Równowaga kwasowo-zasadowa organizmu

1.Równowaga kwasowo-zasadowa

Stan, w którym organizm utrzymuje stężenie jonów wodorowych na poziomie umożliwiającym prawidłową pracę enzymów, komórek i narządów. Dotyczy głównie utrzymania względnie stałego $pH$ płynów ustrojowych.

2.$pH$ krwi

U zdrowego człowieka krew tętnicza ma odczyn lekko zasadowy: około $7{,}35$-$7{,}45$. Spadek poniżej tego zakresu oznacza kwasicę, a wzrost powyżej niego — zasadowicę.

3.Bufor

Układ chemiczny, który ogranicza zmiany $pH$ po dodaniu kwasu lub zasady. Działa szybko, ale ma ograniczoną pojemność, dlatego nie wystarcza sam do długotrwałej regulacji.

4.Bufor wodorowęglanowy

Najważniejszy bufor osocza, oparty na parze kwas węglowy–wodorowęglany. Wiąże nadmiar jonów $H^+$ lub $OH^-$ i współpracuje z układem oddechowym oraz nerkami.

5.Bufor fosforanowy

Układ buforowy działający szczególnie wewnątrz komórek i w moczu. Pomaga ograniczać zmiany $pH$, zwłaszcza tam, gdzie jego stężenie jest większe niż w osoczu.

6.Białka jako bufory

Białka, dzięki obecności grup mogących przyjmować i oddawać protony, pomagają stabilizować $pH$. Istotną rolę pełnią białka osocza i hemoglobina.

7.Hemoglobina a $pH$

Hemoglobina w erytrocytach wiąże część jonów wodorowych i uczestniczy w transporcie $CO_2$, przez co pomaga w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej.

8.Rola płuc w regulacji $pH$

Płuca usuwają $CO_2$, który w wodzie tworzy kwas węglowy. Szybszy i głębszy oddech zmniejsza ilość $CO_2$ i podnosi $pH$, a wolniejszy oddech zwiększa ilość $CO_2$ i obniża $pH$.

9.Rola nerek w regulacji $pH$

Nerki regulują stężenie jonów wodorowych i wodorowęglanów. Mogą wydalać nadmiar $H^+$ do moczu oraz odzyskiwać lub wytwarzać wodorowęglany, dzięki czemu działają wolniej niż płuca, ale długotrwale.

10.Kwasica

Stan, w którym $pH$ krwi spada poniżej normy. Może być oddechowa, gdy przyczyną jest zatrzymanie $CO_2$, albo metaboliczna, gdy dochodzi do nagromadzenia kwasów lub utraty zasad.

11.Zasadowica

Stan, w którym $pH$ krwi wzrasta powyżej normy. Może wynikać z nadmiernej utraty jonów wodorowych, wzrostu ilości zasad albo zbyt intensywnego usuwania $CO_2$ przez płuca.

12.Kwasica oddechowa

Powstaje, gdy wentylacja płuc jest niewystarczająca i we krwi gromadzi się $CO_2$. Zwiększa to ilość kwasu węglowego i obniża $pH$.

13.Zasadowica oddechowa

Powstaje przy hiperwentylacji, gdy z organizmu usuwane jest zbyt dużo $CO_2$. Spadek stężenia $CO_2$ powoduje wzrost $pH$ krwi.

14.Kwasica metaboliczna

Wynika z nadmiaru kwaśnych produktów przemiany materii lub utraty wodorowęglanów. Może wystąpić np. w cukrzycy niewyrównanej, ciężkiej biegunce lub niedotlenieniu tkanek.

15.Zasadowica metaboliczna

Powstaje np. wskutek utraty kwasu solnego podczas długotrwałych wymiotów albo nadmiernego wzrostu ilości zasad. Prowadzi do wzrostu $pH$ krwi.

16.Homeostaza

Zdolność organizmu do utrzymywania względnie stałych warunków środowiska wewnętrznego mimo zmian zewnętrznych i wewnętrznych. Stałe $pH$ jest jednym z elementów homeostazy.