni organizm, uczestniczy w termoregulacji, umożliwia wydalanie i odbieranie bodźców ze środowiska.
8.Warstwy skóry
Skóra składa się z dwóch warstw: naskórka i skóry właściwej. Pod nią znajduje się warstwa podskórna.
9.Naskórek
Zewnętrzna warstwa skóry. Wytwarza włosy, paznokcie oraz gruczoły: łojowe, potowe i sutkowe.
10.Skóra właściwa
Warstwa skóry leżąca pod naskórkiem. Znajduje się w niej warstwa podskórna, a także liczne receptory odbierające bodźce.
11.Warstwa podskórna
Warstwa zbudowana głównie z tkanki tłuszczowej, pełniąca między innymi funkcję izolacyjną.
12.Funkcja termoregulacyjna skóry
Polega na wydzielaniu potu oraz rozszerzaniu się i zwężaniu naczyń krwionośnych.
13.Funkcja wydalnicza skóry
Usuwanie z organizmu wody wraz z potem oraz wydalanie zbędnych produktów przemiany materii.
14.Funkcja syntetyzująca skóry
Synteza witaminy D pod wpływem promieni słonecznych oraz wytwarzanie melaniny, która chroni przed szkodliwym wpływem UV.
15.Receptory skóry
Odbierają wrażenia takie jak ciepło, zimno, ból i ucisk. Najwięcej receptorów występuje na opuszkach palców oraz na wargach.
16.Zasady higieny osobistej
Najskuteczniejszy sposób zapobiegania chorobom skóry. Obejmują między innymi regularne mycie całego ciała.
17.Choroby zakaźne skóry
Mogą być wywoływane przez drobnoustroje chorobotwórcze, takie jak bakterie, wirusy i grzyby.
18.Choroby pasożytnicze skóry
Do najbardziej rozpowszechnionych należą wszawica i świerzb.
19.Trądzik młodzieńczy
Choroba, której przyczyną może być nadmierne wydzielanie łoju. Występuje często w okresie dojrzewania.
20.Czerniak
Najgroźniejszy nowotwór skóry. Można zapobiegać mu przez unikanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV.
21.Oparzenia i odmrożenia
Oparzenia są skutkiem działania wysokiej temperatury, a pod wpływem niskiej temperatury może dojść do odmrożeń.
Notatka
Organizacja ciała i tkanki
Podstawową jednostką budulcową i czynnościową organizmu człowieka jest komórka. Komórki tworzą tkanki, czyli zespoły komórek wyspecjalizowanych w pełnieniu określonych funkcji. Tkanki budują narządy, a narządy łączą się w układy narządów. Wszystkie układy razem tworzą organizm.
Wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje tkanek zwierzęcych:
- tkankę nabłonkową
- tkankę mięśniową
- tkankę nerwową
- tkankę łączną
Do tkanki łącznej należą tkanka chrzęstna, kostna, tłuszczowa oraz krew.
Zapamiętaj
Poziomy organizacji ciała układają się od komórki przez tkankę i narząd do układu narządów oraz organizmu.
Układy narządów człowieka
Każdy układ narządów wykonuje określone zadania, a wszystkie układy współdziałają w funkcjonowaniu organizmu. Skóra chroni organizm, uczestniczy w regulacji temperatury ciała i odbieraniu bodźców ze środowiska.
Układ szkieletowy utrzymuje ciężar ciała, nadaje mu kształt, umożliwia poruszanie się i chroni niektóre narządy. Układ mięśniowy umożliwia ruch oraz zmianę położenia części ciała. Układ pokarmowy odpowiada za pobieranie i trawienie pożywienia oraz wchłanianie substancji odżywczych.
Układ oddechowy pobiera tlen i usuwa dwutlenek węgla. Układ krwionośny transportuje tlen do komórek, odbiera z nich dwutlenek węgla i inne zbędne substancje. Układ limfatyczny usuwa obrzęki, transportuje tłuszcze i wodę.
