Mapa, znaki kartograficzne i skala

Mapa to obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu widzianego z góry. Jest przedstawiona na płaszczyźnie i w pomniejszeniu, czyli w skali.

Mapy są źródłem użytecznych informacji dla różnych osób. Korzystają z nich między innymi meteorolodzy, inżynierowie oraz turyści. Ponieważ każdy użytkownik szuka innych danych, mapy mogą mieć różną treść.

Podstawowe elementy mapy to:

• treść mapy przedstawiona za pomocą znaków kartograficznych,
• tytuł,
• legenda,
• skala.

Treść mapy tworzy określony zestaw znaków kartograficznych. Są to umowne oznaczenia, które często przypominają rzeczywiste elementy krajobrazu. Ich wyjaśnienie znajduje się w legendzie.

Wyróżniamy trzy grupy znaków kartograficznych:

• znaki punktowe,
• znaki liniowe,
• znaki powierzchniowe.

Znak punktowy jest małym obrazkiem przedstawiającym pojedynczy obiekt, np. samotne drzewo, budynek, urząd pocztowy lub przystań.

Znak liniowy ma postać barwnej linii. Pokazuje przebieg drogi, linii kolejowej, rzeki albo szlaku turystycznego.

Znak powierzchniowy jest barwną plamą, która przedstawia zasięg rozległego obiektu, np. lasu, zabudowy miejskiej albo cmentarza.

Skala mapy informuje, ile razy pomniejszono na mapie rzeczywiste odległości i wymiary obiektów w terenie. Dzięki niej można obliczać odległości w terenie na podstawie pomiarów wykonanych na mapie.

Skalę można przedstawić w trzech postaciach:

• liczbowej, np. $1:100000$,
• mianowanej, np. $1$ cm – $1$ km,
• jako podziałkę liniową.

W skali liczbowej liczba po dwukropku mówi, ile razy pomniejszono odległość. Zapis $1:100000$ oznacza, że $1$ cm na mapie odpowiada $100000$ cm w terenie.

Im mniej razy obiekty zostały pomniejszone, tym więcej szczegółów przedstawia mapa. Mapa w skali $1:10000$ jest dokładniejsza od mapy w skali $1:500000$.

Aby zamienić skalę liczbową na skalę mianowaną, najpierw odczytaj znaczenie zapisu, a następnie przelicz centymetry na metry lub kilometry. Należy pamiętać, że $100$ cm to $1$ m, a $1000$ m to $1$ km.

Dla skali $1:100000$:

• $1$ cm na mapie odpowiada $100000$ cm w terenie,
• $100000$ cm to $1000$ m,
• $1000$ m to $1$ km,
• skala mianowana brzmi: $1$ cm – $1$ km.

Przykłady skal z materiału:

• $1:10000$ odpowiada $1$ cm – $100$ m,
• $1:250000$ odpowiada $1$ cm – $2{,}5$ km,
• $1:500000$ odpowiada $1$ cm – $5$ km,
• $1:1000000$ odpowiada $1$ cm – $10$ km.

Podziałka liniowa to narysowany odcinek podzielony na równe części. Pierwszy odcinek od lewej można podzielić na $10$ mniejszych części, aby dokładniej odczytywać odległości.