Fotosynteza i oddychanie komórkowe

1.Fotosynteza

Proces, w którym organizmy samożywne wytwarzają związki organiczne z prostych substancji nieorganicznych, wykorzystując energię światła. U roślin prowadzi do powstania glukozy, a produktem ubocznym jest tlen.

2.Oddychanie komórkowe

Proces stopniowego utleniania związków organicznych, najczęściej glukozy, połączony z uwalnianiem energii i jej magazynowaniem w ATP. Może zachodzić tlenowo lub beztlenowo.

3.Autotrofy

Organizmy samodzielnie wytwarzające związki organiczne ze związków nieorganicznych. W fotosyntezie korzystają z energii światła, dlatego należą do nich m.in. rośliny zielone.

4.Chloroplast

Organellum komórkowe roślin i części protistów, w którym zachodzi fotosynteza. Zawiera chlorofil, tylakoidy i stromę, czyli struktury związane z poszczególnymi etapami procesu.

5.Chlorofil

Barwnik fotosyntetyczny pochłaniający energię światła, głównie z zakresu czerwonego i niebieskiego. Dzięki niemu możliwe jest zapoczątkowanie fazy zależnej od światła.

6.Faza jasna fotosyntezy

Etap fotosyntezy zachodzący w błonach tylakoidów, wymagający światła. Dochodzi tu do fotolizy wody, powstawania ATP i zredukowanego przenośnika NADPH oraz wydzielania tlenu.

7.Faza ciemna fotosyntezy

Etap fotosyntezy zachodzący w stromie chloroplastu. Nie wymaga bezpośredniego udziału światła, ale wykorzystuje ATP i NADPH z fazy jasnej do wiązania $\ce{CO2}$ i syntezy cukrów.

8.Fotoliza wody

Rozkład cząsteczek wody pod wpływem energii świetlnej w fazie jasnej fotosyntezy. Powstają elektrony, protony i tlen, który jest uwalniany jako produkt uboczny.

9.Cykl Calvina

Szereg reakcji fazy ciemnej fotosyntezy, w których $\ce{CO2}$ zostaje związany i przekształcony w związki organiczne. Do przebiegu cyklu potrzebne są ATP i NADPH.

10.ATP

Uniwersalny nośnik energii w komórce. Energia zgromadzona w jego wiązaniach może być szybko wykorzystana do przebiegu wielu procesów życiowych.

11.Mitochondrium

Organellum komórkowe, w którym zachodzi większość etapów oddychania tlenowego. Zawiera macierz i wewnętrzną błonę z grzebieniami, zwiększającymi powierzchnię reakcji.

12.Glikoliza

Pierwszy etap oddychania komórkowego, zachodzący w cytozolu. Polega na rozkładzie glukozy do pirogronianu i daje niewielki zysk ATP oraz zredukowane przenośniki elektronów.

13.Cykl Krebsa

Etap oddychania tlenowego zachodzący w macierzy mitochondrium. Następuje dalszy rozkład związków pochodzących z glukozy, wydzielanie $\ce{CO2}$ i powstawanie przenośników elektronów.

14.Łańcuch oddechowy

Zespół białek w wewnętrznej błonie mitochondrium, przez które przekazywane są elektrony. Uwalniana energia służy do syntezy dużej ilości ATP, a tlen jest końcowym akceptorem elektronów.

15.Oddychanie tlenowe

Typ oddychania komórkowego, w którym tlen pełni rolę końcowego akceptora elektronów. Daje wysoki uzysk ATP i prowadzi do powstania $\ce{CO2}$ oraz $\ce{H2O}$.

16.Fermentacja

Beztlenowy sposób uzyskiwania energii, mniej wydajny niż oddychanie tlenowe. Umożliwia odtwarzanie przenośników potrzebnych do glikolizy, ale daje mało ATP.

17.Fermentacja mlekowa

Rodzaj fermentacji, w której pirogronian przekształca się w kwas mlekowy. Zachodzi m.in. w niektórych bakteriach oraz okresowo w komórkach mięśni przy niedoborze tlenu.

18.Fermentacja alkoholowa

Rodzaj fermentacji, w której powstają etanol i $\ce{CO2}$. Zachodzi m.in. u drożdży i jest wykorzystywana w piekarnictwie oraz produkcji napojów fermentowanych.

19.Bilans energetyczny

Zestawienie liczby cząsteczek ATP zużytych i uzyskanych w danym procesie metabolicznym. Pozwala porównywać wydajność fotosyntezy, oddychania tlenowego i fermentacji.

20.Zależność fotosyntezy i oddychania

Produkty jednego procesu są substratami drugiego. Fotosynteza wytwarza glukozę i tlen, a oddychanie komórkowe zużywa je, tworząc $\ce{CO2}$ i $\ce{H2O}$, które mogą być ponownie użyte w fotosyntezie.