Układ wydalniczy usuwa zbędne produkty przemiany materii oraz reguluje ilość wody i soli mineralnych. Układ dokrewny reguluje procesy zachodzące w organizmie, natomiast układ nerwowy i narządy zmysłów kontrolują reakcje organizmu oraz odbierają bodźce.
Homeostaza i środowisko wewnętrzne
Homeostaza to zdolność organizmu do zachowania stanu równowagi wewnętrznej. Polega na utrzymywaniu określonych parametrów, takich jak temperatura, na poziomie najkorzystniejszym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Do najważniejszych parametrów środowiska wewnętrznego należą:
- zawartość tlenu i dwutlenku węgla we krwi
- temperatura ciała
- ilość wody w organizmie
- stężenie glukozy we krwi
- ciśnienie krwi
W utrzymaniu homeostazy uczestniczą wszystkie układy narządów. Stan homeostazy jest możliwy dzięki precyzyjnym mechanizmom regulacyjnym.
Ważne
Homeostaza nie oznacza bezruchu organizmu, lecz utrzymywanie ważnych parametrów na korzystnym poziomie.
Budowa skóry
Skóra jest powłoką organizmu. Składa się z dwóch warstw: naskórka i skóry właściwej. Pod skórą znajduje się warstwa podskórna.
Naskórek wytwarza włosy, paznokcie oraz gruczoły: łojowe, potowe i sutkowe. Skóra właściwa leży pod naskórkiem. W skórze występują liczne receptory odbierające bodźce.
Warstwa podskórna jest zbudowana głównie z tkanki tłuszczowej. Pełni między innymi funkcję izolacyjną, dlatego stanowi ważny element ochrony organizmu.
Funkcje skóry
Skóra pełni wiele funkcji. Jej funkcja ochronna polega na zabezpieczaniu organizmu przed promieniowaniem UV, wnikaniem szkodliwych substancji i drobnoustrojów chorobotwórczych oraz przed zbyt dużą utratą wody.
Funkcja termoregulacyjna obejmuje wydzielanie potu, rozszerzanie się i zwężanie naczyń krwionośnych. Funkcja wydalnicza umożliwia usuwanie wody wraz z potem i wydalanie zbędnych produktów przemiany materii.
Skóra uczestniczy także w wymianie gazowej: pobiera tlen i usuwa dwutlenek węgla, jednak przez skórę zachodzi tylko 1% tej wymiany. Pod wpływem promieni słonecznych odbywa się synteza witaminy D. Skóra wytwarza też melaninę, która chroni przed szkodliwym wpływem UV.
Receptory skóry umożliwiają odczuwanie ciepła, zimna, bólu i ucisku. Najwięcej receptorów znajduje się na opuszkach palców oraz na wargach.
Przykład
Pot uczestniczy jednocześnie w termoregulacji i w usuwaniu z organizmu wody.
Higiena i choroby skóry
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobom skóry jest przestrzeganie zasad higieny osobistej, w tym regularne mycie całego ciała. Skóra jest narażona na odmrożenia, oparzenia oraz szkodliwy wpływ promieniowania słonecznego, dlatego należy ją odpowiednio chronić.
Choroby zakaźne skóry mogą wywoływać drobnoustroje chorobotwórcze: bakterie, wirusy i grzyby. Do najbardziej rozpowszechnionych chorób pasożytniczych skóry należą wszawica i świerzb.
Nadmierne wydzielanie łoju może być przyczyną trądziku młodzieńczego, który często występuje w okresie dojrzewania. Najgroźniejszym nowotworem skóry jest czerniak; ryzyko jego wystąpienia można ograniczać przez unikanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV.
Oparzenia są skutkiem działania wysokiej temperatury, a niska temperatura może prowadzić do odmrożeń.
Ważne
Ochrona przed nadmiernym promieniowaniem UV jest ważna w profilaktyce czerniaka.
Quizy w tym zestawie
34 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)