Geografia

Rozciągłość południkowa i równoleżnikowa

Zestaw wyjaśnia, czym są rozciągłość południkowa i równoleżnikowa oraz jak odczytywać je na mapie i globusie. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, przykłady i zadania, które pomagają zrozumieć różnicę między szerokością a długością geograficzną.

Szkoła podstawowa100% pozytywnych (3 oceny)uczy się 40 osób8 fiszek17 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

17 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Podstawy rozciągłości geograficznej
Etap 1 · 6 fiszek · 7 pytań
Etap 2: Obliczanie i interpretacja rozciągłości
Etap 2 · 2 fiszki · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Współrzędne geograficzne - południki, równoleżniki, szerokość i długośćKlasa 6

Otwórz kartę pracy

1.Rozciągłość południkowa

Różnica szerokości geograficznej między najbardziej na północ i najbardziej na południe wysuniętymi punktami danego obszaru. Pokazuje, jak bardzo obszar jest „wysoki” w kierunku północ-południe.

2.Rozciągłość równoleżnikowa

Różnica długości geograficznej między najbardziej na zachód i najbardziej na wschód wysuniętymi punktami danego obszaru. Pokazuje, jak bardzo obszar jest „szeroki” w kierunku zachód-wschód.

3.Szerokość geograficzna

Odległość kątowa punktu od równika mierzona w stopniach na północ albo na południe. Odczytujemy ją na podstawie równoleżników.

4.Długość geograficzna

Odległość kątowa punktu od południka zerowego mierzona w stopniach na wschód albo na zachód. Odczytujemy ją na podstawie południków.

5.Równoleżnik

Linia na globusie i mapie biegnąca równolegle do równika. Służy do określania szerokości geograficznej.

6.Południk

Linia łącząca biegun północny z biegunem południowym. Służy do określania długości geograficznej.

7.Skrajne punkty obszaru

Najdalej wysunięte punkty obszaru w czterech kierunkach: na północ, południe, wschód i zachód. To na ich podstawie oblicza się rozciągłość.

8.Stopnie geograficzne

Jednostka miary używana przy współrzędnych geograficznych. Rozciągłość południkową i równoleżnikową podaje się zwykle w stopniach.

Notatka

Co oznacza rozciągłość obszaru

W geografii rozciągłość mówi nam, jak duży jest dany obszar w określonym kierunku. Nie chodzi tu o powierzchnię, tylko o zasięg od jednego skrajnego punktu do drugiego. Najczęściej mówimy o dwóch rodzajach: rozciągłości południkowej i rozciągłości równoleżnikowej.

Rozciągłość południkowa pokazuje, jak daleko obszar sięga z północy na południe. Rozciągłość równoleżnikowa pokazuje, jak daleko obszar sięga z zachodu na wschód. Do ich obliczania potrzebne są współrzędne geograficzne skrajnych punktów.

Rozciągłość	Kierunek	Liczymy z
południkowa	północ - południe	szerokości geograficznej
równoleżnikowa	zachód - wschód	długości geograficznej

Ważne

Rozciągłość to nie to samo co powierzchnia. Kraj może być wąski, ale bardzo długi w jednym kierunku.

Szerokość i długość geograficzna

Aby zrozumieć rozciągłość, trzeba odróżniać szerokość geograficzną od długości geograficznej. Szerokość geograficzna mówi, jak daleko punkt leży od równika na północ albo na południe. Długość geograficzna mówi, jak daleko punkt leży od południka zerowego na wschód albo na zachód.

Na mapie szerokość geograficzną odczytujemy z linii zwanych równoleżnikami. Są one ułożone poziomo. Długość geograficzną odczytujemy z linii zwanych południkami. Są one ułożone pionowo.

Współrzędna	Mierzona od	Linie na mapie
szerokość geograficzna	równika, na północ lub południe	równoleżniki (poziome)
długość geograficzna	południka zerowego, na wschód lub zachód	południki (pionowe)

To bardzo ważne, bo przy obliczaniu rozciągłości trzeba użyć właściwego rodzaju współrzędnych. Jeśli pomylisz szerokość z długością, wynik będzie błędny.

Rozciągłość południkowa

Rozciągłość południkowa to różnica szerokości geograficznej między najbardziej na północ i najbardziej na południe wysuniętym punktem obszaru. Szukamy więc dwóch skrajnych punktów: północnego i południowego.

Jeśli oba punkty leżą na tej samej półkuli, od większej wartości szerokości odejmujemy mniejszą. Jeśli leżą na różnych półkulach, dodajemy ich wartości. Wynik podajemy zwykle w stopniach. Taki wynik mówi, jak duży jest obszar w kierunku północ-południe.

Rozciągłość południkowa - dwa przypadki

Przykład

Jeśli jeden punkt leży na $50^\circ$ N, a drugi na $54^\circ$ N, to rozciągłość południkowa wynosi $4^\circ$ .

W zadaniach szkolnych często najpierw trzeba odnaleźć te punkty na mapie, a dopiero potem odczytać ich współrzędne. Dlatego ważna jest uważna praca z atlasem lub mapą.

Rozciągłość równoleżnikowa

Rozciągłość równoleżnikowa to różnica długości geograficznej między najbardziej na zachód i najbardziej na wschód wysuniętym punktem obszaru. Szukamy więc skrajnego punktu zachodniego i wschodniego.

Jeśli oba punkty leżą po tej samej stronie południka zerowego, odejmujemy mniejszą wartość od większej. Jeśli jeden punkt leży na długości zachodniej, a drugi na długości wschodniej, dodajemy ich wartości. Wynik podajemy zwykle w stopniach. Ten wynik pokazuje zasięg obszaru w kierunku zachód-wschód.

Rozciągłość równoleżnikowa - dwa przypadki

W tym typie zadań łatwo popełnić błąd, jeśli ktoś zamiast długości geograficznej porównuje szerokość geograficzną. Warto zapamiętać prostą zasadę: północ-południe to szerokość, zachód-wschód to długość.

Jak rozwiązywać zadania krok po kroku

Przy obliczaniu rozciągłości najlepiej działać według prostego planu.

Najpierw znajdź skrajne punkty obszaru.
Potem sprawdź, czy liczysz rozciągłość południkową czy równoleżnikową.
Dla rozciągłości południkowej odczytaj szerokości geograficzne.
Dla rozciągłości równoleżnikowej odczytaj długości geograficzne.
Oblicz różnicę między wartościami.
Zapisz wynik w stopniach.

Obliczanie rozciągłości krok po kroku

Zapamiętaj

Rozciągłość południkową liczymy z szerokości geograficznej, a rozciągłość równoleżnikową z długości geograficznej.

Taki sam sposób można stosować dla państw, kontynentów, wysp i innych obszarów zaznaczonych na mapie.

Najczęstsze błędy i dobre skojarzenia

Najczęstszy błąd to pomylenie dwóch pojęć. Uczniowie czasem sądzą, że skoro mowa o południkach, to trzeba używać długości geograficznej, a skoro o równoleżnikach, to szerokości. Tymczasem przy nazwie rozciągłości chodzi o kierunek, a nie o linię, z której odczytujemy dane.

Dobre skojarzenia pomagają uniknąć pomyłek: