Biologia
Układ limfatyczny człowieka
Zestaw obejmuje budowę i funkcje układu limfatycznego człowieka: limfę, naczynia, narządy limfatyczne oraz rolę odpornościową. Nauczysz się rozpoznawać elementy układu, rozumieć krążenie chłonki i wyjaśniać znaczenie węzłów chłonnych, śledziony, grasicy i migdałków.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1
8 fiszek · 8 pytań
Etap 2
7 fiszek · 8 pytań
Etap 3
0 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Budowa układu limfatycznego - sprawdzianKlasa 7
Otwórz kartę pracyUkład pokarmowy człowieka - budowa i trawienieKlasa 7
Otwórz kartę pracyMęski układ rozrodczyKlasa 7
Otwórz kartę pracyLekcje z kursów Odrabiamy
Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie
Budowa układu limfatycznegoWideo, 15 min · Biologia - 7 klasa
Obejrzyj lekcję1.Układ limfatyczny
Układ naczyń, narządów i tkanek, który odprowadza nadmiar płynu tkankowego do krwi, uczestniczy w transporcie tłuszczów z jelita cienkiego oraz pełni ważną funkcję w odporności organizmu.
2.Limfa (chłonka)
Jasny płyn powstający z płynu tkankowego. Składa się głównie z wody, w której są sole mineralne, niewielkie ilości białek i limfocyty, a po wchłanianiu w jelicie także tłuszcze. Krąży w naczyniach limfatycznych.
3.Płyn tkankowy
Płyn powstający z osocza przesączającego się z naczyń włosowatych do przestrzeni międzykomórkowych. Umożliwia wymianę substancji między krwią a komórkami; jego nadmiar trafia do naczyń limfatycznych.
4.Naczynia limfatyczne
Cienkościenne naczynia zbierające limfę z tkanek i kierujące ją do większych przewodów limfatycznych, a następnie do układu żylnego. Mają zastawki, które utrudniają cofanie się chłonki.
5.Węzły chłonne
Niewielkie narządy położone na przebiegu naczyń limfatycznych. Filtrują limfę, zatrzymują drobnoustroje i są miejscem namnażania oraz aktywacji limfocytów.
6.Grasica
Pierwotny narząd limfatyczny, w którym dojrzewają limfocyty T. Jest szczególnie aktywna w dzieciństwie i okresie dojrzewania, a u dorosłych stopniowo zanika i jest częściowo zastępowana tkanką tłuszczową.
7.Szpik kostny czerwony
Pierwotny narząd limfatyczny, w którym powstają elementy morfotyczne krwi. Tu dojrzewają limfocyty B, a także powstają prekursory limfocytów T, które następnie migrują do grasicy.
8.Śledziona
Największy narząd limfatyczny. Filtruje krew, usuwa zużyte erytrocyty i płytki krwi, uczestniczy w odpowiedzi odpornościowej oraz magazynuje pewną ilość krwi.
9.Migdałki
Skupiska tkanki limfatycznej w gardle i jamie ustnej. Stanowią barierę ochronną na drodze pokarmowej i oddechowej, uczestnicząc we wczesnym rozpoznawaniu patogenów.
10.Narządy limfatyczne pierwotne
Narządy, w których limfocyty powstają i dojrzewają. U człowieka są to czerwony szpik kostny oraz grasica.
11.Narządy limfatyczne wtórne
Narządy i tkanki, w których dochodzi do kontaktu limfocytów z antygenami i rozwijania odpowiedzi immunologicznej, np. węzły chłonne, śledziona, migdałki.
12.Przewód piersiowy
Największe naczynie limfatyczne człowieka. Odprowadza limfę z większej części ciała do układu żylnego, zwykle w okolicy lewego kąta żylnego.
13.Przewód limfatyczny prawy
Krótki przewód odprowadzający limfę z prawej górnej części ciała: prawej strony głowy i szyi, prawej kończyny górnej oraz prawej części klatki piersiowej do układu żylnego.
14.Limfocyty B
Rodzaj limfocytów odpowiedzialnych głównie za odporność humoralną. Po aktywacji mogą przekształcać się w komórki plazmatyczne wytwarzające przeciwciała.
15.Limfocyty T
Rodzaj limfocytów odpowiedzialnych głównie za odporność komórkową. Uczestniczą w rozpoznawaniu komórek zakażonych i regulacji odpowiedzi immunologicznej.
Notatka
Trzy zadania układu limfatycznego
Układ limfatyczny współpracuje z układem krwionośnym. Tworzą go naczynia limfatyczne, narządy limfatyczne i krążąca w nich limfa, czyli chłonka.
- zbiera z tkanek płyn, którego jest tam za dużo, i zwraca go do krwi;
- transportuje tłuszcze wchłonięte w jelicie cienkim;
- chroni organizm przed drobnoustrojami, bo bierze udział w odporności.
Limfa jest jasnym płynem. Zawiera wodę, sole mineralne i trochę białek. Najważniejsze komórki limfy to limfocyty, czyli jeden z rodzajów białych krwinek. Nie ma w niej czerwonych krwinek.
Skąd się bierze limfa
Z naczyń włosowatych przez cały czas przesącza się część osocza. Trafia ona między komórki i tworzy płyn tkankowy. Płyn tkankowy dostarcza komórkom tlen i składniki odżywcze oraz odbiera od nich zbędne produkty.
Większość płynu tkankowego wraca do naczyń krwionośnych. Jego nadmiar wnika do ślepo zakończonych naczyń limfatycznych i staje się limfą.
Drobne naczynia łączą się w coraz większe. Największe przewody uchodzą do dużych żył, które prowadzą krew do serca. W ten sposób woda i białka z tkanek wracają do krwi.
Krew a limfa - jak je odróżnić
| Cecha | Krew | Limfa |
|---|---|---|
| Naczynia | zamknięty obieg | zaczynają się ślepo w tkankach |
| Pompa | serce | brak własnej pompy |
| Czerwone krwinki | są | brak |
| Kierunek przepływu | od serca i do serca | tylko z tkanek do żył |
Limfa płynie wolno. Przesuwają ją głównie skurcze mięśni szkieletowych, które uciskają naczynia limfatyczne.
W naczyniach limfatycznych są zastawki. Przepuszczają one limfę tylko w stronę żył. Gdy mięsień się rozkurcza, zastawki nie pozwalają limfie spłynąć z powrotem.
Przykład
Podczas długiej jazdy autobusem nogi mało pracują. Limfa płynie wtedy wolniej niż w czasie spaceru.
Narządy limfatyczne
Narządy limfatyczne można podzielić według tego, co robią w nich limfocyty.
W narządach pierwotnych limfocyty powstają i dojrzewają. To czerwony szpik kostny i grasica.
W narządach wtórnych dojrzałe limfocyty spotykają drobnoustroje i podejmują walkę. To węzły chłonne, śledziona i migdałki.
Ważne
Śledziona filtruje krew, a węzły chłonne filtrują limfę. Nie myl tych dwóch narządów.
Rola poszczególnych narządów
| Narząd | Gdzie leży | Najważniejsza rola |
|---|---|---|
| węzły chłonne | na drodze naczyń limfatycznych | oczyszczają limfę |
| śledziona | jama brzuszna, po lewej stronie | oczyszcza krew |
| grasica | klatka piersiowa, za mostkiem | dojrzewanie limfocytów T |
| migdałki | gardło i jama ustna | ochrona wejścia do organizmu |
| szpik kostny czerwony | wnętrze kości | powstawanie krwinek |
Węzły chłonne tworzą skupiska, np. w pachach, w pachwinach i na szyi. Zatrzymują drobnoustroje niesione z limfą. Namnażają się w nich limfocyty.
Śledziona usuwa z krwi zużyte czerwone krwinki i płytki krwi. Grasica jest najbardziej aktywna u dzieci i nastolatków.
Limfocyty B i limfocyty T
Limfocyty to białe krwinki, które rozpoznają konkretnego intruza. Są dwa główne rodzaje.
- limfocyty B dojrzewają w szpiku kostnym i odpowiadają głównie za odporność humoralną. Po pobudzeniu wytwarzają przeciwciała. Przeciwciała krążą we krwi i limfie i wiążą się z obcymi cząsteczkami.
- limfocyty T dojrzewają w grasicy i odpowiadają głównie za odporność komórkową. Rozpoznają i niszczą komórki zakażone. Kierują też pracą innych komórek odpornościowych.
Oba rodzaje limfocytów powstają w szpiku kostnym. Różnią się miejscem dojrzewania i sposobem działania.
Zapamiętaj
Limfocyty B dojrzewają w czerwonym szpiku kostnym, a limfocyty T dojrzewają w grasicy.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Skład chemiczny organizmów i biologiczne znaczenie wody40 fiszek uczy się 7
Poznajemy biologię: metoda naukowa i mikroskop40 fiszek uczy się 4
Aparat ruchu - budowa, działanie i zdrowie40 fiszek uczy się 3
Biologia: znaczenie, badania i obserwacje36 fiszek uczy się 8
Układ ruchu - szkielet, mięśnie i skutki dopingu28 fiszek uczy się 5
Biologia: znaczenie, badania i obserwacje36 fiszek uczy się 4