Góry Europy i Polski

Góry to obszary o dużych wysokościach względnych, stromych stokach i bardzo urozmaiconej powierzchni. Występują tam szczyty, grzbiety, przełęcze i doliny. Połączone góry tworzą pasma górskie, a wiele pasm może tworzyć rozległy łańcuch górski.

Góry wpływają na pogodę i życie ludzi. Wraz z wysokością zwykle spada temperatura, częściej występują silne wiatry, a zimą śnieg może zalegać dłużej. W górach bierze początek wiele rzek.

Wysoko w górach zmienia się też roślinność. Niżej rosną lasy, wyżej pojawiają się krzewy i łąki, a na najwyższych partiach mogą dominować skały i rośliny odporne na trudne warunki.

Jednym z najważniejszych rodzajów są góry fałdowe. Powstają wtedy, gdy płyty litosfery naciskają na siebie, a warstwy skał zostają zgniecione i pofałdowane. Do gór fałdowych zaliczamy Alpy i Karpaty.

Inny typ to góry zrębowe. Tworzą się w miejscach pęknięć skorupy ziemskiej, gdy jej fragmenty przesuwają się, a niektóre zostają uniesione. W Polsce przykładem takich gór są Sudety.

Przez miliony lat góry są niszczone przez wodę, mróz, wiatr i lodowce. Procesy te obejmują między innymi wietrzenie i erozję. Dlatego nawet wysokie góry stopniowo zmieniają swój wygląd.

Najwyższym wielkim łańcuchem górskim Europy są Alpy. Rozciągają się przez kilka państw, między innymi Francję, Szwajcarię, Włochy, Austrię i Słowenię. Ich najwyższym szczytem jest Mont Blanc, leżący na granicy Francji i Włoch.

Na południowym zachodzie Europy znajdują się Pireneje, które oddzielają Hiszpanię od Francji. Przez środek Włoch biegną Apeniny. Na północy Europy, na terenie Norwegii i Szwecji, leżą Góry Skandynawskie.

Na wschodzie znajduje się Ural, często uznawany za umowną granicę Europy i Azji. Między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim rozciąga się Kaukaz. Według często stosowanego podziału geograficznego leży on w Europie, a jego szczyt Elbrus uznaje się za najwyższy szczyt Europy.

Karpaty ciągną się łukiem przez środkową i wschodnią Europę. W Polsce zajmują południową i południowo-wschodnią część kraju. Są to góry fałdowe.

Najwyższym pasmem polskich Karpat są Tatry. Leżą na granicy Polski i Słowacji. Mają wysokie, skaliste szczyty, strome ściany oraz liczne jeziora górskie. Najwyższym szczytem Polski są Rysy. Polski wierzchołek Rysów ma 2499 m n.p.m.

Do Karpat należą także Beskidy, zwykle łagodniejsze i silnie zalesione, oraz Bieszczady w południowo-wschodniej Polsce. Charakterystyczne dla Bieszczad są połoniny, czyli rozległe łąki położone wysoko w górach.

Sudety leżą w południowo-zachodniej Polsce oraz w Czechach. Są górami zrębowymi. Ich krajobraz jest zróżnicowany: występują tam zalesione stoki, skały, kotliny i doliny.

Najwyższym pasmem Sudetów są Karkonosze. Znajduje się w nich Śnieżka, najwyższy szczyt Sudetów. Ma 1603 m n.p.m. i leży na granicy Polski oraz Czech.

W Sudetach warto pamiętać także o Górach Stołowych. Występują tam skały o ciekawych, często fantazyjnych kształtach. Powstały one między innymi w wyniku długiego działania wody, wiatru i zmian temperatury.

W górach wraz z wysokością zmieniają się warunki życia. Jest chłodniej, rośnie ilość opadów, a okres sprzyjający wzrostowi roślin jest krótszy. Taki układ roślinności na różnych wysokościach nazywamy piętrami roślinnymi.

Góry są ważne dla turystyki, ochrony przyrody i gospodarki wodnej. Trzeba jednak korzystać z nich odpowiedzialnie. Przed wycieczką należy sprawdzić prognozę pogody, dobrać odpowiednie buty i ubranie, zabrać wodę oraz poinformować bliskich o planowanej trasie.

Podczas wędrówki należy trzymać się oznakowanego szlaku, nie śmiecić i nie płoszyć zwierząt. W czasie burzy nie wolno wchodzić na odkryte szczyty ani przebywać w pobliżu samotnych drzew. W razie trudnej pogody najlepiej zawrócić lub schronić się w bezpiecznym miejscu, na przykład w schronisku górskim.