Układ odpornościowy człowieka

1.Układ odpornościowy

Zespół narządów, komórek i cząsteczek, które rozpoznają oraz eliminują patogeny i inne obce substancje. Chroni organizm przed zakażeniami, uczestniczy też w usuwaniu uszkodzonych komórek i nadzorze nad komórkami nowotworowymi.

2.Odporność nieswoista

Wrodzona, szybka linia obrony działająca bez rozpoznawania konkretnego patogenu. Obejmuje bariery fizyczne i chemiczne, stan zapalny, fagocytozę, gorączkę oraz działanie niektórych białek i komórek żernych.

3.Odporność swoista

Nabyta odpowiedź odpornościowa skierowana przeciw określonemu antygenowi. Jest wolniejsza przy pierwszym kontakcie, ale bardzo precyzyjna i wiąże się z powstaniem pamięci immunologicznej.

4.Antygen

Substancja rozpoznawana przez układ odpornościowy jako obca, wywołująca odpowiedź immunologiczną. Antygenami mogą być na przykład fragmenty bakterii, wirusów, toksyn lub obcych komórek.

5.Przeciwciało

Białko wytwarzane przez limfocyty B przekształcone w komórki plazmatyczne. Wiąże się swoiście z antygenem, neutralizuje go lub ułatwia jego zniszczenie przez inne elementy układu odpornościowego.

6.Limfocyty B

Rodzaj limfocytów odpowiedzialnych głównie za odporność humoralną. Po kontakcie z antygenem mogą różnicować się w komórki plazmatyczne produkujące przeciwciała oraz komórki pamięci.

7.Limfocyty T

Rodzaj limfocytów dojrzewających w grasicy. Uczestniczą w odporności komórkowej; limfocyty pomocnicze koordynują odpowiedź, a cytotoksyczne niszczą zakażone lub nieprawidłowe komórki.

8.Makrofagi

Duże komórki żerne powstające z monocytów. Pochłaniają i trawią drobnoustroje oraz resztki komórkowe, a także mogą prezentować antygen limfocytom, łącząc odporność nieswoistą ze swoistą.

9.Neutrofile

Najliczniejsze krwinki białe, ważne w szybkiej obronie przed bakteriami. Są zdolne do fagocytozy i jako jedne z pierwszych pojawiają się w miejscu zakażenia lub uszkodzenia tkanek.

10.Fagocytoza

Proces pochłaniania i trawienia drobnoustrojów lub obcych cząstek przez komórki żerne, takie jak makrofagi i neutrofile. Jest jednym z podstawowych mechanizmów odporności nieswoistej.

11.Stan zapalny

Miejscowa reakcja obronna tkanek na uszkodzenie lub zakażenie. Objawia się zwykle zaczerwienieniem, obrzękiem, bólem i podwyższoną temperaturą, a jego celem jest ograniczenie zagrożenia i uruchomienie naprawy.

12.Pamięć immunologiczna

Zdolność układu odpornościowego do szybszej i silniejszej odpowiedzi przy ponownym kontakcie z tym samym antygenem. Wynika z obecności komórek pamięci powstających po przebyciu choroby lub szczepieniu.

13.Grasica

Narząd limfatyczny, w którym dojrzewają limfocyty T. Jest szczególnie aktywna w dzieciństwie i młodości, a z wiekiem ulega stopniowemu zmniejszeniu.

14.Szpik kostny czerwony

Narząd krwiotwórczy, w którym powstają komórki krwi, w tym leukocyty. U człowieka jest też miejscem dojrzewania limfocytów B.

15.Śledziona

Narząd limfatyczny filtrujący krew. Uczestniczy w odpowiedzi immunologicznej, usuwa zużyte elementy morfotyczne krwi i jest miejscem kontaktu komórek odpornościowych z antygenami obecnymi we krwi.

16.Węzły chłonne

Małe narządy limfatyczne położone na przebiegu naczyń limfatycznych. Filtrują limfę i są miejscem namnażania oraz aktywacji komórek odpornościowych podczas zakażenia.

17.Odporność humoralna

Część odporności swoistej związana głównie z działaniem przeciwciał obecnych w osoczu i innych płynach ustrojowych. Szczególnie ważna w zwalczaniu patogenów znajdujących się poza komórkami.

18.Odporność komórkowa

Część odporności swoistej, w której główną rolę odgrywają komórki, zwłaszcza limfocyty T. Jest istotna w zwalczaniu komórek zakażonych wirusami oraz komórek nowotworowych.

19.Szczepionka

Preparat zawierający antygeny lub informacje potrzebne do ich wytworzenia, podawany w celu wywołania odporności czynnej bez rozwinięcia pełnoobjawowej choroby. Powoduje powstanie pamięci immunologicznej.

20.Odporność bierna

Odporność uzyskana dzięki gotowym przeciwciałom przekazanym z zewnątrz, na przykład od matki lub w surowicy. Działa szybko, ale zwykle krótko i nie tworzy pamięci immunologicznej.