Biologia

Podstawy genetyki i budowa DNA

autor: masivekebab

Zestaw obejmuje podstawowe pojęcia genetyki, cechy dziedziczne i zmienność oraz zastosowania genetyki. Utrwalisz budowę DNA i RNA, zasadę komplementarności, replikację oraz elementy chromosomu.

uczy się 7 osób11 fiszek17 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

17 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Dziedziczenie i zmienność cech
Etap 1 · 6 fiszek · 6 pytań
Etap 2: Budowa i powielanie materiału genetycznego
Etap 2 · 5 fiszek · 11 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

1.Genetyka

Nauka zajmująca się dziedziczeniem cech i zmiennością organizmów.

2.Cechy dziedziczne

Cechy przekazywane potomstwu, na przykład barwa włosów lub oczu.

3.Cechy niedziedziczne

Cechy, które nie są przekazywane potomstwu, na przykład blizna.

4.Zmienność

Różnice pomiędzy osobnikami tego samego gatunku.

5.DNA

Kwas deoksyrybonukleinowy, czyli nośnik informacji genetycznej.

6.Gen

Odcinek DNA zawierający informację o budowie białka.

7.Nukleotyd DNA

Podstawowa jednostka budująca DNA. Składa się z reszty kwasu fosforowego, cukru deoksyrybozy i jednej z czterech zasad azotowych.

8.Zasada komplementarności

Dopasowanie nukleotydów z dwóch sąsiednich nici DNA w pary: adenina z tyminą oraz guanina z cytozyną.

9.Replikacja DNA

Kopiowanie materiału genetycznego.

10.Nukleotyd RNA

Składa się z reszty kwasu fosforowego, cukru rybozy i zasady azotowej: adeniny, uracylu, guaniny albo cytozyny.

11.Chromosom

Struktura zbudowana z DNA i białek; po replikacji składa się z dwóch chromatyd połączonych centromerem.

Notatka

Genetyka, dziedziczenie i zmienność

Genetyka jest nauką zajmującą się dziedziczeniem cech oraz zmiennością. Dziedziczenie dotyczy przekazywania cech potomstwu.

Cechy dziedziczne są przekazywane potomstwu. W materiale jako ich przykłady wskazano barwę włosów i barwę oczu. Cechy niedziedziczne nie są przekazywane potomstwu; przykładem jest blizna.

Cechy dziedziczne i niedziedziczne

Zmienność oznacza różnice pomiędzy osobnikami tego samego gatunku.

Ważne

Nie każda cecha człowieka jest dziedziczna: blizna to przykład cechy niedziedzicznej.

Zastosowania genetyki

Wiedza z zakresu genetyki znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach.

medycyna
rolnictwo
kryminalistyka
hodowla zwierząt
archeologia

Wszystkie te obszary zostały wymienione w materiale jako przykłady wykorzystania genetyki.

DNA i informacja genetyczna

DNA to kwas deoksyrybonukleinowy i nośnik informacji genetycznej. Informacja genetyczna jest zapisem wszystkich dziedzicznych cech organizmów.

Gen jest odcinkiem DNA zawierającym informację o budowie białka. Sekwencja DNA oznacza ułożenie nukleotydów w określonej kolejności; od tego układu zależą cechy organizmu.

DNA składa się z dwóch skręconych wokół wspólnej osi nici. Taka budowa nosi nazwę podwójnej helisy.

Zapamiętaj

Gen jest fragmentem DNA, a DNA jest nośnikiem informacji genetycznej.

Od chromosomu do nukleotydu

Nukleotydy i pary zasad w DNA

Podstawową jednostką budującą DNA jest nukleotyd. Nukleotyd DNA składa się z trzech elementów:

reszty kwasu fosforowego
cukru deoksyrybozy
jednej z czterech zasad azotowych

Zasady azotowe DNA to adenina, tymina, guanina i cytozyna. Między dwiema sąsiednimi nićmi DNA działa zasada komplementarności, czyli dopasowywanie nukleotydów w pary.

Przykład

W DNA adenina łączy się z tyminą, a guanina z cytozyną.

Budowa nukleotydu DNA

Replikacja i budowa chromosomu

Replikacja DNA to kopiowanie materiału genetycznego.

Chromosom jest zbudowany z dwóch chromatyd. Chromatydy są połączone w miejscu nazywanym centromerem. Ramiona chromosomu są zbudowane z DNA.

Ważne

Nie myl pojęć: replikacja oznacza kopiowanie DNA, a centromer jest miejscem połączenia chromatyd.

RNA i jego nukleotyd

Nukleotyd RNA również zawiera resztę kwasu fosforowego, cukier i zasadę azotową. W jego skład wchodzą ryboza oraz jedna z zasad: adenina, uracyl, guanina albo cytozyna.

Warto odróżnić cukry obu kwasów nukleinowych: w DNA występuje deoksyryboza, natomiast w RNA ryboza. W RNA występuje uracyl, a w DNA tymina.