Rozciągłość południkowa i równoleżnikowa
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym są rozciągłość południkowa i równoleżnikowa oraz jak odczytywać je na mapie i globusie. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, przykłady i zadania, które pomagają zrozumieć różnicę między szerokością a długością geograficzną.
1.Rozciągłość południkowa
Różnica szerokości geograficznej między najbardziej na północ i najbardziej na południe wysuniętymi punktami danego obszaru. Pokazuje, jak bardzo obszar jest „wysoki” w kierunku północ–południe.
2.Rozciągłość równoleżnikowa
Różnica długości geograficznej między najbardziej na zachód i najbardziej na wschód wysuniętymi punktami danego obszaru. Pokazuje, jak bardzo obszar jest „szeroki” w kierunku zachód–wschód.
3.Szerokość geograficzna
Odległość kątowa punktu od równika mierzona w stopniach na północ albo na południe. Odczytujemy ją na podstawie równoleżników.
4.Długość geograficzna
Odległość kątowa punktu od południka zerowego mierzona w stopniach na wschód albo na zachód. Odczytujemy ją na podstawie południków.
5.Równoleżnik
Linia na globusie i mapie biegnąca równolegle do równika. Służy do określania szerokości geograficznej.
6.Południk
Linia łącząca biegun północny z biegunem południowym. Służy do określania długości geograficznej.
7.Skrajne punkty obszaru
Najdalej wysunięte punkty obszaru w czterech kierunkach: na północ, południe, wschód i zachód. To na ich podstawie oblicza się rozciągłość.
8.Stopnie geograficzne
Jednostka miary używana przy współrzędnych geograficznych. Rozciągłość południkową i równoleżnikową podaje się zwykle w stopniach.
Notatka
Co oznacza rozciągłość obszaru
W geografii rozciągłość mówi nam, jak duży jest dany obszar w określonym kierunku. Nie chodzi tu o powierzchnię, tylko o zasięg od jednego skrajnego punktu do drugiego. Najczęściej mówimy o dwóch rodzajach: rozciągłości południkowej i rozciągłości równoleżnikowej.
Rozciągłość południkowa pokazuje, jak daleko obszar sięga z północy na południe. Rozciągłość równoleżnikowa pokazuje, jak daleko obszar sięga z zachodu na wschód. Do ich obliczania potrzebne są współrzędne geograficzne skrajnych punktów.
Ważne
Rozciągłość to nie to samo co powierzchnia. Kraj może być wąski, ale bardzo długi w jednym kierunku.
Szerokość i długość geograficzna
Aby zrozumieć rozciągłość, trzeba odróżniać szerokość geograficzną od długości geograficznej. Szerokość geograficzna mówi, jak daleko punkt leży od równika na północ albo na południe. Długość geograficzna mówi, jak daleko punkt leży od południka zerowego na wschód albo na zachód.
Na mapie szerokość geograficzną odczytujemy z linii zwanych równoleżnikami. Są one ułożone poziomo. Długość geograficzną odczytujemy z linii zwanych południkami. Są one ułożone pionowo.
To bardzo ważne, bo przy obliczaniu rozciągłości trzeba użyć właściwego rodzaju współrzędnych. Jeśli pomylisz szerokość z długością, wynik będzie błędny.
Rozciągłość południkowa
Rozciągłość południkowa to różnica szerokości geograficznej między najbardziej na północ i najbardziej na południe wysuniętym punktem obszaru. Szukamy więc dwóch skrajnych punktów: północnego i południowego.
Następnie od większej wartości szerokości odejmujemy mniejszą. Wynik podajemy zwykle w stopniach. Taki wynik mówi, jak duży jest obszar w kierunku północ–południe.
Przykład
Jeśli jeden punkt leży na N, a drugi na N, to rozciągłość południkowa wynosi .
W zadaniach szkolnych często najpierw trzeba odnaleźć te punkty na mapie, a dopiero potem odczytać ich współrzędne. Dlatego ważna jest uważna praca z atlasem lub mapą.
Rozciągłość równoleżnikowa
Rozciągłość równoleżnikowa to różnica długości geograficznej między najbardziej na zachód i najbardziej na wschód wysuniętym punktem obszaru. Szukamy więc skrajnego punktu zachodniego i wschodniego.
Tak samo jak wcześniej, odejmujemy mniejszą wartość od większej i otrzymujemy wynik w stopniach. Ten wynik pokazuje zasięg obszaru w kierunku zachód–wschód.
W tym typie zadań łatwo popełnić błąd, jeśli ktoś zamiast długości geograficznej porównuje szerokość geograficzną. Warto zapamiętać prostą zasadę: północ–południe to szerokość, zachód–wschód to długość.
Jak rozwiązywać zadania krok po kroku
Przy obliczaniu rozciągłości najlepiej działać według prostego planu.
- Najpierw znajdź skrajne punkty obszaru.
- Potem sprawdź, czy liczysz rozciągłość południkową czy równoleżnikową.
- Dla rozciągłości południkowej odczytaj szerokości geograficzne.
- Dla rozciągłości równoleżnikowej odczytaj długości geograficzne.
- Oblicz różnicę między wartościami.
- Zapisz wynik w stopniach.
Zapamiętaj
Rozciągłość południkowa liczymy z szerokości geograficznej, a rozciągłość równoleżnikową z długości geograficznej.
Taki sam sposób można stosować dla państw, kontynentów, wysp i innych obszarów zaznaczonych na mapie.
Najczęstsze błędy i dobre skojarzenia
Najczęstszy błąd to pomylenie dwóch pojęć. Uczniowie czasem sądzą, że skoro mowa o południkach, to trzeba używać długości geograficznej, a skoro o równoleżnikach, to szerokości. Tymczasem przy nazwie rozciągłości chodzi o kierunek, a nie o linię, z której odczytujemy dane.
Dobre skojarzenia pomagają uniknąć pomyłek:
- południkowa = kierunek północ–południe,
- równoleżnikowa = kierunek zachód–wschód,
- szerokość geograficzna = odczyt z równoleżników,
- długość geograficzna = odczyt z południków.
Ważne
W obliczeniach szukamy różnicy współrzędnych, a nie odległości w kilometrach po drodze czy po granicy obszaru.
Quizy w tym zestawie
17 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu