Geografia

Skala mapy i odległości w terenie

Zestaw wyjaśnia, czym jest skala mapy, jak ją odczytywać i do czego służy. Nauczysz się obliczać odległości na mapie i w terenie oraz odróżniać skale dokładniejsze od mniej dokładnych na prostych przykładach.

Szkoła podstawowauczy się 3 osoby10 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Skala mapy i jej rodzaje
Etap 1 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Pomiar i obliczanie odległości
Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Plan i mapa - skala oraz legendaKlasy 4-5

Otwórz kartę pracy

Lekcje z kursów Odrabiamy

Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie

Skala i jej przeliczanie, określanie czasu trasy i odległości na mapieWideo, 7 min · Nauka Przez Doświadczanie - geografia

Obejrzyj lekcję

1.Skala mapy

Skala mapy pokazuje, ile razy rzeczywiste odległości w terenie zostały pomniejszone na mapie. Dzięki niej można obliczyć, jakiej odległości w rzeczywistości odpowiada odcinek zmierzony na mapie.

2.Skala liczbowa

To zapis skali w postaci liczb, np. $1:100000$ . Oznacza to, że $1$ cm na mapie odpowiada $100000$ cm w terenie, czyli $1$ km.

3.Skala mianowana

To zapis skali z jednostkami (mianami), np. $1$ cm - $1$ km. Taki zapis od razu pokazuje, ile w terenie odpowiada odcinkowi na mapie.

4.Podziałka liniowa

To graficzny sposób pokazania skali, najczęściej w formie odcinka z zaznaczonymi długościami, np. $0$ km, $1$ km, $2$ km. Ułatwia szybkie porównanie odległości bez wykonywania wielu obliczeń.

5.Odległość na mapie

To długość odcinka zmierzona na mapie, np. linijką. Sama w sobie nie mówi jeszcze, ile to jest w terenie - trzeba użyć skali.

6.Odległość w terenie

To rzeczywista odległość między obiektami, np. między szkołą a parkiem. Oblicza się ją na podstawie odległości na mapie i skali.

7.Duża skala

Mapa w dużej skali pokazuje mały obszar bardzo dokładnie. Przykładem jest skala $1:10000$ , bo obiekty są mniej pomniejszone niż na mapie w skali $1:1000000$ .

8.Mała skala

Mapa w małej skali pokazuje duży obszar, ale mniej dokładnie. Przykładem jest skala $1:1000000$ , na której widać większy teren, lecz mniej szczegółów.

9.Przeliczanie centymetrów

Przy obliczeniach trzeba pamiętać o zamianie jednostek. Na przykład $100000$ cm to $1000$ m, czyli $1$ km.

10.Pomiar odcinka krętego

Gdy droga na mapie nie jest prosta, można mierzyć ją nitką, paskiem papieru albo krok po kroku linijką. Potem wynik przelicza się według skali.

Notatka

Czym jest skala mapy

Skala mapy pokazuje, ile razy odległości w rzeczywistości zostały pomniejszone na mapie. Dzięki skali możemy porównać to, co widzimy na kartce lub ekranie, z prawdziwą odległością w terenie.

Jeśli dwa obiekty leżą na mapie blisko siebie, nie znaczy to jeszcze, że w rzeczywistości są blisko. Trzeba sprawdzić skalę i dopiero wtedy obliczyć odległość. Skala jest więc jednym z najważniejszych elementów każdej mapy.

Na planie osiedla, miasta albo okolicy szkoły skala pomaga odpowiedzieć na praktyczne pytania: jak daleko jest do boiska, sklepu, parku czy przystanku.

Ważne

Sama długość odcinka na mapie nie wystarcza - zawsze trzeba uwzględnić skalę.

Rodzaje skali

Najczęściej spotykamy trzy sposoby zapisu skali.

