Układ hormonalny człowieka

1.Układ hormonalny

Układ regulacyjny organizmu złożony z gruczołów dokrewnych i komórek wydzielających hormony do krwi. Działa wolniej niż układ nerwowy, ale jego efekty są zwykle dłuższe i obejmują wiele narządów.

2.Hormon

Substancja chemiczna wytwarzana przez komórki dokrewne, przenoszona najczęściej przez krew do komórek docelowych. Wywołuje efekt tylko tam, gdzie są odpowiednie receptory.

3.Gruczoł dokrewny

Narząd wydzielający hormony bezpośrednio do krwi lub płynu tkankowego, bez przewodów wyprowadzających. Przykładami są przysadka, tarczyca i nadnercza.

4.Receptor hormonalny

Białko komórki rozpoznające określony hormon. Może znajdować się w błonie komórkowej lub wewnątrz komórki, co zależy od rodzaju hormonu.

5.Sprzężenie zwrotne ujemne

Mechanizm regulacji, w którym wzrost stężenia hormonu lub efektu jego działania hamuje dalsze wydzielanie. Utrzymuje względnie stałe warunki wewnętrzne organizmu.

6.Podwzgórze

Część mózgowia kontrolująca przysadkę. Wytwarza liberyny i statyny regulujące płat przedni przysadki oraz syntetyzuje wazopresynę i oksytocynę magazynowane w tylnym płacie.

7.Przysadka mózgowa

Niewielki gruczoł dokrewny położony u podstawy mózgu. Jej płat przedni wydziela m.in. hormon wzrostu, TSH, ACTH, FSH, LH i prolaktynę, a tylny uwalnia wazopresynę i oksytocynę.

8.Hormon wzrostu (GH)

Hormon przysadki pobudzający wzrost organizmu, syntezę białek i podziały komórkowe. Jego nadmiar u dzieci może powodować gigantyzm, a niedobór karłowatość przysadkową.

9.TSH

Hormon tyreotropowy przysadki pobudzający tarczycę do wydzielania tyroksyny i trijodotyroniny. Jego wydzielanie jest regulowane przez podwzgórze i sprzężenie zwrotne.

10.ACTH

Hormon adrenokortykotropowy przysadki pobudzający korę nadnerczy, głównie do wydzielania glikokortykoidów, zwłaszcza kortyzolu.

11.FSH i LH

Gonadotropiny przysadki regulujące czynność gonad. FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i spermatogenezę, a LH wywołuje owulację i pobudza wydzielanie hormonów płciowych.

12.Tarczyca

Gruczoł dokrewny położony na szyi. Wydziela tyroksynę i trijodotyroninę zwiększające tempo przemiany materii oraz kalcytoninę obniżającą stężenie wapnia we krwi.

13.Tyroksyna i trijodotyronina

Hormony tarczycy zawierające jod. Zwiększają tempo metabolizmu, wpływają na wzrost i rozwój, szczególnie układu nerwowego.

14.Przytarczyce

Małe gruczoły leżące przy tarczycy, wydzielające parathormon. Regulują gospodarkę wapniowo-fosforanową, głównie przez podwyższanie stężenia wapnia we krwi.

15.Parathormon (PTH)

Hormon przytarczyc podnoszący stężenie wapnia we krwi. Działa m.in. na kości, nerki i pośrednio na jelita.

16.Trzustka jako gruczoł mieszany

Trzustka pełni funkcję zewnątrzwydzielniczą, bo wydziela sok trzustkowy do przewodu pokarmowego, oraz dokrewną, bo wyspy trzustkowe wydzielają hormony do krwi.

17.Insulina

Hormon wydzielany przez komórki beta trzustki. Obniża stężenie glukozy we krwi, ułatwiając jej pobieranie przez komórki i syntezę glikogenu.

18.Glukagon

Hormon wydzielany przez komórki alfa trzustki. Podwyższa stężenie glukozy we krwi, pobudzając rozkład glikogenu w wątrobie i uwalnianie glukozy.

19.Nadnercza

Parzyste gruczoły leżące nad nerkami. Składają się z kory wydzielającej m.in. kortyzol i aldosteron oraz rdzenia wydzielającego adrenalinę i noradrenalinę.

20.Adrenalina

Hormon rdzenia nadnerczy przygotowujący organizm do szybkiej reakcji. Przyspiesza pracę serca, zwiększa ciśnienie krwi i podnosi stężenie glukozy we krwi.

21.Kortyzol

Glikokortykoid kory nadnerczy zwiększający stężenie glukozy we krwi i pomagający organizmowi radzić sobie ze stresem. Działa też przeciwzapalnie.

22.Aldosteron

Mineralokortykoid kory nadnerczy zwiększający wchłanianie zwrotne jonów sodu i wody w nerkach. Wpływa na objętość krwi i ciśnienie tętnicze.

23.Szyszynka

Gruczoł dokrewny wydzielający melatoninę. Hormon ten uczestniczy w regulacji rytmu dobowego snu i czuwania.

24.Melatonina

Hormon szyszynki, którego wydzielanie zwykle rośnie w ciemności. Ułatwia regulację rytmu dobowego organizmu.

25.Jajniki

Żeńskie gonady wytwarzające komórki jajowe oraz hormony płciowe, głównie estrogeny i progesteron. Hormony te regulują cykl miesiączkowy i cechy płciowe.

26.Jądra

Męskie gonady wytwarzające plemniki oraz testosteron. Hormon ten warunkuje rozwój męskich cech płciowych i wpływa na spermatogenezę.

27.Estrogeny

Hormony płciowe jajników wpływające na rozwój żeńskich cech płciowych i regulację cyklu miesiączkowego. Przygotowują też błonę śluzową macicy do możliwej ciąży.

28.Progesteron

Hormon wydzielany głównie przez ciałko żółte i w ciąży także przez łożysko. Przygotowuje macicę do zagnieżdżenia zarodka i pomaga utrzymać ciążę.

29.Testosteron

Główny męski hormon płciowy produkowany przede wszystkim w jądrach. Odpowiada za rozwój męskich cech płciowych i wspiera wytwarzanie plemników.

30.Wazopresyna (ADH)

Hormon syntetyzowany w podwzgórzu, uwalniany z tylnego płata przysadki. Zwiększa zwrotne wchłanianie wody w nerkach, ograniczając ilość wydalanego moczu.

31.Oksytocyna

Hormon syntetyzowany w podwzgórzu i uwalniany z tylnego płata przysadki. Powoduje skurcze macicy podczas porodu i wypływ mleka z gruczołów mlekowych.

32.Cukrzyca

Grupa chorób związanych z zaburzoną regulacją stężenia glukozy we krwi. W szkolnym ujęciu najczęściej wiąże się ją z niedoborem insuliny lub osłabioną reakcją tkanek na insulinę.