Skala liczbowa ma postać, na przykład, $1:100000$ .
Skala mianowana zapisuje skalę z jednostkami (mianami), na przykład $1$ cm - $1$ km.
Podziałka liniowa pokazuje skalę graficznie jako odcinek z zaznaczonymi długościami.

W skali liczbowej liczba po dwukropku mówi, ile razy zmniejszono odległości. Gdy widzimy zapis $1:100000$ , oznacza to, że $1$ cm na mapie odpowiada $100000$ cm w rzeczywistości.

Skala mianowana jest wygodna, bo od razu pokazuje jednostki. Podziałka liniowa przydaje się wtedy, gdy chcemy szybko porównać długość odcinka z zaznaczonymi na mapie kilometrami.

Trzy sposoby zapisu skali

Zapamiętaj

Zapis $1:100000$ oznacza to samo co $1$ cm - $1$ km.

Jak obliczać odległość w terenie

Aby obliczyć odległość w terenie, trzeba najpierw zmierzyć odległość na mapie. Najlepiej zrobić to linijką, a przy krętych drogach użyć nitki albo paska papieru.

Potem korzystamy ze skali. Jeśli mapa ma skalę $1:50000$ , to $1$ cm na mapie odpowiada $50000$ cm w terenie. To jest $500$ m. Gdy na mapie zmierzymy $2$ cm, otrzymujemy $2 \cdot 500$ m, czyli $1000$ m.

W zadaniach bardzo ważna jest poprawna zamiana jednostek.

$100$ cm = $1$ m
$1000$ m = $1$ km
$100000$ cm = $1$ km

Dobrze jest wykonywać obliczenia spokojnie i sprawdzać, czy wynik ma sens. Jeśli na planie okolicy szkoły wyjdzie nam kilkaset kilometrów, to znaczy, że gdzieś pojawił się błąd.

Obliczanie odległości w terenie (skala 1:50000)

Duża i mała skala

Nie każda mapa pokazuje teren tak samo dokładnie. Duża skala oznacza, że obiekty są mniej pomniejszone, więc mapa jest bardziej dokładna. Taka mapa przedstawia jednak mniejszy obszar.

Przykładem dużej skali jest $1:10000$ . Widać na niej więcej szczegółów, na przykład pojedyncze ulice, budynki czy ścieżki. Taki zapis jest bardzo przydatny na planie miasta lub osiedla.

Mała skala oznacza większe pomniejszenie. Mapa pokazuje wtedy duży obszar, ale z mniejszą liczbą szczegółów. Przykładem jest $1:1000000$ . Taka mapa nadaje się do przedstawiania całych regionów albo państw.

Skala	Przykład	Obszar	Szczegóły
duża	$1:10000$	mniejszy (plan miasta, osiedla)	więcej (ulice, budynki, ścieżki)
mała	$1:1000000$	duży (regiony, państwa)	mniej

Przykład

Plan szkoły lub osiedla ma zwykle większą skalę niż mapa całej Polski.

Jak uniknąć typowych błędów

Najczęstsze błędy pojawiają się przy przeliczaniu i porównywaniu skal. Uczeń może poprawnie zmierzyć odcinek, ale źle zamienić centymetry na metry albo kilometry. Warto więc zawsze zapisać pośrednie kroki.

Trzeba też pamiętać, że większa liczba po dwukropku oznacza mniejszą skalę. Dlatego mapa w skali $1:1000000$ jest mniej dokładna niż mapa w skali $1:10000$ , choć liczba wygląda na „większą”.

Przy odcinkach krętych nie należy mierzyć ich jednym prostym odcinkiem linijki. Lepiej prowadzić pomiar po zakrętach. Dzięki temu wynik będzie bliższy rzeczywistej długości drogi.

Błąd	Jak go uniknąć
zła zamiana cm na m lub km	zapisuj pośrednie kroki
mylenie dużej i małej skali	większa liczba po dwukropku = mniejsza skala
pomiar krętej drogi prostym odcinkiem	mierz po zakrętach